Từng bước hình thành văn hóa 'không làm cũng phải chịu trách nhiệm'

Sáng 3.9, tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện một số nghị quyết, chỉ thị của Bộ Chính trị. Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc đã trình bày Chuyên đề "Những nội dung trọng tâm của Nghị quyết số 24-NQ/TW, ngày 22.8.2026 của Bộ Chính trị về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới".

Đã là cán bộ, đảng viên thì phải tiên phong, gương mẫu

Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc cho biết, Nghị quyết 24 được ban hành trên cơ sở sơ kết 5 năm thực hiện Kết luận số 14 của Bộ Chính trị về chủ trương khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung. Nhưng Nghị quyết lần này có yêu cầu rộng hơn và cao hơn.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước dự Hội nghị

Nếu như trước đây chúng ta nhấn mạnh khuyến khích và bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, thì lần này Bộ Chính trị đặt vấn đề từ chính phẩm chất và trách nhiệm của mỗi cán bộ, đảng viên: Đã là cán bộ, đảng viên thì phải tiên phong, gương mẫu; phải có tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Theo ông Nguyễn Duy Ngọc, việc đặt hai chữ “tiên phong, gương mẫu” ở đầu tên Nghị quyết mang ý nghĩa rất sâu sắc.

Tiên phong không chỉ là đi trước trong nhận thức mà phải đi trước trong hành động. Gương mẫu không chỉ là chấp hành tốt, giữ mình không sai phạm, mà còn phải dám nhận việc khó, dám quyết việc thuộc thẩm quyền, dám chịu trách nhiệm về quyết định của mình và về kết quả công việc được giao.

Đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm chính là những biểu hiện cụ thể của tính tiên phong, gương mẫu trong điều kiện mới, trước hết đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý và người đứng đầu.

Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc trình bày chuyên đề tại Hội nghị

Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc cho biết, nội dung cụ thể của Nghị quyết 24 gồm 4 quan điểm, 4 mục tiêu, 5 nhóm nhiệm vụ, giải pháp và phân công rõ trách nhiệm trong tổ chức thực hiện.

Trong đó, Nghị quyết 24 đã có bước chuyển từ khuyến khích, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm sang xác lập tính tiên phong, gương mẫu, trách nhiệm hành động là chuẩn mực của cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới.

Chuyển từ bảo vệ cán bộ sau khi rủi ro đã xảy ra sang kiến tạo môi trường để cán bộ có thể dấn thân, hành động và có trách nhiệm ngay từ đầu. Từ đặt trọng tâm vào trách nhiệm của cá nhân cán bộ sang xác lập trách nhiệm đồng bộ của cán bộ, tổ chức và người đứng đầu. Từ khuyến khích, bảo vệ cán bộ như một cơ chế riêng lẻ trở thành một nội dung xuyên suốt trong công tác cán bộ và quản trị quốc gia hiện đại. Từ giải quyết tâm lý “sợ sai, sợ trách nhiệm” sang hình thành một văn hóa hành động, năng lực thực thi mới trong Đảng và hệ thống chính trị.

Vừa bảo vệ người dám làm, vừa kiên quyết xử lý người không chịu làm

Trưởng Ban Tổ chức Trung ương nhấn mạnh, phải hiểu đầy đủ hai mặt của vấn đề: vừa bảo vệ người dám làm, vừa kiên quyết xử lý người không chịu làm. Đây là vấn đề các cấp ủy, tổ chức đảng và người đứng đầu đặc biệt lưu ý.

Thực tiễn hiện nay có hai tình trạng khác nhau, không được đánh đồng. Có những cán bộ thực sự muốn làm, có sáng kiến, có năng lực, có động cơ trong sáng, nhưng còn băn khoăn, e ngại vì cơ chế chưa rõ, pháp luật còn chồng chéo, vấn đề mới chưa có tiền lệ, rủi ro khó lường.

Đối với những cán bộ như vậy, trách nhiệm của tổ chức là phải tháo gỡ, trao quyền, hướng dẫn, chia sẻ rủi ro và bảo vệ họ.

Nhưng cũng có những cán bộ không phải không dám làm mà thực chất là không muốn làm; ngại khó, ngại va chạm, sợ trách nhiệm, làm việc cầm chừng; việc dễ thì làm, việc khó thì né; việc có lợi thì tích cực, việc chung thì chậm trễ; gặp vấn đề thì đẩy lên trên, đẩy xuống dưới hoặc đẩy sang cơ quan khác.

Đặc biệt phải cảnh giác với tình trạng lấy “sợ sai”, “sợ trách nhiệm”, “cơ chế còn vướng”, “pháp luật chưa rõ” làm bình phong cho sự trì trệ, thiếu trách nhiệm, thậm chí che giấu động cơ cá nhân.

Tinh thần của Nghị quyết 24 là bảo vệ người dám làm, đồng thời phải xác định trách nhiệm đối với người không chịu làm. Không hành động cũng có thể gây hậu quả.

Một quyết định sai phải chịu trách nhiệm; nhưng không quyết định, để công việc đình trệ, cơ hội phát triển bị bỏ lỡ, nguồn lực bị lãng phí, người dân và doanh nghiệp phải chịu thiệt hại thì cũng phải chịu trách nhiệm.

