Vẻ thanh thoát siêu nhiên của cô gái ngồi đọc sách

Tác giả: Gerard Denizeau

Claude Monet

Qua những phân tích và minh họa về 45 kiệt tác lớn nhất của Claude Monet, sách giúp chúng ta hiểu thêm về cuộc đời, phong cách của nhà tiên phong, người dẫn dắt phong trào nghệ thuật lớn thế kỷ XX: Hội họa Ấn tượng.

Vẻ thanh thoát siêu nhiên của cô gái ngồi đọc sách

Giữa khu vườn ngập nắng ở Argenteuil, Claude Monet vẽ một cô gái đọc sách. Đằng sau khung cảnh yên bình ấy là cuộc theo đuổi ám ảnh về ánh sáng, linh hồn trong hội họa của ông.

Bức tranh Springtime được danh họa Claude Monet sáng tác vào năm 1872. Ảnh: wikipedia

Cô gái ngồi đọc sách - Tạo dựng trên ánh sáng

Sau những năm tháng khốc liệt của cuộc chiến tranh Pháp-Phổ và Công xã, mà phần lớn thời gian ông sống ở Anh và Hà Lan, Claude Monet trở về Paris. Vào tháng 1 năm 1872, ông cùng gia đình chuyển đến sống ở vùng ngoại ô Argenteuil, với mong muốn được gần gũi với thiên nhiên.

Và rồi, tại không gian ngoài trời, trong một khu vườn mùa xuân, ông đã thực hiện bức chân dung một cô gái trẻ ngồi đọc sách, mà người mẫu có thể, nhưng chưa được chứng thực, lại là Camille.

Nỗi ám ảnh về ánh sáng

Thậm chí còn nhiều hơn trong các bức tranh phong cảnh vùng Normandie, tất cả nỗ lực của họa sĩ trẻ dường như đều tập trung vào việc làm nổi bật những hiệu ứng tức thời nhất, tinh tế nhất của ánh sáng, điều kiện cần thiết để tái dựng một thảm thực vật nhạy cảm và mang tính trang trí với sự rung động.

Trong không gian thanh bình tĩnh lặng của xưởng vẽ, làm thế nào ông có thể theo kịp sự biến đổi của thiên nhiên dưới ánh Mặt trời chính xác đến vậy? Bằng sự uyển chuyển của những nét vẽ nhanh và bóng râm đầy màu sắc, Monet khiến cho chủ thể đơn giản nhất trở nên sống động, cho đến khi các chi tiết hòa vào nhau – điều kiện để có được một hình ảnh độc đáo.

Từ lúc này, tất cả các tác phẩm của họa sĩ đều mang đậm sự chất vấn đầy lo âu, đôi khi ám ảnh, về ánh sáng với vai trò là yếu tố chính của bức tranh.

Bài học từ Eugène Boudin

Khi đứng trước bức tranh về cô gái trẻ ngồi đọc sách kín đáo đầy chất thơ này, ký ức về những câu nói của Eugène Boudin, những lời khuyên đầu tiên ông dành cho người học trò trẻ tuổi của mình, chợt trở lại: “Mọi thứ được vẽ trực tiếp và tại chỗ luôn có một sức mạnh, một uy lực, những nét vẽ đầy sức sống mà ta không thể tìm thấy trong xưởng vẽ”. Hoặc: “Ba nét cọ vẽ ngoài trời còn giá trị hơn hai ngày làm việc trên giá vẽ”.

Chắc chắn, nỗ lực theo đuổi tư tưởng này chính là nguyên nhân của sự rút lui hiếm thấy của nhân vật với khuôn mặt và bàn tay – “các bộ phận cơ thể cao quý” theo chủ nghĩa kinh viện – hòa tan vào trong bóng râm trong khi chiếc váy trải rộng và đám cỏ lung linh ánh sáng ở tiền cảnh tranh nhau tỏa sáng.

Không phải ngẫu nhiên mà tác phẩm được mua lại không lâu sau đó bởi nghệ sĩ vĩ đại Mary Cassatt, người chắc chắn có khả năng nhận ra phần thiên tài trong cảnh tượng phù du và u sầu này tốt hơn những nhà phê bình chính thống làm việc theo yêu cầu của báo chí.

Ý tưởng thiên tài

Chiếc kính vạn hoa của ánh sáng tạo ra bởi chiếc váy của người phụ nữ trẻ là một trong những phần đẹp nhất của tranh Claude Monet. Ánh sáng ở đây dao động dưới những nét vẽ nhỏ giọt, mang lại sự nhẹ nhàng gần như siêu nhiên cho lớp vải mỏng manh. Émile Zola sẽ không nhầm lẫn, khi nhắc đến bức tranh này vào năm 1886 “người phụ nữ mặc váy trắng ngồi trong bóng râm của tán lá và trên chiếc váy của cô lốm đốm những vệt sáng, tựa như những giọt nước đấy”.

Gerard Denizeau

Omega + NXB Thế Giới