Tuần lễ KHCN Cà Mau: Thúc đẩy một nền nông nghiệp xanh

Trong khuôn khổ Tuần lễ Khoa học công nghệ (KHCN) tỉnh Cà Mau năm 2026, hội thảo kết nối sản xuất và tiêu thụ ngành hàng lúa gạo tổ chức sáng 26/4 đã trở thành điểm nhấn quan trọng. Sự kiện không chỉ tổng kết thực tiễn liên kết chuỗi giá trị lúa gạo mà còn chỉ ra nhiều “nút thắt” cần sớm tháo gỡ để ngành hàng chủ lực của vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) phát triển bền vững.

TS. Trần Minh Hải, Phó hiệu trưởng Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn - Ảnh: V.K.K

Tuần lễ KHCN tạo diễn đàn kết nối thực tiễn

Tuần lễ Khoa học và Công nghệ tỉnh Cà Mau năm nay hướng đến việc thúc đẩy ứng dụng khoa học – công nghệ vào các ngành kinh tế chủ lực.Trong đó, bàn về lúa gạo được xác định là một trong những nội dung trọng tâm.

Ông Huỳnh Hùng Dũng, Phó giám đốc Sở KH&CN tỉnh Cà Mau cho rằng: “Thông qua chuỗi hoạt động hội thảo, triển lãm và kết nối doanh nghiệp, sự kiện tạo diễn đàn để các nhà quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, đồng thời đề xuất giải pháp nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp.”

Đáng chú ý, hội thảo về sản xuất và tiêu thụ lúa gạo đã thu hút nhiều ý kiến chuyên sâu, phản ánh khá toàn diện bức tranh ngành hàng hiện nay. Từ thực tế địa phương đến tầm nhìn vùng, các vấn đề được đặt ra không chỉ mang tính trước mắt mà còn gắn với chiến lược dài hạn. Đặc biệt, trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu thị trường ngày càng cao.

Quang cảnh hội thảo 26.4 ở Cà Mau - Ảnh: Văn Kim Khanh

Theo báo cáo tại hội thảo, liên kết sản xuất và tiêu thụ lúa gạo tại Cà Mau có bước phát triển tích cực. Đến năm 2025, diện tích liên kết đạt hơn 53.000 ha với sự tham gia của 27 doanh nghiệp và 50 hợp tác xã, sản lượng tiêu thụ khoảng 320.000 tấn, chiếm 16,7% tổng sản lượng toàn tỉnh.

Các mô hình liên kết giúp hình thành vùng nguyên liệu ổn định, nâng cao chất lượng sản phẩm và giảm chi phí cho nông dân. Giá lúa trong mô hình cao hơn so với sản xuất truyền thống, nhất là đối với lúa an toàn và lúa hữu cơ.

Tuy nhiên, tính bền vững của liên kết vẫn chưa cao. Tình trạng phá vỡ hợp đồng khi giá thị trường biến động còn xảy ra, trong khi nhiều hợp đồng chỉ mang tính thỏa thuận, thiếu ràng buộc pháp lý. Điều này làm giảm niềm tin giữa các bên trong chuỗi giá trị.

Khó khăn từ hạ tầng đến thị trường tiêu thụ

Hội thảo cũng chỉ ra hàng loạt khó khăn đang cản trở quá trình phát triển ngành lúa gạo. Trước hết là hạ tầng phục vụ sản xuất chưa đồng bộ, nhiều công trình thủy lợi, giao thông nội đồng xuống cấp, ảnh hưởng đến cơ giới hóa và vận chuyển nông sản.

Biến đổi khí hậu tiếp tục là thách thức lớn, đặc biệt trong việc áp dụng các quy trình canh tác tiên tiến như quản lý nước, giảm phát thải. Điều kiện thời tiết bất lợi khiến nông dân khó tuân thủ kỹ thuật, làm giảm hiệu quả sản xuất.

Ở khâu tiêu thụ, giá lúa chưa ổn định và chưa tạo chênh lệch rõ rệt giữa sản xuất trong và ngoài mô hình liên kết. Điều này khiến nông dân chưa thực sự mặn mà tham gia các chuỗi liên kết.

Ngoài ra, việc xử lý phụ phẩm sau thu hoạch như rơm rạ còn hạn chế do thiếu thiết bị và thị trường tiêu thụ, gây lãng phí tài nguyên và ảnh hưởng môi trường.

Mô hình sản xuất xanh tôm - lúa - Ảnh: Văn Kim Khanh

Khoa học công nghệ là hướng đi tất yếu

Một nội dung quan trọng được nhấn mạnh tại Tuần lễ KHCN là vai trò của khoa học – công nghệ trong nâng cao hiệu quả sản xuất. Các mô hình ứng dụng máy sạ hàng, drone, kỹ thuật canh tác thông minh đã giúp giảm chi phí từ 2–3,5 triệu đồng/ha và tăng lợi nhuận đáng kể cho nông dân.

Đây được xem là hướng đi phù hợp với Đề án phát triển một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp của vùng ĐBSCL mà Cà Mau đang tham gia với quy mô hơn 54.000ha.

Tuy nhiên, để các mô hình này được nhân rộng, cần có sự hỗ trợ về vốn, hạ tầng và đào tạo, nhất là nâng cao năng lực cho hợp tác xã – lực lượng nòng cốt trong tổ chức sản xuất.

TS. Trần Minh Hải, Phó hiệu trưởng Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn cho rằng: “Từ các ý kiến tại hội thảo, có thể thấy ngành lúa gạo ĐBSCL đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ. Việc tháo gỡ các “nút thắt” từ liên kết sản xuất, hạ tầng, thị trường đến ứng dụng công nghệ cần được thực hiện đồng bộ.”

Ông Lê Văn Sử, Phó chủ tịch UBND Tỉnh Cà mau cho rằng: 'Tuần lễ Khoa học và Công nghệ tỉnh Cà Mau’ không chỉ là nơi trình diễn thành tựu mà còn là diễn đàn quan trọng để nhận diện thách thức và đề xuất giải pháp. Từ những kết quả và kiến nghị tại hội thảo, kỳ vọng ngành lúa gạo ĐBSCL sẽ từng bước tháo gỡ khó khăn, nâng cao giá trị và phát triển theo hướng bền vững trong thời gian tới.

Văn Kim Khanh