Tự truyện trước khi qua đời giữa nghi án đạo văn của giáo sư Cambridge

Jason Arday, giáo sư xã hội học tại Đại học Cambridge, bị cáo buộc đạo văn và cung cấp những thông tin phóng đại, đã từ chức vào đầu tháng 8 sau khi nhà trường thông báo sẽ tiến hành rà soát bằng cấp và thông tin về sự nghiệp của ông.

Trong thông cáo đăng tải trên trang web của Good Law Project, ông bày tỏ "rất đau buồn khi phải từ chức", gọi cơ hội công tác tại đây là "đặc ân nghề nghiệp lớn nhất cuộc đời". Ông cho hay "những lời buộc tội, suy đoán và bình luận công khai không ngừng đã gây ra tổn hại sâu sắc đến tôi và những người tôi yêu thương".

Ngày 14/8, gia đình ông xác nhận ông đã qua đời. Nguyên do chưa được cảnh sát công bố chính thức, theo thông tin từ Guardian và New York Times.

Jason Arday, tên đầy đủ là Jason Atta Kwei Arday, sinh năm 1985, cha mẹ gốc Ghana và lớn lên trong khu nhà ở xã hội ở Clapham. Ông nhận bằng Tiến sĩ tại Đại học Liverpool John Moores năm 2015. Ông từng giảng dạy xã hội học tại Đại học Durham và Đại học Glasgow, trước khi xuất bản các bài báo về lý thuyết chủng tộc phê phán và kinh nghiệm của ông với chứng rối loạn thần kinh. Năm 2023, ở tuổi 37, ông trở thành giáo sư da đen trẻ nhất tại Đại học Cambridge.

Bhaskar Vira, phó hiệu trưởng phụ trách công tác giáo dục của trường, gọi Arday là "một học giả xuất sắc về vấn đề chủng tộc, bất bình đẳng và giáo dục", đồng thời cho biết thêm rằng ông sẽ "đóng góp đáng kể vào nghiên cứu của Cambridge trong lĩnh vực này và vào việc giải quyết tình trạng thiếu vắng đại diện từ nhóm có hoàn cảnh kinh tế xã hội khó khăn, đặc biệt là cộng đồng người da đen, người châu Á và các dân tộc thiểu số khác..."

Sau khi được bổ nhiệm làm giáo sư xã hội học và giáo dục, ông được truyền thông chú ý. Arday xuất hiện trên truyền hình, được trao tặng một số bằng tiến sĩ danh dự và vụt sáng trở thành một "siêu sao học thuật" trước khi vướng vào các cáo buộc đạo văn và phóng đại.

Giáo sư Jason Arday, được xem là "siêu sao vượt khó" trong giới học thuật, trước khi vấp phải những cáo buộc về đạo văn. Ảnh: Graeme Robertson/Guardian/eyevine/Redux.

Đời tư phóng đại?

Theo New York Times, cuốn tự truyện theo lịch ra mắt vào đầu tháng 8 của Arday, nhan đề Great and Unfortunate Things (tạm dịch: Những điều tuyệt diệu và bất hạnh), có một số chi tiết đáng chú ý. Arday kể phần lớn thời thơ ấu và tuổi thiếu niên ông phải vật lộn với chứng tự kỷ và các khuyết tật khác, khiến ông không thể nói được cho đến gần 12 tuổi.

Arday than thở rằng mãi đến khi tròn 18 tuổi, ông mới biết đọc và viết. Khi quyết định vào đại học, bạn gái ông đã thay ông "viết toàn bộ đơn xin nhập học - bao gồm cả bài luận cá nhân". Tại Đại học St. Mary ở London, ông chỉ đạt 9% trong bài kiểm tra đầu tiên. Nhưng rồi ông học hành chăm chỉ và nâng cao điểm số nhanh đến mức một giáo sư trong trường đã cáo buộc ông gian lận.

Arday viết ông "đôi khi mất đến cả tiếng đồng hồ để đọc và hiểu hết một trang văn bản học thuật" vì mắc chứng khó đọc. Ông còn thêm rằng tận đến lúc ông học cao học thì khả năng đọc của cô con gái 3 tuổi cũng không hề thua kém ông.

Bìa cuốn tự truyện Great and Unfortunate Things, trong đó giáo sư đại học Cambridge Jason Arday kể về hành trình vượt khó. Ảnh: Simon & Schuster.

Arday kể khối u nhỏ chèn ép tuyến yên gần đáy não của mình được loại bỏ chưa đầy năm tuần trước khi ông dự kiến ​​bảo vệ luận án tiến sĩ, khiến ông "mỗi khi cố gắng nhớ lại điều gì đó mình đã đọc hoặc viết thì đầu óc lại trống rỗng".

