Vấn đề kiểm soát Eo biển Hormuz thêm 'nóng' trước thềm đàm phán tại Doha

Tuy nhiên, quan điểm về quyền quản lý Eo biển Hormuz vẫn đang là nội dung trọng tâm gây nhiều tranh luận.

Quang cảnh eo biển Hormuz, gần thị trấn Khasab, miền Bắc Oman. Ảnh: THX/TTXVN

Vấn đề này càng nhân được sự chú ý đặc biệt sau khi Ủy ban chung Oman - Iran tổ chức cuộc họp lần đầu tiên tại Muscat vào ngày 29/6 để trao đổi về việc quản lý tuyến đường thủy chiến lược này.

Tại cuộc họp ở Muscat, phái đoàn Oman do Đại sứ Sheikh Abdulaziz bin Abdullah al Hinai dẫn đầu và phái đoàn Iran do Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi đứng đầu đã thảo luận về các phương thức tăng cường phối hợp phù hợp với lợi ích và chủ quyền mỗi nước. Hai bên tái khẳng định cam kết tuân thủ luật pháp quốc tế và các thỏa thuận hàng hải hiện có dựa trên vị thế là các quốc gia ven biển.

Trả lời phỏng vấn sau cuộc họp, ông Gharibabadi thông báo Tehran và Muscat đã đạt được một "sự hiểu biết chung" về việc quản lý tuyến hàng hải. Đáng chú ý, đại diện Iran cho biết phía Oman ủng hộ việc tham gia vào các thỏa thuận quản lý và nhất trí rằng nên thu phí để đổi lấy các dịch vụ cung cấp tại eo biển. Hai bên cũng đã quyết định thành lập các ủy ban kỹ thuật chung để triển khai các nội dung này. Trước đó, ông Gharibabadi từng khẳng định Iran sẵn sàng tự triển khai các kế hoạch kiểm soát riêng nếu Oman không phối hợp, đồng thời nhấn mạnh các quốc gia bên ngoài không có quyền can thiệp vào vấn đề này.

Lập trường này cho thấy Iran chưa có kế hoạch khôi phục hoàn toàn trạng thái tự do lưu thông như giai đoạn trước xung đột. Mặc dù thỏa thuận ngừng bắn hiện tại quy định miễn phí quá cảnh trong 60 ngày, nhưng các bên vẫn chưa thống nhất được quy chế về phí dịch vụ sau thời hạn trên. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio khẳng định mọi hình thức thu phí đối với vận tải quốc tế tại đây là không thể chấp nhận được.

Tại Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump cho biết, cuộc họp tại Doha có vai trò quan trọng trong việc theo dõi thực thi thỏa thuận trung gian, dù ông bày tỏ sự thận trọng về khả năng đạt được đột phá ngay lập tức. Ông Trump nhấn mạnh mục tiêu trọng tâm của Washington vẫn là phi hạt nhân hóa Iran và ngăn chặn nước này sở hữu vũ khí hạt nhân.

Trong khi đó, Mỹ và các đồng minh châu Âu lo ngại việc áp phí lưu thông tại Hormuz sẽ đẩy chi phí năng lượng toàn cầu lên cao và tạo tiền lệ pháp lý mới. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng khả năng áp đặt quy tắc của Iran có thể bị hạn chế chừng nào tuyến hàng hải phía Nam thuộc chủ quyền Oman vẫn mở cửa.

Bất chấp những tuyên bố chính trị và các vụ tấn công đơn lẻ gần đây, hoạt động vận tải dầu mỏ trên thực địa vẫn duy trì lưu thông. Dữ liệu theo dõi tàu biển cho thấy ba tàu chở dầu tiến vào eo biển trong tối muộn ngày 29/6, trong khi hai tàu khác đã thực hiện quá cảnh thành công trước đó. Đáng chú ý, hai tàu siêu tải, bao gồm một tàu từng phải quay đầu tuần trước, một lần nữa cố gắng rời khỏi vùng Vịnh nhằm đưa hàng tới các thị trường tiêu thụ.

Hương Thủy/TTXVN (Tổng hợp)