Từ mộ tập thể liệt sĩ ở công viên Lê Thị Riêng nhìn lại trận chiến cầu Chữ Y năm 1968

Trong quá trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng (TPHCM), lực lượng chức năng phát hiện một hài cốt cùng nhiều di vật, trong đó có thẻ bài khắc tên Huỳnh Văn Quên.

Qua các tài liệu quân sự, bước đầu xác định liệt sĩ Quên thuộc Đại đội 2, Tiểu đoàn 1 Long An - nay là Tiểu đoàn Bộ binh 1, Trung đoàn Bộ binh 738, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tây Ninh.

Hài cốt cùng di vật mang tên Huỳnh Văn Quên được xác định là của liệt sĩ thuộc Đại đội 2, Tiểu đoàn 1 Long An.

Trong lịch sử lực lượng vũ trang cách mạng miền Nam, Tiểu đoàn 1 Long An là một trong những đơn vị tiêu biểu của phong trào chiến tranh nhân dân.

Nhắc đến phong trào đấu tranh cách mạng ở miền Nam, nhiều địa phương đã trở thành biểu tượng như Bến Tre với phong trào “Đồng khởi”, Củ Chi với danh hiệu “Đất thép thành đồng”, Quảng Nam với truyền thống “Trung dũng kiên cường, đi đầu diệt Mỹ”, còn Long An được ghi dấu bằng truyền thống “Trung dũng kiên cường, toàn dân đánh giặc”.

Trong dòng chảy lịch sử ấy, Tiểu đoàn 1 Long An là lực lượng chủ lực từng tham gia nhiều trận đánh ác liệt, đối đầu với quân đội Mỹ và chính quyền Sài Gòn tại những chiến trường trọng điểm. Truyền thống của đơn vị được khắc ghi bằng 12 chữ vàng: “Điều đâu đi đó, chỉ đâu đánh đó, đánh đâu thắng đó”.

Lực lượng nòng cốt ở hướng nam Sài Gòn

Theo các tài liệu lịch sử, cuối năm 1967, chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, chiến trường Sài Gòn - Chợ Lớn cùng các vùng phụ cận được chia thành 6 phân khu nhằm tổ chức lực lượng và triển khai các hướng tiến công vào thành phố.

Tiểu đoàn Bộ binh 1, Trung đoàn Bộ binh 738, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Tây Ninh. Ảnh: Tiến Bin

Trong đó, địa bàn Long An được phân chia thành Phân khu 2 và Phân khu 3. Tiểu đoàn 1 Long An được giao làm lực lượng chủ lực của Phân khu 3, đảm nhiệm hướng tiến công phía nam Sài Gòn với các mục tiêu trọng yếu, như: Dinh Độc Lập, Tổng nha Cảnh sát và Bộ Tư lệnh Hải quân.

Trước giờ nổ súng, đơn vị được đưa về căn cứ biên giới để tiếp nhận toàn bộ vũ khí mới, từ súng bộ binh, đại liên, cối đến vũ khí chống tăng và phòng không.

Tiểu đoàn 1 Long An, đơn vị liệt sĩ Huỳnh Văn Quên từng chiến đấu. Ảnh: Bộ Chỉ huy Quân sự Tây Ninh

Chiều 30 Tết Mậu Thân (30/1/1968), toàn Tiểu đoàn tập kết tại ngã ba Long Cang (nay thuộc tỉnh Tây Ninh) nhận nhiệm vụ chiến đấu dưới sự chỉ huy của Tiểu đoàn trưởng Trương Công Xưởng - người sau này được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Nửa đêm, đơn vị vượt sông Cần Giuộc, đến rạng sáng tiến vào khu vực giáp ranh quận 7, quận 8 và Bình Chánh (cũ), nhanh chóng đánh chiếm các đồn Kiến Quang, Nhị Quang, rồi tiếp tục vượt sông Quán Cơm tiến công bót Kiều Công Mười.

Truyền thống chiến đấu của Tiểu đoàn 1 Long An tiếp tục được thế hệ cán bộ, chiến sĩ hôm nay gìn giữ và phát huy qua từng buổi huấn luyện. Ảnh: Tiến Bin

Sau nhiều trận đánh liên tiếp, Tiểu đoàn 1 cùng Tiểu đoàn 2 tiến vào khu vực Xóm Củi, làm chủ nhiều địa bàn trước khi được lệnh chuyển sang nhiệm vụ bảo vệ phía sau và đánh chặn các cuộc phản kích của đối phương ở khu vực sông Quán Cơm.

Sau gần hai tuần chiến đấu liên tục, đơn vị rút về Hưng Long rồi Đa Phước để củng cố lực lượng sau khi chống trả nhiều đợt càn quét ác liệt.

Bảy ngày giữ trận địa cầu Chữ Y

Chỉ hơn ba tháng sau, ngày 5/5/1968, Tiểu đoàn 1 tiếp tục nhận lệnh tiến vào Sài Gòn trong đợt tiến công thứ hai với yêu cầu đưa chiến tranh vào sâu trong nội đô.

Gần 60 năm sau Xuân Mậu Thân 1968, cầu Chữ Y vẫn là chứng nhân của những trận chiến ác liệt, lưu giữ ký ức về sự hy sinh của nhiều cán bộ, chiến sĩ. Ảnh: Nguyễn Tiến

Đơn vị hành quân bằng xuồng theo rạch Cây Khô, bí mật áp sát khu vực cầu Chữ Y. Theo đội hình chiến đấu, Đại đội 1 đảm nhiệm hướng cầu Mật, Đại đội 3 tiến về cầu Rạch Bần, trong khi Đại đội 2 cùng lực lượng đặc công đảm nhận hướng chủ yếu đánh chiếm đầu cầu phía nam.

