Quan hệ Mỹ leo thang căng thẳng, NATO đứng trước khả năng hủy thượng đỉnh thường niên

REUTERS/Jonathan Ernst/Ảnh tài liệu.

Theo một số nguồn tin ngoại giao, liên minh NATO đang cân nhắc điều chỉnh thông lệ tổ chức hội nghị thượng đỉnh thường niên- vốn được duy trì trong những năm gần đây. Quyết định, nếu được thông qua, có thể nhằm giảm áp lực và hạn chế các khác biệt quan điểm trong nội bộ liên minh trong thời gian tới.

Trong thời gian gần đây, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra nhiều ý kiến phê bình đối với một số nước thành viên NATO, bao gồm vấn đề chia sẻ trách nhiệm và mức độ tham gia vào các hoạt động chung của liên minh.

Trong lịch sử 77 năm, tần suất tổ chức hội nghị thượng đỉnh NATO đã nhiều lần thay đổi. Từ năm 2021 đến nay, các nhà lãnh đạo thường gặp nhau vào mùa hè hằng năm. Theo kế hoạch, hội nghị tiếp theo dự kiến diễn ra tại Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ) vào ngày 7–8/7/2026.

Tuy vậy, một số quan chức và nhà ngoại giao cho biết hiện có đề xuất xem xét giảm tần suất các kỳ họp thượng đỉnh, như một phần trong quá trình điều chỉnh cách thức vận hành của liên minh.

Một nhà ngoại giao cho biết hội nghị thượng đỉnh NATO năm 2027, dự kiến đăng cai tại Albania, nhiều khả năng sẽ được tổ chức vào mùa thu cùng năm. Bên cạnh đó, các nước thành viên cũng đang xem xét khả năng không tổ chức hội nghị trong năm 2028- thời điểm trùng với chu kỳ bầu cử tại Mỹ.

Một nguồn tin khác cho biết một số chính phủ đề xuất chuyển sang cơ chế tổ chức hội nghị thượng đỉnh theo chu kỳ hai năm một lần. Tuy nhiên, các nguồn tin nhấn mạnh rằng hiện chưa có quyết định cuối cùng, và Tổng Thư ký Mark Rutte sẽ đóng vai trò điều phối trong quá trình xem xét này.

Các nguồn tin đều đề nghị được giấu tên do nội dung liên quan đến các thảo luận nội bộ của NATO.

Trả lời câu hỏi của Reuters, một quan chức NATO cho biết liên minh sẽ tiếp tục duy trì các cuộc họp ở cấp nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ. Giữa các kỳ hội nghị thượng đỉnh, các nước thành viên vẫn thường xuyên trao đổi, xây dựng kế hoạch và đưa ra quyết định liên quan đến an ninh chung.

Theo một số nguồn tin, nhiều yếu tố đang được cân nhắc trong quá trình xem xét điều chỉnh tần suất tổ chức hội nghị, trong đó có cả các yếu tố liên quan đến bối cảnh chính trị rộng hơn.

Một số nhà ngoại giao và nhà phân tích nhận định rằng việc tổ chức hội nghị thượng đỉnh thường niên có thể tạo áp lực về mặt thời gian, khiến các nước ưu tiên những mục tiêu ngắn hạn hoặc mang tính biểu tượng, thay vì tập trung vào các kế hoạch dài hạn.

Một nhà ngoại giao cho rằng việc giảm tần suất tổ chức có thể giúp nâng cao chất lượng nội dung các kỳ họp, trong bối cảnh khối lượng công việc hiện nay khá lớn. Một ý kiến khác cũng nhấn mạnh rằng hiệu quả thảo luận và chất lượng quyết định mới là yếu tố quan trọng phản ánh sức mạnh của liên minh.

Trong một phân tích, Phyllis Bennis, nghiên cứu viên cao cấp không thường trú tại Atlantic Council, cho rằng việc giãn cách các kỳ hội nghị có thể giúp duy trì nhịp độ hoạt động ổn định của NATO, đồng thời hạn chế những căng thẳng không cần thiết trong quan hệ giữa các bên.

Trong một bài viết đăng trên trang web của một tổ chức nghiên cứu gần đây, tác giả cho biết NATO chỉ tổ chức 8 hội nghị thượng đỉnh trong suốt thời kỳ Chiến tranh Lạnh. Bài viết cũng nhận định rằng ba hội nghị thượng đỉnh đầu tiên có sự tham dự của Tổng thống Donald Trump trong nhiệm kỳ đầu đã thu hút nhiều ý kiến khác nhau, trong đó các thảo luận về mức chi tiêu quốc phòng của các nước thành viên là một nội dung nổi bật.

Hội nghị thượng đỉnh trong năm vừa rồi tại Hague cũng đã phần lớn xoay quanh những phát biểu của ông Trump yêu cầu các nước thành viên NATO đẩy mạnh đầu tư quốc phòng lên mức 5% GDP - một mục tiêu mà các nước thành viên đã chấp thuận bằng cách đầu tư 3.5% vào các chương trình quốc phòng cốt yếu và 1.5% qua các khoản đầu tư liên quan tới an ninh.

Chỉ riêng việc hội nghị thượng đỉnh này kết thúc mà không có tình tiết căng thẳng nghiêm trọng nào xảy ra cũng đã được coi là thành công vang dội.

Hội nghị năm 2026 đã được cho là cũng sẽ diễn ra với mức độ căng thẳng cao.

Sau khi một số nước thành viên NATO không đồng thuận với đề xuất của Tổng thống Donald Trump liên quan đến vấn đề Iran, ông đã bày tỏ quan điểm thận trọng về mức độ cam kết của Mỹ đối với cơ chế phòng thủ chung của liên minh.

Ông cũng từng đề cập khả năng xem xét lại vai trò của Mỹ trong NATO. Trước đó, ông từng đưa ra ý tưởng liên quan đến Greenland – một vùng lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, quốc gia thành viên NATO.

Tại hội nghị thượng đỉnh năm 2018, ông Trump cũng đã nêu khả năng Mỹ rút khỏi NATO trong bối cảnh tranh luận về mức chi tiêu quốc phòng của các nước thành viên.

Trong hồi ký xuất bản năm 2025, cựu Tổng Thư ký NATO Jens Stoltenberg -người đương nhiệm vào thời điểm năm 2018 cho biết khi đó đã có những lo ngại về tác động đối với liên minh nếu Mỹ thay đổi đáng kể lập trường của mình.

Nguyễn Quang Minh (theo Reuter)