Từ 'thao tác số' đến hành trình vươn khơi đúng luật

Từ những cuộc trò chuyện bên ly cà phê sáng đến việc hướng dẫn khai báo thông tin trên điện thoại, những người lính quân hàm xanh đang từng bước đưa công nghệ vào đời sống nghề biển, giúp ngư dân thuận lợi hơn khi thực hiện thủ tục, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, góp phần minh bạch nguồn gốc thủy sản và chung tay gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC).

Cán bộ Đồn Biên phòng Tuy Hòa, Bộ đội Biên phòng tỉnh Đắk Lắk tặng cờ Tổ quốc cho ngư dân tại cảng cá Đông Tác. Ảnh: Ngũ Tố

Những ngày đầu tháng 10, cảng cá Đông Tác trở nên rộn ràng. Từ ngoài cửa biển, những chiếc tàu cá nối đuôi nhau trở về đất liền sau những ngày dài bám biển. Tiếng máy tàu trầm đục hòa cùng tiếng gọi nhau í ới, tiếng thùng cá va vào nhau và tiếng cân cá ngừ đại dương vang lên liên hồi. Với người đi biển, khoảnh khắc đưa hải sản lên bờ luôn mang theo nhiều kỳ vọng.

Từ ly cà phê sáng đến những thao tác trên màn hình

Sau hơn một tháng lênh đênh, tàu cá PY-91009-TS của ông Nguyễn Văn Hùng, ở khu phố Phú Đông 6, phường Phú Yên, đã cập cảng. Trong lúc chờ làm thủ tục nhập bến, ông Hùng ghé Trạm Kiểm soát Biên phòng Đà Rằng trò chuyện với những người lính. Bên ly cà phê sáng thơm phức, câu chuyện nghề biển trở nên gần gũi. Ngoài chuyện chuyến đi, chuyện làm ăn, cán bộ Biên phòng còn hướng dẫn ông sử dụng Hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử (eCDT).

Nhớ lại những ngày đầu tiếp cận phần mềm, ông Hùng chia sẻ: “Lúc đầu nghe nói phải làm thủ tục trên điện thoại, tụi tôi ngại lắm, sợ bấm nhầm. Nhưng được các anh Biên phòng kiên trì hướng dẫn từng bước nên giờ tôi đã quen khai báo trên ứng dụng. Thông tin chuyến biển được gửi đi thuận tiện hơn, đỡ mất thời gian kê khai. Tuy nhiên, hồ sơ, giấy tờ và các điều kiện của tàu vẫn phải bảo đảm đầy đủ để Biên phòng kiểm tra theo quy định”.

Thực hiện chủ trương chuyển đổi số trong lĩnh vực thủy sản, Đồn Biên phòng Tuy Hòa hướng dẫn chủ tàu, thuyền trưởng khai báo thông tin chuyến biển trên eCDT khi làm thủ tục xuất nhập bến. Dữ liệu được chuyển đến cảng cá, trạm kiểm soát Biên phòng và đồng bộ với phần mềm kiểm soát tàu cá. Cán bộ Biên phòng tiếp nhận yêu cầu, đối chiếu dữ liệu với hồ sơ, giấy tờ; kiểm tra cảnh báo vi phạm các quy định về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), đồng thời kiểm tra thực tế phương tiện, thuyền viên và các điều kiện hoạt động theo quy định. Chỉ khi đủ điều kiện, phương tiện mới được phê duyệt xuất nhập bến trên hệ thống kiểm soát tàu cá. Từ những thao tác ban đầu còn bỡ ngỡ, ngư dân dần quen với cách làm mới, còn cán bộ Biên phòng có thêm công cụ hỗ trợ kiểm soát tàu cá.

Ngư dân Đắk Lắk với một vụ mùa bội thu. Ảnh: Huỳnh Lê Viễn Duy

Tạo sự đồng thuận từ những cuộc đối thoại

Nghề biển vốn có những nhọc nhằn mà người ngoài khó hình dung hết. Một chuyến ra khơi có thể kéo dài hàng tháng; chuyện thời tiết, nhiên liệu, sản lượng và đầu ra luôn khiến chủ tàu phải tính toán. Trong guồng quay mưu sinh ấy, những thủ tục mới hay ứng dụng điện tử có thể khiến bà con bối rối, nếu không được hướng dẫn đến nơi đến chốn.

Với Đại úy Nguyễn Minh Hoàng, Chính trị viên phó Đồn Biên phòng Tuy Hòa, muốn tuyên truyền hiệu quả, trước hết phải hiểu ngư dân đang vướng ở đâu để kịp thời tháo gỡ. Bởi vậy, thay vì chỉ phổ biến quy định theo cách một chiều, cán bộ Biên phòng chủ động tạo không gian trò chuyện cởi mở để bà con nói lên những khó khăn, thắc mắc trong quá trình hành nghề.

“Nếu mình cứ đứng nói theo quy định thì bà con nghe đấy, nhưng chưa chắc đã hiểu hết hoặc mạnh dạn hỏi lại. Còn khi ngồi với nhau bên ly cà phê buổi sáng, câu chuyện thoải mái hơn nhiều. Bà con có gì chưa rõ cứ nói thật. Anh em Biên phòng nhờ vậy biết vấn đề nằm ở đâu để hướng dẫn lại. Mình vừa tuyên truyền, vừa lắng nghe, chứ không chỉ nói cho người dân nghe rồi thôi” - Đại úy Hoàng chia sẻ.