Các đại biểu dự Hội nghị tại điểm cầu Nhà Quốc hội

Phải phân biệt rất rõ: người muốn làm nhưng gặp rào cản thì phải tháo gỡ; người dám làm vì lợi ích chung thì phải bảo vệ; người làm tốt thì phải trọng dụng; nhưng người có trách nhiệm mà không làm, có thẩm quyền mà không quyết, thấy việc khó mà né tránh, đùn đẩy thì phải xem xét trách nhiệm.

"Chúng ta lâu nay thường chú ý kiểm tra cán bộ làm sai cái gì. Trong giai đoạn mới, cần quan tâm thêm cả một câu hỏi khác: việc thuộc chức trách, thẩm quyền của đồng chí, tại sao đồng chí không làm? Phải từng bước hình thành một văn hóa rất rõ trong hệ thống: không làm cũng phải chịu trách nhiệm; làm chậm cũng phải chịu trách nhiệm; làm không đến nơi đến chốn cũng phải được đánh giá đúng mức. Đây chính là một nội hàm rất quan trọng của tính tiên phong, gương mẫu", ông Nguyễn Duy Ngọc nói.

Kiên quyết thay thế những người không làm, không dám chịu trách nhiệm, né tránh, đùn đẩy, trì trệ

Từ việc thống nhất nhận thức những nội dung quan trọng trong Nghị quyết 24 của Bộ Chính trị, Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc nhấn mạnh 5 yêu cầu lớn trong tổ chức thực hiện Nghị quyết.

Trước hết, phải tạo chuyển biến về trách nhiệm hành động, nhất là trách nhiệm của người đứng đầu.  

Hai là, phải tạo được môi trường và thể chế để người muốn làm có thể làm. Đây là bước phát triển rất quan trọng của Nghị quyết: từ “bảo vệ sau sự việc” sang “bảo vệ bằng thể chế, bằng tổ chức và bằng quản trị rủi ro ngay trong quá trình hành động”.  

Ba là, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền nhưng phải gắn chặt với quản trị rủi ro, kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình. Không thể yêu cầu cán bộ dám chịu trách nhiệm nếu không giao đủ quyền; nhưng cũng không thể giao quyền mà không kiểm soát.

Bốn là, bảo vệ cán bộ phải thực chất, nhưng ranh giới bảo vệ phải thật rõ. Khi xem xét trách nhiệm, không được chỉ nhìn vào hậu quả cuối cùng mà phải xem xét toàn diện động cơ, mục đích, mức độ lỗi, bối cảnh thực tiễn, quá trình ra quyết định, khả năng dự báo, kiểm soát rủi ro và nỗ lực khắc phục hậu quả.

Năm là, phải đổi mới mạnh mẽ công tác cán bộ; lấy sản phẩm, kết quả và hiệu quả thực thi làm thước đo chủ yếu. Đây là khâu quyết định để Nghị quyết đi vào cuộc sống.  

"Người dám nhận việc khó và làm được việc phải được ghi nhận, trọng dụng. Ngược lại, người né việc khó, đùn đẩy, trì trệ, thiếu trách nhiệm phải được đánh giá đúng, sàng lọc, bố trí lại hoặc thay thế. Phải khắc phục cho được một nghịch lý: người nhận việc khó, chấp nhận trách nhiệm và rủi ro lại dễ chịu bất lợi hơn người chọn việc an toàn, né tránh trách nhiệm", ông Nguyễn Duy Ngọc nhấn mạnh.

Các đại biểu dự Hội nghị tại điểm cầu Bộ VHTTDL

Theo Trưởng Ban Tổ chức Trung ương, cùng với việc ban hành Nghị quyết 24, Bộ Chính trị đang chỉ đạo tổng kết đánh giá và xây dựng trình Trung ương 3 nghị quyết quan trọng về xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị; về đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng và về công tác cán bộ.

Các nghị quyết này sẽ tạo thành một tổng thể thống nhất, bổ sung cho nhau, qua đó xác lập đồng bộ các quan điểm, chủ trương của Đảng về xây dựng Đảng, xây dựng đội ngũ cán bộ và tổ chức thực hiện trong giai đoạn mới.  

Theo ông Nguyễn Duy Ngọc, giá trị của Nghị quyết 24 không nằm ở việc chúng ta nói nhiều hơn về tinh thần dám nghĩ, dám làm, mà phải được thể hiện bằng sự thay đổi thật trong hành động của cán bộ và sự thay đổi thật trong cách hệ thống sử dụng, đánh giá, bảo vệ và sàng lọc cán bộ.

Tinh thần xuyên suốt cần quán triệt là: mở đường cho người muốn làm; trao quyền cho người có năng lực; bảo vệ người dám làm vì lợi ích chung; trọng dụng người làm được việc; đồng thời kiên quyết thay thế, sàng lọc những người không làm, không dám chịu trách nhiệm, né tránh, đùn đẩy, trì trệ.

Mỗi cán bộ, đảng viên, trước hết là người đứng đầu, phải thực sự tiên phong trong nhận việc khó, gương mẫu trong hành động, đổi mới trong cách làm và chịu trách nhiệm đến cùng về kết quả.

"Nếu làm được như vậy, Nghị quyết số 24-NQ/TW sẽ không chỉ giải quyết tình trạng sợ sai, sợ trách nhiệm, mà quan trọng hơn, sẽ góp phần khơi dậy khát vọng cống hiến, giải phóng sức sáng tạo và hình thành một đội ngũ cán bộ hành động, kiến tạo, dám chịu trách nhiệm vì sự phát triển của đất nước và hạnh phúc của nhân dân", Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc nhấn mạnh.

XUÂN TRƯỜNG; ảnh: TRẦN HUẤN