Khi trời vừa hửng sáng, lực lượng đặc công và Đại đội 2 đồng loạt nổ súng, nhanh chóng làm chủ đầu cầu phía nam, tiêu diệt lực lượng gác và triển khai đội hình phòng ngự, khống chế toàn bộ đoạn đường Phạm Thế Hiển phía nam cầu Chữ Y. Tuy nhiên, hai nhánh cầu phía bắc nhanh chóng bị đối phương tăng cường lực lượng, ngăn chặn quân ta vượt cầu.

Đơn vị thuộc Tiểu đoàn 1 Long An tuần tra biên giới. Ảnh: Bộ Chỉ huy Quân sự Tây Ninh.

Từ ngày đầu tiên, quân đối phương liên tục sử dụng pháo binh và không quân đánh phá dữ dội. Sang ngày thứ ba, cầu Chữ Y trở thành một trong những chiến trường ác liệt nhất tại Sài Gòn. Bom xăng, bom phá được sử dụng với cường độ cao, nhiều khu dân cư bị san phẳng. Đối phương mở nhiều mũi tiến công từ các hướng nhằm tiêu diệt lực lượng của Tiểu đoàn.

Một đơn vị thuộc Tiểu đoàn 1 Long An triển khai tác chiến tại Campuchia. Ảnh: Bộ Chỉ huy Quân sự Tây Ninh

Ở hướng chủ yếu, Đại đội 2 chiến đấu giành giật từng căn nhà, dãy phố, khu chợ. Trận đánh kéo dài suốt ngày khiến đơn vị chịu tổn thất nặng nề nhưng vẫn giữ vững trận địa. Đến đêm, Tiểu đoàn buộc phải cho Đại đội 2 lui về phía sau củng cố lực lượng.

Những ngày tiếp theo, quân số của Tiểu đoàn giảm dần sau các đợt giao tranh liên tục, song đơn vị vẫn kiên cường bám trụ. Đến ngày 11/5/1968, sau bảy ngày đêm chiến đấu, Phân khu mới ra lệnh cho Tiểu đoàn rút khỏi trận địa.

Theo tư liệu lịch sử của đơn vị, việc Tiểu đoàn 1 giữ vững mặt trận cầu Chữ Y suốt một tuần lễ trước lực lượng áp đảo của đối phương được đánh giá là một kỳ tích trong lịch sử chiến đấu của đơn vị.

Chiến sĩ Tiểu đoàn 1 luyện tập chiến thuật địa hình sông nước. Ảnh: Bộ Chỉ huy Quân sự Tây Ninh

Tại Hội nghị tổng kết toàn miền tháng 9/1968, Tiểu đoàn trưởng Trương Công Xưởng trực tiếp báo cáo về trận cầu Chữ Y. Chiến công này được Bộ Chỉ huy Miền đánh giá cao bởi ý nghĩa cả về quân sự lẫn chính trị trong đợt hai của cuộc Tổng tiến công vào Sài Gòn.

Ba lần được phong tặng danh hiệu Anh hùng

Tiền thân của Tiểu đoàn 1 là Đại đội 1 cơ động, được Tỉnh đội Long An thành lập ngày 17/6/1960 trên cơ sở Tiểu đoàn 506 nhằm xây dựng lực lượng cơ động mạnh phục vụ phong trào Đồng khởi.

Những bài huấn luyện cường độ cao góp phần giữ vững truyền thống chiến đấu vẻ vang của Tiểu đoàn 1 Long An anh hùng. Ảnh: Tiến Bin

Ngày 21/1/1964, Tiểu đoàn 1 Long An chính thức được thành lập. Trải qua nhiều chiến dịch lớn, đơn vị ba lần được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, vào các năm 1970, 1979 và 1983.

Gia đình người nhận thân nhân liệt sĩ Huỳnh Văn Quên đến thắp hương tại công viên Lê Thị Riêng. Ảnh: Nguyễn Tiến

Việc phát hiện hài cốt cùng di vật mang tên liệt sĩ Huỳnh Văn Quên - người được xác định thuộc Đại đội 2 của Tiểu đoàn 1 - không chỉ mang ý nghĩa tìm lại danh tính cho một người lính đã ngã xuống, mà còn gợi nhắc về những ngày chiến đấu khốc liệt của đơn vị anh hùng tại cửa ngõ phía nam Sài Gòn, nơi hàng trăm cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh để viết nên một trong những trang sử hào hùng của dân tộc.

Ngày 15/7, lực lượng Quy tập hài cốt liệt sĩ tiếp tục mở rộng tìm kiếm về hai đầu rãnh mộ để xác định thêm các vị trí còn hài cốt liệt sĩ. Tính đến ngày 14/7, Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Tư lệnh TPHCM tiếp tục tìm kiếm tại Công viên Lê Thị Riêng, phát hiện và cất bốc thêm 5 bộ hài cốt liệt sĩ cùng 4 bộ di vật kèm theo. Trong ngày, lực lượng làm nhiệm vụ đào tìm khoảng 50 m³ đất tại khu vực nghi có mộ liệt sĩ, nâng tổng số được quy tập tại Công viên Lê Thị Riêng lên 74 hài cốt liệt sĩ cùng 1 bộ hài cốt liệt sĩ tập thể.

Nguyễn Tiến