Để pháp luật thực sự đi vào đời sống, Đồn Biên phòng Tuy Hòa kiên trì đổi mới cách tuyên truyền, đưa quy định đến gần ngư dân thông qua những cuộc đối thoại và các mô hình như “Phiên tòa giả định”, “Cà phê sáng cùng ngư dân”. Trong 9 tháng đầu năm 2026, đơn vị đã tổ chức 5 hội nghị tập trung và 162 buổi tuyên truyền tại cơ sở, tiếp cận gần 2.000 lượt tàu cá và gần 10.000 lượt người dân. Không chỉ dừng ở những buổi phổ biến, cán bộ, chiến sĩ còn đến từng nhà, lên từng tàu, trực tiếp hướng dẫn bà con khai báo qua eCDT và ứng dụng VNeID, giúp các quy định pháp luật đến gần hơn với nhịp sống nghề biển.

Ông Nguyễn Xuân Cảnh, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Phú Yên nhận xét: “Cán bộ Biên phòng không chỉ tuyên truyền mà còn trực tiếp hướng dẫn nên bà con dễ hiểu, dễ làm hơn, nhất là với các thủ tục trên điện thoại. Khi đã quen khai báo, hiểu rõ quy định, ngư dân sẽ chủ động hơn trong mỗi chuyến biển, góp phần ngăn ngừa vi phạm IUU và giữ nghề cá phát triển lâu dài”.

Cán bộ Đồn Biên phòng Tuy Hòa đến từng tàu cá tuyên truyền, phổ biến cho ngư dân về các quy định của pháp luật. Ảnh: Ngũ Tố

Quản lý chặt, ngăn ngừa vi phạm từ bờ

Song song với công tác tuyên truyền, Đồn Biên phòng Tuy Hòa chú trọng kiểm soát các phương tiện có nguy cơ vi phạm ngay từ khi còn ở bờ. Đơn vị phụ trách tuyến biên giới biển trọng điểm phía Đông tỉnh Đắk Lắk, dài hơn 17km, qua 3 phường ven biển Bình Kiến, Tuy Hòa và Phú Yên. Trên địa bàn, đơn vị đang quản lý 519 tàu cá, trong đó có 337 phương tiện dài từ 15m trở lên.

Từ thực tế quản lý địa bàn, Đồn Biên phòng Tuy Hòa lập danh sách theo dõi riêng 12 tàu cá có nguy cơ cao, chủ yếu do mất kết nối thiết bị giám sát hành trình nhiều ngày, chưa đăng kiểm hoặc di chuyển địa bàn phức tạp. Với từng trường hợp, cán bộ Biên phòng trực tiếp gặp chủ tàu, thuyền trưởng để nhắc nhở, hướng dẫn bà con khắc phục, duy trì kết nối thiết bị giám sát hành trình và chấp hành đúng vùng khai thác; đồng thời phối hợp với chính quyền địa phương, lực lượng chức năng vận động, tháo gỡ vướng mắc ngay từ bờ.

Cùng với quản lý có trọng điểm, chuyển đổi số giúp công tác kiểm soát tàu cá đồng bộ hơn. Đến nay, Đồn Biên phòng Tuy Hòa đã hướng dẫn cài đặt, sử dụng eCDT cho hơn 90% chủ tàu cá trên địa bàn. Tất cả phương tiện làm thủ tục xuất nhập bến qua Trạm Kiểm soát Biên phòng Đà Rằng đều được kiểm soát theo quy trình, từ tiếp nhận dữ liệu điện tử đến đối chiếu hồ sơ, kiểm tra thực tế và phê duyệt theo quy định.

Trở lại với tàu cá PY-91009-TS, sau chuyến biển kéo dài, ông Hùng khai báo nhập bến trên điện thoại. Cán bộ Biên phòng tiếp nhận thông tin, đối chiếu hồ sơ, giấy tờ và kiểm tra thực tế phương tiện trước khi phê duyệt theo quy định. Ông Hùng bộc bạch: “Bây giờ đi biển mà không khai báo chuẩn chỉnh, không đi đúng vùng quy định thì trong lòng thấy không yên tâm, chú ạ. Mình làm ăn đàng hoàng, minh bạch nguồn gốc thì con cá bán ra mới đúng giá trị, đi biển cái đầu mới nhẹ nhàng được”.

Trên bến, những con tàu lại chuẩn bị cho hành trình mới. Nhiên liệu được bổ sung, ngư cụ được kiểm tra, đá lạnh nối nhau chuyển xuống hầm. Phía trước là biển rộng, là niềm hy vọng về những khoang tàu đầy cá, về cuộc sống gia đình ngày càng đủ đầy sau mỗi chuyến khơi xa. Để những hy vọng ấy được nối dài, mỗi chuyến biển cần bắt đầu từ sự tuân thủ pháp luật, từ những khai báo minh bạch và ý thức gìn giữ nguồn lợi biển. Khi ngư dân hiểu luật, tự giác làm đúng và yên tâm vươn khơi, những chuyến tàu trở về không chỉ mang theo thành quả lao động mà còn góp phần giữ gìn uy tín nghề cá Việt Nam.

Ngũ Tố