VEFTA mở thêm cơ hội xuất khẩu cho hàng Việt

Mở rộng dư địa tại thị trường sức mua cao

Ngày 18/10/2026, Việt Nam và Hiệp hội Mậu dịch tự do châu Âu (EFTA), gồm Thụy Sĩ, Na Uy, Iceland và Liechtenstein, chính thức ký kết Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EFTA (VEFTA), sau hơn một thập kỷ đàm phán với 21 vòng thương lượng.

Với khoảng 15 triệu dân nhưng có sức mua cao, EFTA là thị trường có tiềm năng đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam Theo Bộ Công thương, năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều đạt 4,8 tỷ EUR, trong đó Việt Nam ghi nhận thặng dư thương mại 2,5 tỷ EUR. Kết quả này cho thấy quan hệ thương mại giữa Việt Nam và EFTA đã có nền tảng, đồng thời còn dư địa mở rộng khi các cam kết của VEFTA được thực thi.

Thủy sản là một trong những ngành hàng được hưởng lợi rõ nét khi VEFTA có hiệu lực. Ảnh: Đức Thanh

Những nhóm hàng Việt Nam đang xuất khẩu sang khu vực này gồm thủy sản, dệt may, da giày, máy móc, thiết bị điện tử và linh kiện. Khi được hưởng ưu đãi thuế quan theo VEFTA, hàng Việt có thêm điều kiện cạnh tranh về giá, mở rộng khách hàng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Đối với nông sản, các bên áp dụng lộ trình mở cửa phù hợp với lợi ích thương mại và mức độ nhạy cảm của từng nước.

Một số sản phẩm xuất khẩu chủ lực của EFTA như phô mai, cà phê, chocolate, thực phẩm cho trẻ em và thực phẩm bổ sung sẽ được hưởng thuế suất 0% khi vào thị trường Việt Nam theo lộ trình tối đa 16 năm. Đồng thời, EFTA cũng dành cho Việt Nam các ưu đãi tương đương với các FTA gần đây mà khối đã ký kết.

“Hiệp định thương mại tự do giữa EFTA và Việt Nam sẽ mở ra nhiều cơ hội thiết thực cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. Trước hết, Hiệp định góp phần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tạo điều kiện để hàng hóa Việt Nam tiếp cận thuận lợi hơn với các thị trường có sức mua cao và yêu cầu chất lượng hàng đầu thế giới”, đại diện Bộ Công thương khẳng định.

Đại sứ Thụy Sĩ Thomas Gass đánh giá, VEFTA tạo cơ hội cho các sản phẩm Việt Nam như cà phê, trái cây, nông sản và dệt may tiếp cận thuận lợi hơn các thị trường có yêu cầu cao về chất lượng và tính bền vững. Đây cũng là tín hiệu để doanh nghiệp chuyển trọng tâm từ cạnh tranh bằng giá sang nâng chất lượng, gia tăng giá trị và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của người mua.

Thủy sản là một trong những ngành có cơ hội đáng chú ý từ VEFTA. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep), VEFTA mở ra cơ hội cho ngành thủy sản Việt Nam tiếp cận thị trường có sức mua cao, tiêu chuẩn khắt khe và gia tăng xuất khẩu các sản phẩm chế biến giá trị gia tăng.

Ưu đãi thuế quan cần đi cùng quy tắc xuất xứ

Điểm đáng chú ý của VEFTA là EFTA cam kết xóa bỏ thuế nhập khẩu ngay khi Hiệp định có hiệu lực đối với hàng công nghiệp và thủy sản có xuất xứ Việt Nam thuộc phạm vi cam kết. Ưu đãi này có thể giúp doanh nghiệp cải thiện sức cạnh tranh tại thị trường EFTA.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam cam kết xóa bỏ hoặc cắt giảm thuế đối với phần lớn hàng công nghiệp và thủy sản của EFTA theo lộ trình, có mặt hàng kéo dài đến 11 năm. Với nông sản, mức độ mở cửa phụ thuộc biểu cam kết và quy định cụ thể đối với từng nhóm hàng…

Bên cạnh thuế quan, quy tắc xuất xứ là điều kiện quan trọng để hàng hóa được hưởng ưu đãi. VEFTA có cơ chế cộng gộp mở rộng đối với một số nguyên liệu không thuộc nhóm nông nghiệp có xuất xứ từ ASEAN hoặc Liên minh châu Âu, theo các điều kiện quy định trong Hiệp định. Cơ chế này có thể giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn trong lựa chọn nguồn nguyên liệu, nhưng việc áp dụng phải căn cứ quy tắc xuất xứ của từng mặt hàng.

Do đó, doanh nghiệp cần rà soát danh mục sản phẩm, biểu thuế và quy tắc xuất xứ ngay trong giai đoạn chờ VEFTA có hiệu lực; đồng thời, tính toán chi phí chứng minh xuất xứ, kiểm định chất lượng và đáp ứng các yêu cầu của nhà nhập khẩu. Việc chuẩn bị sớm sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn khi cơ hội tiếp cận thị trường mở ra.

Đại sứ Na Uy Stein Iversen khuyến nghị doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần nghiên cứu cam kết thuế quan, quy tắc xuất xứ và điều kiện tiếp cận thị trường đối với từng sản phẩm. Cùng với đó là nâng cao chất lượng, bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc và thúc đẩy sản xuất bền vững.

Theo ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công thương), hiệu quả của VEFTA không chỉ được đo bằng mức thuế giảm, mà cần thể hiện qua hợp đồng xuất khẩu thực tế, chuyển giao công nghệ và lợi ích đối với doanh nghiệp, người dân. Thuế suất 0% sẽ không có nhiều ý nghĩa nếu hàng hóa không đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn bền vững hoặc quy tắc xuất xứ.

Hoàn thiện thực thi, đưa cam kết thành đơn hàng

VEFTA mới được ký kết ngày 18/10/2026 và còn phải hoàn tất thủ tục phê chuẩn để có hiệu lực. Vì vậy, giai đoạn hiện nay có ý nghĩa quan trọng trong việc chuẩn bị điều kiện pháp lý, phổ biến cam kết và hỗ trợ doanh nghiệp sẵn sàng tận dụng ưu đãi.

Bộ trưởng Bộ Công thương Lê Mạnh Hùng cho biết, Bộ Công thương sẽ phối hợp với các bộ, ngành liên quan trình cấp có thẩm quyền kế hoạch thực hiện VEFTA và các văn bản pháp lý cần thiết, hướng tới hoàn tất thủ tục phê chuẩn, đưa hiệp định vào thực thi sớm nhất có thể.

Cùng với việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, cơ quan quản lý cần hướng dẫn cụ thể về biểu thuế, quy tắc xuất xứ, thủ tục chứng nhận và tiêu chuẩn thị trường. Thông tin cần dễ tiếp cận, thiết thực với từng nhóm doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa còn hạn chế về nguồn lực và kinh nghiệm xuất khẩu sang các thị trường tiêu chuẩn cao.

Để đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp, Bộ Công thương đang hoàn thiện Hệ thống Quản lý và Thực thi FTA dựa trên ba trụ cột: Cổng thông tin điện tử FTA (FTA Portal) cung cấp dữ liệu dịch vụ công khai; Bộ chỉ số đánh giá thực thi FTA ở các địa phương (FTA Index); và Hệ sinh thái tận dụng FTA (FTA Ecosystem) nhằm kết nối chặt chẽ các chủ thể trong chuỗi giá trị.

Khánh Linh