Từ vườn mẫu đến hành trình xây dựng 'làng hữu cơ'

Xã Thạch Lạc được hình thành từ 3 xã: Tượng Sơn, Thạch Thắng, Thạch Lạc (cũ), là vùng đất trù phú, nhiều lợi thế nông nghiệp đặc trưng. Nhiều vùng sản xuất hàng hóa tập trung như: mô hình sản xuất lúa theo tiêu chuẩn VietGap (40ha); 87 mô hình kinh tế được duy trì và phát triển, tạo điểm nhấn trong phát triển kinh tế - xã hội, nhiều sản phẩm rau, củ quả sản xuất hàng hóa theo chuỗi giá trị; nhiều sản phẩm được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao; sản phẩm dưa lưới trong nhà màng được công nhận đạt tiêu chuẩn VietGap... Đến nay, 16/18 thôn đạt chuẩn khu dân cư NTM kiểu mẫu.

Không dừng lại ở những thành quả đã đạt được, cấp ủy, chính quyền xã Thạch Lạc luôn trăn trở tìm hướng đi mới để nâng cao giá trị sản xuất và xây dựng quê hương ngày càng phát triển. Theo ông Trần Xuân Hoàng - Chủ tịch UBND xã, phát huy tiềm năng thế mạnh, xã đã xây dựng đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ giai đoạn 2025 - 2030, trong đó xây dựng thí điểm "Làng hữu cơ" nhằm từng bước chuyển đổi phương thức sản xuất, tạo giá trị cao trong nông nghiệp và gắn với kiến tạo nông thôn xanh - sạch - bền vững. Trong ảnh: Lãnh đạo xã Thạch Lạc kiểm tra sản xuất sứa muối của HTX Cường Thịnh (thôn Bắc Lạc).

"Làng hữu cơ" được thí điểm ở 3 thôn: Hà Thanh, Sâm Lộc và Thượng Phú. Các hộ tham gia sẽ từng bước chuyển đổi phương thức sản xuất theo hướng thân thiện với môi trường, hạn chế tối đa phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật hay thức ăn công nghiệp, thay thế bằng phân hữu cơ, chế phẩm sinh học và các phương pháp canh tác tự nhiên. Trong đó, "hạt nhân" đầu tiên là mô hình chăn nuôi lợn hữu cơ theo chuỗi giá trị liên kết với Công ty CP Tập đoàn Quế Lâm.

Tháng 9/2025, những mô hình chăn nuôi lợn hữu cơ đầu tiên chính thức đi vào hoạt động. Trong đó, xã đã xây dựng tổ chăn nuôi lợn hữu cơ do ông Dương Kim Huy - chủ chăn nuôi tại thôn Sâm Lộc làm tổ trưởng. Tổ trở thành trung tâm vận hành, kết nối giữa các hộ, theo dõi quy trình, hỗ trợ về kỹ thuật trong quá trình sản xuất chuỗi giá trị. Ông Dương Kim Huy cho biết: "Đàn lợn được chăm sóc bằng thức ăn ủ men vi sinh giúp tăng sức đề kháng, giảm mùi hôi và giảm chi phí thức ăn. Chuồng trại được xây dựng theo tiêu chuẩn an toàn sinh học, sử dụng đệm lót sinh học, hạn chế dịch bệnh và ô nhiễm môi trường. Sau hơn 3 tháng, tôi đã có lứa xuất chuồng đầu tiên".

Phụ phẩm chăn nuôi được tận dụng để bón cho cây trồng và bán ra thị trường, thực hiện quy trình chăn nuôi "4F" (chuồng trại - thức ăn chăn nuôi - thực phẩm - phân bón).

Ngoài là chủ mô hình, ông Huy còn đóng vai trò tổ trưởng tổ chăn nuôi, thường xuyên tư vấn, hỗ trợ các hộ thực hiện đảm bảo quy trình. Hiện nay, "Làng hữu cơ" đã hình thành 9 hộ nuôi lợn chuỗi giá trị (20 con nái), mỗi tháng, tổ sẽ sinh hoạt 1 lần rút kinh nghiệm, trao đổi thêm kiến thức cũng như quản lý chặt chẽ quy trình chăn nuôi.

