UAV giá rẻ đe dọa an ninh năng lượng toàn cầu

Kể từ khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến chống Iran hồi cuối tháng 2 năm nay, Tehran đã liên tục sử dụng UAV tấn công các tàu, thuyền qua lại eo biển Hormuz, gây gián đoạn hoạt động vận chuyển hàng hóa qua tuyến hàng hải huyết mạch này, đẩy thị trường năng lượng thế giới rơi vào hỗn loạn. Các cuộc tấn công bằng UAV cũng đã đảo ngược giả định kéo dài hàng thập kỷ, rằng không thể phong tỏa tuyến đường biển này nếu không có sự hiện diện mạnh mẽ của lực lượng hải quân, Reuters nhận định.

Khu công nghiệp dầu khí Fujairah (FOIZ) của Các tiểu vương quốc Arab thống nhất bị UAV tấn công, ngày 4-3. Ảnh: Reuters

Mối đe dọa này đã buộc các nhà sản xuất dầu mỏ vùng Vịnh phải nhanh chóng tìm cách xoay xở và đưa ra các kế hoạch dài hạn nhằm giảm sự phụ thuộc vào eo biển Hormuz. Nhiều quốc gia vùng Vịnh đang gấp rút xây dựng hàng nghìn ki-lô-mét đường ống để có thể xuất khẩu dầu thô và khí đốt mà không cần đi qua eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, mỗi ki-lô-mét đường ống dẫn dầu, trạm bơm hay trạm biến áp mới lại tạo ra thêm một mục tiêu tiềm tàng cho các cuộc tấn công bằng UAV ngày càng tinh vi. Thực tế chiến sự cho thấy, Iran đã tấn công hàng chục nhà máy lọc dầu, nhà máy khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và nhà máy điện trên khắp khu vực, đồng thời chứng minh năng lực sản xuất nhanh chóng các loại UAV mới của Tehran ngay trong thời chiến.

Điều đáng nói là, các cuộc tấn công của UAV giá rẻ có tác động sâu rộng đến ngành công nghiệp năng lượng. Các cơ sở vật chất mất hàng thập kỷ và hàng tỷ USD để xây dựng, giờ đây có thể nằm trong tầm hủy diệt của hàng bầy UAV chỉ có giá vài trăm đến vài nghìn USD mỗi chiếc, làm thay đổi đáng kể cán cân giữa bên tấn công và bên phòng thủ.

Có thể thấy, các biện pháp được thiết kế nhằm bảo đảm an ninh năng lượng lại tạo ra những điểm yếu mới, không chỉ ở Trung Đông. Theo Reuters, “không nơi nào thể hiện rõ ràng hơn tiềm năng hủy diệt của UAV như ở Ukraine”. Trong những tháng gần đây, Kiev đã phóng hàng loạt UAV tầm xa tấn công các nhà máy lọc dầu, kho nhiên liệu và các cơ sở năng lượng sâu bên trong lãnh thổ Nga, làm gián đoạn nguồn cung nhiên liệu và cho thấy cơ sở hạ tầng chiến lược có thể bị tấn công ở cả những địa điểm cách xa tiền tuyến. Ukraine đã xây dựng một ngành công nghiệp sản xuất UAV quy mô lớn trong nước, với năng lực sản xuất được cho lên tới hàng trăm nghìn UAV giá rẻ mỗi tháng.

Trước những mối đe dọa từ UAV giá rẻ, các quốc gia thành viên Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) mới đây đã công bố kế hoạch trị giá 40 tỷ USD đầu tư vào năng lực chống UAV trong 5 năm tới, cũng như mục tiêu tới cuối năm 2027 sẽ đào tạo số lượng nhân sự điều khiển UAV nhiều gấp 5 lần hiện tại. Các công nghệ đang được phát triển bao gồm ra đa tiên tiến, hệ thống gây nhiễu thông tin liên lạc, UAV đánh chặn, vũ khí năng lượng định hướng như laser và các hệ thống tên lửa chuyên dụng được thiết kế để phá hủy UAV trước khi chúng tiếp cận mục tiêu.

Reuters nhận định, các cuộc chiến ở Ukraine và Iran đã phơi bày điểm yếu của cơ sở hạ tầng trọng yếu trên toàn thế giới, từ các cơ sở năng lượng, mạng lưới viễn thông đến hệ thống giao thông và lưới điện. Để đối phó, tại khu vực vùng Vịnh, Saudi Arabia đang xem xét mở rộng công suất đường ống dẫn dầu nối các mỏ dầu phía Đông nước này với các cảng trên Biển Đỏ, bỏ qua eo biển Hormuz. Đường ống Đông-Tây này đã chứng tỏ giá trị vô cùng quan trọng trong suốt cuộc chiến ở Iran, khi nó cho phép Saudi Arabia duy trì xuất khẩu hơn 4 triệu thùng dầu mỗi ngày bất chấp việc eo biển Hormuz bị phong tỏa. Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) cũng đang mở rộng đường ống nối các mỏ dầu của nước này với cảng Fujairah bên ngoài eo biển Hormuz, trong khi Iraq và Kuwait đang đẩy nhanh việc nghiên cứu các dự án tương tự.

Các kế hoạch mở rộng cơ sở hạ tầng đường ống dẫn dầu giúp giảm rủi ro tại một điểm nghẽn chiến lược duy nhất, song ở chiều ngược lại, chúng tạo ra một mạng lưới tài sản rộng lớn, khó phòng thủ hơn nhiều.

Cho đến thời điểm hiện tại, công nghiệp năng lượng-một trong những ngành công nghiệp quan trọng nhất thế giới-vẫn tiếp tục phải đối mặt với một thực tế khó chịu chưa thể hóa giải: Công nghệ UAV giá rẻ đang đe dọa các cơ sở năng lượng trị giá hàng tỷ USD.

HIỀN MINH