Van Gogh và vẻ đẹp rực rỡ của miền Provence

Tác giả: George Roddam, Sława Harasymowicz

Đây là Van Gogh

Sách phác họa câu chuyện cuộc đời của vị họa sĩ tài ba mà bất hạnh, bằng cả con chữ và những hình ảnh đa màu sắc. Tác phẩm tái hiện hành trình của Van Gogh, từ một cậu bé dường như sinh ra đã mang nỗi buồn, đến một người môi giới nghệ thuật trẻ sống xa quê hương và gia đình, rồi rẽ ngang sang con đường tôn giáo với một đức tin mạnh mẽ, sau cùng là một họa sĩ cô đơn, khao khát hội họa và điên cuồng với đam mê hội họa.

Van Gogh và vẻ đẹp rực rỡ của miền Provence

Màu vàng của đồng lúa, xanh của bầu trời và tím của bóng đổ giúp Van Gogh tái hiện Provence như một miền đất ngập tràn ánh sáng.

Bức tranh Mùa gặt của danh họa Vincent van Gogh được vẽ vào năm 1888. Ảnh: wikipedia.

Mùa gặt

Một trong những cung đường yêu thích nhất của Van Gogh dẫn ông từ Arles đi lên hướng đông bắc, vượt đồng bằng phì nhiêu La Crau, đến phế tích tu viện Montmajour có từ thời Trung Cổ. Ông mê đắm vùng này bởi nó màu mỡ, sản xuất rượu vang ngon (thư gửi Theo ngày 26 tháng 5/1888).

Thêm vào đó, đất đai nơi đây rộng lớn, bằng phẳng, gợi nhớ quê hương Hà Lan (thư ngày 13 tháng 7). Mỗi khi xuân tàn hạ sang đem theo cái nắng Provence gay gắt, phong cảnh toàn vùng lại chìm trong những sắc màu rực rỡ, khiến ông thêm ngây ngất. Thư ngày 12, ngày 13 tháng 6 miêu tả:

Có thể nói rằng trong tất cả mọi thứ lúc này, ta đều thấy sắc vàng và đồng. Và với trời cao xanh thẳm bị nung trắng lên, đã tạo nên một màu tuyệt đẹp, hòa hợp quá chừng.

Trong bức Mùa gặt, Van Gogh đã thể hiện được ánh nắng phương nam lộng lẫy. Sử dụng lý thuyết màu sắc, ông khéo sắp xếp, tập trung các màu với nhau để tăng cường hiệu ứng của chúng. Bản giao hưởng của đồng lúa chín vàng ấm áp tự nó đã hay, lại càng hay hơn khi đặt bên núi, trời xanh xanh.

Ngắm bức Quán đêm, hai màu đỏ và xanh lá làm ta choáng váng, khó chịu; còn vàng và xanh tuy cũng tương phản, song hiệu quả tạo ra khác biệt hoàn toàn. Chúng tôn vinh vẻ đẹp rạng ngời của phong cảnh Provence.

Bức tranh Người gieo hạt lúc hoàng hôn (theo Millet) của danh họa Vincent van Gogh được vẽ vào năm 1888. Ảnh: wikiart.

Người gieo hạt lúc hoàng hôn

Cũng như Mùa gặt, Người gieo hạt lúc hoàng hôn miêu tả hoạt động nông nghiệp theo mùa. Khác biệt nằm ở chỗ Van Gogh vẽ Mùa gặt trực tiếp trước quang cảnh, nhưng sáng tác Người gieo hạt vào tháng 11, khi đông đã sang, nông dân không còn canh tác trên đồng.

Trước đó ông từng quan sát nông dân làm việc, nay nhớ lại để vẽ. Ngoài ra, ông cũng dựa trên tác phẩm của người đi trước. Một sự kết hợp giữa ký ức và trí tưởng tượng.

Một thân cây vạch chéo khung tranh theo cách đầy ấn tượng, gợi ta nhớ đến phong cách tạo hình giàu sức nặng của Hiroshighe trong Vườn mơ ở Kameido (Van Gogh từng sao chép bức này ở Paris).

Song Người gieo hạt chịu ảnh hưởng mạnh nhất từ Jean-François Millet, họa sĩ hàng đầu thuộc phái Barbizon, nổi tiếng với loạt tác phẩm lý tưởng hóa nông dân. Từ lâu Van Gogh luôn hâm mộ Millet, cho rằng tranh Millet thấm đẫm những đức tính Kitô giáo tốt đẹp, chẳng hạn như lòng khiêm nhường và tình yêu tha nhân. Trong thư viết từ Arles gửi Bernard, đề ngày 26 tháng 6, 1888, ông nhận xét: “Millet đã vẽ giáo lý Đức Kitô.”

Bức tranh Người gieo hạt của Jean-François Millet được vẽ vào năm 1850. Ảnh: wikipedia.

Millet cũng có bức Người gieo hạt nổi tiếng, song tranh Van Gogh khác biệt đáng kể. Ruộng của Millet màu nâu u ám, còn Van Gogh dùng màu mạnh thể hiện phong cảnh, nhằm chuyển tải cảm thức tôn giáo khi ông quan sát tự nhiên.

Bóng tím phủ trên ruộng trong tranh Van Gogh, bổ túc cho trời vàng; ánh đỏ giữa thân cây cộng hưởng cùng sắc xanh rải rác giữa ruộng. Phía xa xa, đĩa Mặt trời vàng chanh khổng lồ đang dần lặn, trông như vầng hào quang quanh đầu người gieo hạt.

Nếu Những người ăn khoai là một bức tranh ảm đạm, đặc tả hiện thực khốn khó của đời sống nông dân, thì ở tranh này, một khung cảnh nông thôn thông thường đã được chuyển hóa thành cảnh nên thơ. Ta như đang chứng kiến Thiên Chúa hiển hiện giữa vòng tuần hoàn của thiên nhiên.

Tâm trí càng bất ổn thì Van Gogh càng xem thiên nhiên và hội họa là lối thoát khả dĩ khỏi những đau đớn thông qua sự thăng hoa tinh thần. Ngay trong bức Người gieo hạt lúc hoàng hôn, người xem cảm nhận được sự xa cách giữa ông và dân chúng Arles. Người gieo hạt dường như không có mối liên hệ gì với chúng ta. Anh ta chỉ là cái bóng tối tăm, có phần đáng sợ.

George Roddam, Sława Harasymowicz

Đông A và NXB Dân Trí