Mùa đông u ám nhất của Monet lại tạo nên một kiệt tác

Tác giả: Gerard Denizeau

Claude Monet

Qua những phân tích và minh họa về 45 kiệt tác lớn nhất của Claude Monet, sách giúp chúng ta hiểu thêm về cuộc đời, phong cách của nhà tiên phong, người dẫn dắt phong trào nghệ thuật lớn thế kỷ XX: Hội họa Ấn tượng.

Mùa đông u ám nhất của Monet lại tạo nên một kiệt tác

Giữa khó khăn tài chính và bệnh tật của người vợ Camille, Monet vẽ Hiệu ứng tuyết ở Vétheuil - bức tranh vừa thấm đẫm nỗi buồn, vừa mở ra một cách nhìn mới về thiên nhiên.

Bức tranh "Effet de neige à Vétheuil" được vẽ bởi danh họa Claude Monet. Ảnh: wikipedia

Hiệu ứng tuyết ở Vétheuil - Sự trở lại của mùa đông

Tại khu vực giáp ranh giữa hai vùng Île-de-France và Normandie, Monet vẽ thêm rất nhiều tác phẩm trong mùa đông năm 1878, khi tìm lại nguồn cảm hứng từ những cảnh vật vùng Normandie đã được ông vẽ mười năm trước.

Liệu có phải là do sự dịch chuyển của thời gian, sự tích tụ những khó khăn, hay sự đổ bệnh của Camille? Nhưng trên hết vẫn là sắc thái u uất không thể cứu vãn gần như bao trùm toàn bộ các bức tranh được tạo cảm hứng bởi mùa đông rét mướt vào thời kỳ này.

Một bức tranh vô hình

Ở phần tiền cảnh, sông Seine, với mực nước cao và dòng chảy nhanh, trăn trở nhưng rực rỡ, phản chiếu hình ảnh hỗn độn của bầu trời và những nhánh cây trơ trụi dọc bờ sông. Trên bờ sông này, một lớp tuyết lốm đốm những cái bóng đỏ và những vùng tối: hẳn là thảm thực vật thấp đang chống lại sự tàn phá của mùa đông.

Rồi đến một hàng rào bao quanh các khu vườn của ngôi làng. Cuối cùng, các mái nhà trong ngôi làng này, đều bị áp đảo về chiều cao bởi hình khối kim tự tháp trên đỉnh gác chuông của nhà thờ.

Bố cục hoàn hảo, có trật tự, cân đối nhưng vẫn có sự tự nhiên, một lần nữa là nhờ sự linh động trong các nét vẽ tạo ra một vầng hào quang ánh sáng khó nhận thấy cho tất cả chủ thể mà nghệ sĩ đã vẽ.

Nhìn, biết, biết nhìn

Khi vẽ bức tranh phong cảnh này, Claude Monet tái dựng những gì ông nhìn thấy hay những gì ông biết? Nói rõ hơn, tuyết trong quang cảnh mùa đông có màu trắng, hay lốm đốm những phản chiếu màu hồng, xanh lam, xanh lục, như bức tranh mùa đông tinh tế này đã thể hiện?

Trong trường hợp này, khả năng nổi trội đầu tiên mà nghệ sĩ chứng tỏ không có gì khác ngoài một khả năng quên cần thiết. Quên đi hình mẫu, tất nhiên rồi, nhưng còn là việc quên đi những phương pháp truyền thống thường được sử dụng để tái dựng nó.

Trong mắt của Monet, ngôi làng nhỏ bé đang lim dim ngủ của Vétheuil, bị chi phối bởi hình dáng cao vút của nhà thờ, trông như một bức tranh ghép nhiều màu tươi sáng mà ông cố gắng tái dựng bằng những nét vẽ có màu sắc và ánh sáng. Tất nhiên, mối liên kết với thiên nhiên vẫn hiện hữu và điều quan trọng là thể hiện lại những gì được thấy bằng mắt, đặc biệt là trong sự phân chia các khối.

Nhưng đồng thời, họa sĩ cũng cố gắng không giết chết chủ thể khi làm chúng bất động bằng những quy ước đã được chấp nhận qua nhiều thế hệ. Đó là nguyên nhân cho sự từ bỏ có chủ đích, và đặc biệt tế nhị ở đây, những hình thể hoàn thiện, những hình vẽ sắc nét và quyết tâm mãnh liệt trong việc cố định cái tạm thời. Nghệ sĩ không còn tìm cách làm chủ thế giới mà thay vào đó là hòa nhập, tan biến, thậm chí đôi khi biến mất vào trong nó.

Ý tưởng thiên tài

Mặc dù chỉ mang tính gợi, sự hiện diện của con người mang lại nét hài hòa cho bố cục bức tranh. Một số cửa chớp mở, hàng rào của một khu vườn, một hình bóng khiêm tốn bên bờ sông, một vài vệt khói trên bầu trời che phủ ống khói... Không cần làm gì hơn nữa để loại bỏ hoàn toàn khỏi bức tranh toàn cảnh giá rét này những khuôn mẫu mang tính quy ước.

Gerard Denizeau

Omega + NXB Thế Giới