Ông Thạch Trung Bổng - Bí thư Chi bộ thôn Thượng Phú là người có kinh nghiệm chăn nuôi trong nhiều năm. Trước đây, ông đã từng xây dựng hệ thống chuồng trại quy mô để chăn nuôi theo hướng truyền thống nhưng nhiều biến cố nên thất bại. Khi tiếp cận được thông tin xây dựng mô hình hữu cơ, ông quyết định "chuyển mình", thay đổi phương thức, thiết lập lại nghề chăn nuôi.

Tháng 12/2025, ông tham gia vào tổ chăn nuôi lợn hữu cơ liên kết với Công ty CP Tập đoàn Quế Lâm, thả nuôi 8 con nái. Sau hơn 3 tháng chăm sóc theo quy trình chăn nuôi hữu cơ, bước đầu mô hình đã cho những tín hiệu tích cực khi 1 con nái đã sinh 10 con lợn con khỏe mạnh, còn 2 con nái khác cũng đang chuẩn bị sinh lứa đầu.

Ông Thạch Trung Bổng chia sẻ: "Từ khi tham gia tổ chăn nuôi lợn hữu cơ liên kết với Quế Lâm, chúng tôi được hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ quy trình chăm sóc theo hướng an toàn sinh học. Bước đầu thấy đàn lợn phát triển tốt, môi trường chuồng trại cũng sạch sẽ hơn nên gia đình rất yên tâm. Tới đây, khi đàn nái sinh, tôi sẽ giữ lại để nhân đàn và khôi phục lại trang trại chăn nuôi theo hướng bền vững. Không chỉ thế, phụ phẩm từ chăn nuôi hữu cơ cũng trở lại bón cho rau, tạo thêm giá trị sản phẩm hữu cơ".

Từ những mô hình tiên phong, định hướng xây dựng "Làng hữu cơ" nhận được sự đồng thuận cao của bà con nhân dân. Cùng với chăn nuôi lợn, xã Thạch Lạc còn có thế mạnh về sản xuất rau, vườn mẫu với hơn 110 vườn tạo giá trị kinh tế. Qua vận động của xã, nhiều hộ gia đình chủ động chuyển đổi sản xuất vườn hộ sang hướng an toàn sinh học.

Bà Trần Thị Tâm - thôn Thượng Phú cho biết: "Nhà tôi có gần 2.000m2 đất vườn, quanh năm đầu tư trồng rau. Khi xã tuyên truyền, vận động xây dựng mô hình sản xuất theo hướng hữu cơ, tôi rất ủng hộ. Nếu được hỗ trợ kỹ thuật và có đầu ra ổn định, gia đình sẽ quy hoạch lại khu vườn để trồng rau theo hướng sạch, hữu cơ, vừa đảm bảo sức khỏe cho gia đình vừa tăng thêm thu nhập".

Thực hiện tiêu chí của "Làng hữu cơ", trước mắt bà Tâm sẽ ưu tiên phân chuồng, các sản phẩm sinh học bón cho cây trồng và nói không với thuốc diệt cỏ. Tuy sẽ mất công hơn song theo bà không khó, vì từ trước tới nay, bà con xã Thạch Lạc đã được làm quen với các mô hình sản xuất rau an toàn, quy chuẩn. Hơn nữa, tạo ra sản phẩm an toàn, bảo vệ sức khỏe của mình và người tiêu dùng là điều bà con nông dân mong muốn hơn cả.

Mùa nào thức nấy, nhiều năm nay, xã Thạch Lạc đã hình thành nhiều vùng rau tập trung, chuyên canh gắn với quy chuẩn như: VietGap, rau an toàn...

Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, hỗ trợ người dân chuyển đổi phương thức sản xuất, nhân rộng các mô hình nông nghiệp hữu cơ, hình thành những vùng sản xuất tập trung gắn với liên kết tiêu thụ sản phẩm. Đặc biệt, xây dựng phần mềm quản lý trên nền tảng số, kết nối thị trường nhằm tạo sản phẩm chất lượng, minh bạch với người tiêu dùng. Qua đó từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng "làng hữu cơ", nâng cao giá trị kinh tế vườn và tạo dựng môi trường sống xanh, bền vững cho người dân.

Tuệ Anh