Cũng trong cuốn sách, Arday thuật lại lần bị bốn cậu bé đánh đập dã man tại trạm xe buýt đến nỗi bị động kinh. Ông đã nói với tòa án rằng không nên bỏ tù bọn trẻ.

Vài năm sau hai người trong số đó xuất hiện tại một lớp học của ông, cảm ơn ông vì đã tha thứ cho họ và trở thành sinh viên chăm chỉ, xuất sắc suốt cả học kỳ.

Ngoài ra, Arday còn kể về lần ông hoàn thành 30 cuộc chạy marathon trong 35 ngày vào năm 2010 để quyên tiền từ thiện, trong lúc chạy từng lên cơn động kinh và ngã quỵ, dẫn đến nứt xương mác ở chân phải, nhưng vẫn tiếp tục hành trình bất chấp lời khuyên của bác sĩ.

Tờ Guardian đã công bố cuộc điều tra độc lập, chỉ ra những điểm bất nhất trong các tuyên bố công khai của Arday liên quan đến thành tích gây quỹ khổng lồ và câu chuyện bị những kẻ đeo mặt nạ cầm dao tấn công.

Đến cáo buộc đạo văn

Cuối năm ngoái, Arday lần đầu tiên đối mặt với cáo buộc đạo văn một phần luận án tiến sĩ và các nghiên cứu học thuật khác, và ông bác bỏ những cáo buộc này. Cuộc điều tra của Đại học Liverpool John Moores không kết luận có đạo văn nhưng cho rằng có thể là do "sai sót không cố ý và có thể hiểu được".

Tháng 7 vừa qua, bài đăng trên Substack của Nathan Cofnas, một triết gia tại Đại học Ghent, người tự nhận mình "theo chủ nghĩa hiện thực về chủng tộc", cáo buộc luận án tiến sĩ của Arday có dấu hiệu đạo văn, sau khi kiểm tra bằng phần mềm phát hiện đạo văn. Theo Telegraph, phân tích phát hiện hơn 100 đoạn trong luận án tiến sĩ của ông tương tự với một luận án khác của Paula Zwozdiak-Myers, sinh viên tại Đại học Brunel ở London, xuất bản sáu năm trước đó.

Năm 2023, Dave Harris - GS danh dự tại Đại học Plymouth Marjon - từng bày tỏ quan ngại với Đại học Cambridge và Đại học Liverpool về vấn đề đạo văn của Arday. Tờ Telegraph dẫn lời ông: "Những phần quan trọng trong các công trình của GS Jason Arday, cả luận án tiến sĩ và một số bài báo xuất bản sau đó, cả viết riêng lẫn viết chung, dường như có dấu hiệu đạo văn nghiêm trọng".

Các cáo buộc đã kéo theo làn sóng phản đối đã nổ ra, ban đầu Đại học Cambridge lên tiếng bênh vực Arday, tuyên bố rằng những hoài nghi xoay quanh liêm chính học thuật của Arday xuất phát từ động cơ phân biệt chủng tộc, cho rằng ông là nạn nhân của một "chiến dịch thâm độc nhằm làm hạ bệ uy tín".

Nhưng vào đầu tháng 8, Đại học Cambridge thông báo sẽ tiến hành điều tra sau khi nhận được "thông tin mới" về bằng cấp và sự nghiệp của ông, cho biết "sẽ không bình luận thêm cho đến khi cuộc điều tra kết thúc".

Cuộc điều tra mới có thể bắt nguồn từ việc Arday tuyên bố từng nắm giữ một loạt các chức vụ nghiên cứu sinh và giáo sư thỉnh giảng danh giá tại các trường đại học khác. Trong tiểu sử xuất bản từ năm 2018, ông nhận từng là nghiên cứu sinh hoặc giáo sư thỉnh giảng tại Đại học bang Ohio ở Mỹ; đơn vị này phủ nhận việc Arday từng giữ bất kỳ chức vụ nào tại đây.

Tiểu sử của Arday cũng thông tin ông từng giữ chức giáo sư thỉnh giảng tại các trường đại học Durham, Glasgow, Coventry và London Metropolitan cũng như Đại học Nelson Mandela ở Nam Phi.

Vụ việc xoay quanh Jason Arday hiện là tâm điểm tranh luận về minh bạch và trung thực trong môi trường học thuật, song song sứ mệnh theo đuổi chính sách Đa dạng, Bình đẳng và Hòa nhập (DEI) trong các trường đại học.

Phong Khang