Thiếu nhiên liệu đe dọa nguồn cung lương thực toàn cầu

Nông dân sử dụng máy gặt để thu hoạch lúa ở tỉnh Zamboanga del Sur, Philippines. Ảnh: Manila Times

Hai tuần sau khi xung đột Mỹ–Israel với Iran bùng nổ, dòng chảy của dầu thô, khí tự nhiên hóa lỏng và phân bón bị bóp nghẹt bởi các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng ở Trung Đông và tình trạng eo biển Hormuz gần như phong tỏa hoàn toàn.

Hậu quả là nông dân khắp nơi trên thế giới vừa phải trả nhiều tiền hơn để mua phân bón vừa có nguy cơ mất đi những thị trường xuất khẩu lớn.

Giờ đây, khủng hoảng nhiên liệu trở thành một rào cản lớn khác đối với hoạt động sản xuất của nông dân. Nông nghiệp hiện đại cần lượng nhiên liệu khổng lồ để vận hành máy móc phục vụ gieo trồng, thu hoạch và chăm sóc gia súc trên những cánh đồng rộng lớn.

Nếu nguồn cung này bị gián đoạn, lịch sản xuất nông nghiệp được hình thành qua nhiều thế hệ có thể dễ dàng bị phá vỡ.

Nếu nông dân không có đủ diesel, hoạt động gieo trồng có thể bị trì hoãn hoặc thu hẹp quy mô. Những cánh đồng lúa chín nhưng không kịp thu hoạch sẽ nhanh chóng giảm chất lượng, trong khi chi phí chế biến và vận chuyển nông sản sau thu hoạch cũng tăng vọt.

“Chúng tôi không cho rằng đây chỉ là cú sốc tạm thời. Chi phí đầu vào của ngành nông nghiệp sẽ chịu áp lực lạm phát trong thời gian dài và cuối cùng người tiêu dùng sẽ phải gánh phần chi phí đó”, Paul Joules, chuyên gia phân tích vật tư nông nghiệp của ngân hàng Rabobank nhận định.

Khu vực châu Á–Thái Bình Dương đặc biệt phụ thuộc vào các loại hàng hóa năng lượng vận chuyển từ Trung Đông. Dù chính phủ nhiều nước đang cố gắng áp trần giá hoặc hạn chế tiêu thụ nhiên liệu, người dân vẫn đổ xô mua tích trữ, khiến những ngành như nông nghiệp càng dễ rơi vào cảnh thiếu hụt.

Tại Bangladesh, phần lớn hệ thống tưới tiêu, yếu tố sống còn cho sản xuất lúa gạo, sử dụng máy bơm chạy diesel để hút nước ngầm. Chính phủ hiện đã bắt đầu hạn chế lượng nhiên liệu bán ra, chỉ còn 2 lít mỗi người mỗi ngày.

Harprosad Roy, một nông dân ở vùng Rangpur phía bắc Bangladesh, cho biết mảnh ruộng gần 1 hecta của ông cần ít nhất 3 lít diesel mỗi ngày để chạy máy bơm, nhưng nhiều khi ông quay về từ cây xăng chỉ với 1 lít trong tay.

Gần 40% diện tích đất canh tác ở vùng này phụ thuộc vào máy bơm. Khi mùa thu hoạch bắt đầu vào tháng tới, việc chuyển sang động cơ điện là gần như bất khả thi vì cần quy trình xin giấy phép kéo dài.

“Không có ai giúp nông dân cả và điều đó đang đặt vụ lúa Boro, vụ lúa lớn nhất của Bangladesh, vào tình trạng nguy nan”, Roy than thở.

Tại Philippines, nông dân trồng lúa Jespher Villegas thường thuê máy gặt vào mùa thu hoạch bắt đầu trong tháng này và trả công bằng khoảng 1/10 sản lượng lúa.

“Nhưng chắc chắn chủ máy sẽ đòi nhiều hơn vì giá dầu diesel tăng cao”, ông nói . Điều đó đồng nghĩa với lượng lúa mà ông có thể bán sẽ giảm, trong khi vẫn phải xoay xở tiền học phí cho 3 người con.

Gạo là lương thực thiết yếu ở Philippines. Dù thu hoạch hai vụ lúa mỗi năm, nước này vẫn là quốc gia nhập khẩu gạo lớn nhất thế giới.

Trong khi đó tại Thái Lan, một số nông dân lo ngại chi phí nhiên liệu tăng cao có thể khiến việc thu hoạch trở nên không còn hiệu quả về mặt kinh tế.

Không chỉ nông dân, ngư dân cũng đang chịu áp lực nặng nề. Theo Jayson Cainglet, giám đốc liên minh nông nghiệp SINAG, ngư dân Philippines đang tốn thêm khoảng 500 peso (8,4 đô la) mỗi ngày do chi phí diesel tăng.

Chính phủ Philippines đang xem xét trợ cấp nhiên liệu, nhưng phải hai tuần nữa mới có thể triển khai. Đến lúc đó, nhiều tàu cá có thể đã không còn ra khơi.

Ở những nơi khác, tình trạng khan hiếm nhiên liệu có thể khiến diện tích gieo trồng giảm xuống.

Nông dân Úc đang chuẩn bị cho hoạt động gieo ngũ cốc mùa đông, trong khi nhiều nước châu Âu đang bước vào giai đoạn trồng lúa mạch và bắp trong vụ xuân.

Theo Liên đoàn Nông dân quốc gia Úc (NFF), nông dân đang ngày càng khó đảm bảo nguồn nhiên liệu. NFF cảnh báo nếu giá diesel tiếp tục tăng, một số diện tích đất có thể phải bỏ trống. Các trang trại chăn nuôicủa Úc cũng dễ bị tổn thương vì cần vận chuyển thức ăn cho gia súc hoặc đưa sữa ra thị trường thường xuyên.

Tại Tây Úc, vùng trồng và xuất khẩu ngũ cốc lớn nhất của Úc. một số nhà cung cấp nhiên liệu chỉ giao diesel ít hơn lượng nông dân đã đặt mua trước cho mùa gieo lúa mì và lúa mạch sắp tới.

Ở Đức, nông dân hiện phải trả thêm 30 euro cho mỗi 100 lít nhiên liệu, trong khi những chiếc máy kéo lớn có thể tiêu thụ khoảng 250 lít trong một ngày làm việc cao điểm trong mùa xuân.

Tại Romania, giá dầu diesel cho máy móc nông nghiệp đã tăng khoảng 25% kể từ khi chiến sự ở Trung Đông bắt đầu.

Tại Buckinghamshire (Anh), nông dân Richard Heady cho biết ông đã tích trữ diesel từ năm ngoái nhưng sẽ phải mua thêm trong vòng một tháng tới. Theo ông, mối đe dọa lớn hơn cả giá diesel cao là nguy cơ không mua được nhiên liệu.

“Nếu chúng tôi không có đủ nhiên liệu để bón phân và bảo vệ cây trồng khỏi sâu bệnh, mùa vụ có thể thất bại và chúng tôi sẽ lỗ nặng” ông nói.

Theo Bloomberg

Chánh Tài