Claude Monet muốn đánh bại Manet bằng một bữa trưa

Tác giả: Gerard Denizeau

Claude Monet

Qua những phân tích và minh họa về 45 kiệt tác lớn nhất của Claude Monet, sách giúp chúng ta hiểu thêm về cuộc đời, phong cách của nhà tiên phong, người dẫn dắt phong trào nghệ thuật lớn thế kỷ XX: Hội họa Ấn tượng.

Claude Monet muốn đánh bại Manet bằng một bữa trưa

Ẩn sau khung cảnh dã ngoại là tham vọng vượt qua bậc đàn anh Édouard Manet. Dù không hoàn thành, Bữa trưa trên bãi cỏ vẫn trở thành cột mốc quan trọng trong sự nghiệp Claude Monet.

Bức tranh Bữa trưa trên bãi cỏ của Claude Monet . Ảnh: Bảo tàng Orsay

Bữa trưa trên bãi cỏ - Lòng tôn kính dành cho Manet

Để bày tỏ lòng kính trọng với Manet, vào mùa xuân năm 1865, nghệ sĩ đã bắt tay vào dự án đồ sộ Bữa trưa trên bãi cỏ (Déjeuner sur l'herbe), bức tranh có kích thước 4,65 mét x 6 mét được dành để trưng bày ở Salon năm 1866. Nếu những ký ức cuối cùng của Monet đáng tin thì năm 1878, tác phẩm bị đem đi cầm cố cho chủ nhà, bù vào khoản tiền nhà ông đã nợ nhiều tháng. Bị bỏ xó trong một tầng hầm ẩm ướt, bức tranh được họa sĩ lấy lại sáu năm sau đó, nhưng vì nó đã bị mốc nên ông chỉ có thể khôi phục lại ba phần, trong đó có phần được nói đến ở đây, nằm ở vị trí trung tâm bức tranh.

Vượt qua nguyên mẫu

Để hiểu được tham vọng của Monet, chúng ta phải nhớ rằng bức Bữa trưa trên bãi cỏ của người đàn anh nổi tiếng của ông đã gây ra một vụ bê bối tai tiếng tại Triển lãm của những người bị từ chối năm 1863! Một tấm gương điển hình như vậy càng thêm kích thích người đàn em kém Manet 8 tuổi (và gần như trùng tên), người đau đáu muốn vượt qua biểu tượng của sự hiện đại này càng nhanh càng tốt.

Nhiều bản phác thảo mà hầu hết đã mất cho thấy sự chăm chút được thể hiện trong quá trình phát triển bức tranh. Tuy nhiên, dự án đã không được hoàn thành như dự kiến, bất chấp tiến triển trong công việc và hỗ trợ từ bạn bè.

Về điều này, vẫn còn một điểm mơ hồ: bậc thầy của những bản vẽ kích thước khổng lồ, Gustave Courbet (nguyên mẫu của người đàn ông ngồi bên trái trong tranh), đã khuyến khích hay can ngăn Monet theo đuổi dự án này? Có nhiều bằng chứng và ý kiến khác nhau về nghi vấn này, nhưng việc Monet từ bỏ dự án đã được xác nhận từ tháng 4 năm 1866.

Dung hòa những thứ không thể dung hòa

Tại sao lại có thất bại này? Trong số các lý do được đưa ra, lý do thuyết phục nhất là sự khó khăn, nếu không muốn nói là bất khả thi, trong việc đưa vào phạm vi bức tranh khổng lồ này tính tức thời đặc trưng cho trường phái Ấn tượng.

Dư âm của vụ bê bối năm 1863 vẫn chưa được xua tan vào thời điểm bản vẽ này có cơ hội xuất hiện như một thách thức mới đối với ban giám khảo của Salon. Trang phục được phác họa nhiều hơn là vẽ, các khuôn mặt nổi bật lên nhờ những nét vẽ mờ ảo và những đốm sáng không tránh khỏi có một sự thô bạo nhất định.

Khôi phục những hiệu ứng tự nhiên của ánh sáng tương đương với tầm cỡ của các bức tranh trong Kinh Thánh hay thần thoại liệu có phải là một thách thức? Và, theo một cách bình thường hơn, làm thế nào để có thể mang lại cho các nhân vật chính đơn giản của chuyến dã ngoại trong rừng một tầm vóc thường chỉ dành cho các anh hùng lịch sử?

Chi tiết đáng chú ý

Monet đã lấy mẫu cho nhân vật người đàn ông đứng từ bạn mình, họa sĩ Frédéric Bazille. Trong tất cả bức tranh thuộc trường phái Ấn tượng (bao gồm cả tranh của chính ông), Bazille được nhận ra nhờ chiều cao vượt trội của mình. Cao hơn tất cả người bạn của mình một cái đầu, với chiều cao 1,88 mét, trông ông như một gã khổng lồ vào thời điểm mà chiều cao trung bình của đàn ông Pháp không vượt quá 1,65 mét.

Gerard Denizeau

Omega + NXB Thế Giới