Ứng dụng AI trong rà soát - bước chuyển về chất trong công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế

Hoạt động tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật là nhiệm vụ quan trọng, lần đầu tiên được triển khai trên phạm vi cả nước theo Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị. Công tác này phải xử lý khối lượng dữ liệu văn bản rất lớn được ban hành ở cả Trung ương và địa phương qua nhiều giai đoạn ngay trong năm 2026 này.

Trong điều kiện đó, phương thức rà soát thủ công dựa trên việc đối chiếu văn bản giấy không còn đáp ứng yêu cầu về tiến độ, phạm vi và độ chính xác. Vì vậy, việc ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong rà soát là giải pháp cần thiết, góp phần nhận diện, phân tích và xử lý các quy định chồng chéo, mâu thuẫn hoặc không còn phù hợp một cách hệ thống, hiệu quả.

Thay đổi từ hạ tầng kỹ thuật chuyên dụng rà soát

Việc triển khai chuyển đổi số trong công tác rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật được cụ thể hóa thông qua việc xây dựng hạ tầng kỹ thuật chuyên dụng. Phần mềm hỗ trợ kiểm tra, rà soát văn bản quy phạm pháp luật được thiết kế để hỗ trợ tổng hợp dữ liệu và xây dựng báo cáo kết quả rà soát tự động dựa trên các trường thông tin đầu vào được đồng bộ hóa. Nhằm bảo đảm tính thống nhất trong quy trình báo cáo trên phạm vi cả nước, các bộ, ngành và địa phương đều được cấp tài khoản và hướng dẫn nghiệp vụ sử dụng phần mềm.

Để bảo đảm tính đồng bộ trong cách tiếp cận nghiệp vụ rà soát trên phạm vi cả nước, công tác tập huấn và điều hành đã được Bộ Tư pháp triển khai thông qua các nền tảng trực tuyến với quy mô và lộ trình cụ thể đến 34 điểm cầu tại Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố và 3.306 điểm cầu tại cấp xã, phường, đặc khu. Việc mở rộng điểm cầu đến tận cấp cơ sở nhằm bảo đảm sự thống nhất trong nhận thức và kỹ thuật rà soát cho đội ngũ cán bộ trực tiếp thực hiện.

Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo duy trì việc theo dõi, đôn đốc và hướng dẫn nghiệp vụ thông qua hệ thống đường dây nóng và nhiều hình thức trực tuyến khác. Các hoạt động điều hành trực tuyến này hướng tới mục tiêu bảo đảm quy trình rà soát tại cơ sở bám sát các tiêu chuẩn kỹ thuật và nội dung. Bên cạnh đó, việc ứng dụng công nghệ trong điều hành còn hỗ trợ việc thực hiện chế độ báo cáo tình hình định kỳ 2 tuần/lần theo yêu cầu của Thường trực Ban Chỉ đạo, giúp kiểm soát chặt chẽ tiến độ và chất lượng rà soát trên toàn hệ thống.

Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo cũng triển khai xây dựng chuyên mục riêng biệt với tiêu đề “Tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật” trên Cổng thông tin pháp luật quốc gia (địa chỉ: https://phapluat.gov.vn). Đây là nền tảng số hóa tập trung phục vụ việc cập nhật liên tục các văn bản chỉ đạo, tài liệu hướng dẫn nghiệp vụ và thông tin về kết quả tổng rà soát theo từng giai đoạn. Việc công khai hóa dữ liệu này tạo điều kiện cho các cơ quan, đơn vị có thẩm quyền và xã hội theo dõi sát tiến độ thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu của Ban Chỉ đạo.

Đến nhận diện, loại bỏ xung đột pháp lý

Việc số hóa quy trình này không chỉ giúp tối ưu hóa công tác quản lý dữ liệu mà còn là cơ sở kỹ thuật để nhận diện một cách hệ thống các quy định mâu thuẫn, chồng chéo trong hệ thống pháp luật hiện hành.

Thông qua các thuật toán, công nghệ hỗ trợ nhận diện nhanh chóng các điểm chồng chéo, mâu thuẫn hoặc các quy định không còn phù hợp thực tiễn khách quan. Việc ứng dụng các giải pháp kỹ thuật này là điều kiện cần thiết để khắc phục những hạn chế của phương pháp rà soát thủ công, giúp kiểm soát toàn diện danh mục văn bản và hạn chế tối đa sai sót trong quá trình đối chiếu quy định pháp luật hiện hành.

Bộ trưởng Tư pháp khẳng định, đây không phải một cuộc rà soát thông thường mà là đợt “tổng kiểm kê” toàn bộ hệ thống pháp luật với phạm vi rất rộng, bao gồm cả văn bản của Trung ương và địa phương, nhất là các yêu cầu xử lý những hệ quả phát sinh sau quá trình sắp xếp, tinh gọn bộ máy. Theo đó, sau khi nhiều bộ, ngành được sáp nhập hoặc thay đổi chức năng, bỏ cấp huyện, vẫn còn rất nhiều văn bản do bộ, ngành, cấp huyện ban hành đang có hiệu lực.

Mục tiêu quan trọng nhất của việc ứng dụng AI lần này, theo Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng là tìm ra các “điểm nghẽn” thể chế - những quy định mâu thuẫn, chồng chéo đang cản trở hoạt động đầu tư, sản xuất kinh doanh và phát triển kinh tế-xã hội. Đây là yêu cầu rất khó, đòi hỏi AI không chỉ dừng ở việc so khớp câu chữ mà phải có khả năng phân tích.

"Các nền tảng AI phải bảo đảm tính cập nhật liên tục về hiệu lực văn bản; giao diện thân thiện, dễ sử dụng; đồng thời phải có cơ chế phản hồi để người dùng góp ý, giúp doanh nghiệp điều chỉnh thuật toán trong quá trình vận hành. Kết quả do AI đưa ra chỉ mang tính chất gợi ý, hỗ trợ ban đầu. Các cơ quan chuyên môn vẫn phải thẩm định lại và đưa ra kết luận cuối cùng theo đúng thẩm quyền", Bộ trưởng Tư pháp nhấn mạnh.

Tổ công tác rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Tòa án nhân dân tối cao. (Ảnh: TL)

Ứng dụng công nghệ số và AI trong đợt tổng rà soát năm 2026 đã tạo ra một bước chuyển về chất trong công tác xây dựng và hoàn thiện thể chế. Việc chuyển đổi từ tư duy rà soát dựa trên kinh nghiệm cá nhân sang dựa trên dữ liệu và thuật toán không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực, rút ngắn thời gian mà còn bảo đảm tính khách quan, khoa học. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng một hệ thống pháp luật thống nhất, đồng bộ, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững của đất nước.

Theo Vụ Pháp chế và Quản lý khoa học, Tòa án nhân dân tối cao - đơn vị tham gia tổng rà soát nhận định, việc ứng dụng công nghệ, trong đó có trí tuệ nhân tạo, được xác định là giải pháp hỗ trợ nhằm nâng cao hiệu quả xử lý thông tin, tiết kiệm thời gian, góp phần nâng cao chất lượng phân tích, tổng hợp và đề xuất phương án xử lý đối với các nội dung rà soát.

Tại hội nghị báo cáo tiến độ tổng rà soát mới đây, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu yêu cầu đưa kết quả tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật thành dữ liệu đầu vào để các bộ, ngành, địa phương nghiên cứu, đề xuất, sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật, phản ứng nhanh về chính sách nhằm hoàn thiện thể chế, pháp luật.

H.N