Eo biển Hormuz tiếp tục là tâm điểm đối đầu Mỹ - Iran

Ngày 14-7, Quốc hội Iran bắt đầu xem xét dự luật mang tên "Hành động chiến lược nhằm bảo đảm an ninh và phát triển bền vững eo biển Hormuz và Vịnh Persian". Theo Chủ nhiệm Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại Quốc hội Iran Ebrahim Azizi, dự luật được trình lên Quốc hội tối 13-7, cùng thời điểm lực lượng Iran tuyên bố bắn hạ các thiết bị bay không người lái (UAV) của Mỹ.

Ông Azizi khẳng định Tehran sẽ kiên quyết bảo vệ "các lằn ranh đỏ", đặc biệt là quyền quản lý eo biển Hormuz, đồng thời cho biết đây mới chỉ là bước đi đầu tiên và sẽ còn nhiều biện pháp tiếp theo được triển khai. Động thái này diễn ra trong bối cảnh tranh chấp quanh quyền kiểm soát và bảo đảm an ninh tại tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới tiếp tục gia tăng.

Trước đó một ngày, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington sẽ đảm nhận vai trò "Người bảo vệ eo biển Hormuz" và đề xuất áp mức phí tương đương 20% giá trị hàng hóa đối với các tàu đi qua tuyến đường biển này nhằm bù đắp chi phí bảo đảm an ninh hàng hải. Ông đồng thời cho biết Mỹ sẽ tái áp đặt lệnh phong tỏa đối với các cảng của Iran, trong khi vẫn để ngỏ khả năng đạt được một thỏa thuận với Tehran nhằm chấm dứt xung đột.

Ngay sau tuyên bố của ông Trump, Ngoại trưởng Iran Seyed Abbas Araghchi đã bác bỏ đề xuất trên. Ông cho rằng nếu việc bảo đảm an toàn hàng hải cần được trả phí thì Iran mới là quốc gia thực hiện vai trò đó trong nhiều năm qua. Theo ông Araghchi, mức phí 20% mà phía Mỹ đưa ra là quá cao và Tehran sẽ có cách tiếp cận "công bằng hơn".

Trong khi đó, Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) cũng nhấn mạnh luật pháp quốc tế hiện không có cơ sở pháp lý để áp đặt bắt buộc các khoản phí đối với tàu chỉ quá cảnh qua các eo biển phục vụ hàng hải quốc tế.

Song song với các động thái về pháp lý và ngoại giao, tình hình quân sự tiếp tục nóng lên. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết đã hoàn tất đợt không kích thứ ba liên tiếp nhằm vào nhiều mục tiêu quân sự trên khắp Iran, bao gồm các khu vực Bushehr, Bandar Abbas, Chabahar, Jask, Konarak và đảo Abu Musa. Theo CENTCOM, chiến dịch sử dụng vũ khí chính xác cao nhằm vào các hệ thống phòng thủ ven biển, trận địa tên lửa, căn cứ UAV và năng lực tác chiến trên biển của Iran với mục tiêu làm suy giảm khả năng tấn công các tàu thương mại tại eo biển Hormuz.

Tổng thống Trump tuyên bố các cuộc tấn công sẽ tiếp tục và khẳng định Mỹ đang làm suy yếu đáng kể năng lực quân sự của Iran. Ông cho rằng phần lớn hệ thống phòng không, hải quân và năng lực sản xuất vũ khí của Tehran đã bị phá hủy, đồng thời nhấn mạnh Washington sẽ tiếp tục kết hợp phong tỏa với các biện pháp quân sự để gây sức ép.

Theo CENTCOM, hiện có hơn 50.000 quân nhân Mỹ được triển khai trên khắp Trung Đông. Dữ liệu theo dõi chuyến bay cũng cho thấy nhiều máy bay tiếp dầu, trinh sát và cảnh báo sớm của Mỹ hoạt động trên khu vực Vịnh Persian, vịnh Oman và không phận Saudi Arabia trong đêm diễn ra các cuộc không kích.

Về phía Iran, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã tiến hành các cuộc tấn công trả đũa nhằm vào nhiều cơ sở quân sự của Mỹ tại Bahrain, Jordan và một số quốc gia Vùng Vịnh. Quân đội Jordan xác nhận đã đánh chặn bốn tên lửa bay vào không phận nước này từ lãnh thổ Iran.

Căng thẳng trên thực địa tiếp tục gia tăng khi Bộ Quốc phòng Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE) thông báo hai tàu chở dầu mang cờ UAE bị trúng tên lửa hành trình khi di chuyển qua eo biển Hormuz trong vùng lãnh hải Oman, khiến một thuyền viên thiệt mạng và tám người bị thương. UAE lên án vụ việc là hành động đe dọa nghiêm trọng an ninh và ổn định khu vực, đồng thời tuyên bố sẽ thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ lợi ích quốc gia.Trong khi đó, IRGC xác nhận đã tấn công hai tàu này với lý do các phương tiện đã phớt lờ cảnh báo và di chuyển vào khu vực nguy hiểm. Tehran đồng thời cảnh báo mọi hành động hợp tác với các bên mà Iran coi là gây hấn sẽ chỉ làm kéo dài căng thẳng và gia tăng nguy cơ khủng hoảng năng lượng toàn cầu.

Những diễn biến mới đã làm dấy lên lo ngại sâu sắc trong cộng đồng quốc tế. Trung Quốc kêu gọi Mỹ và Iran sớm khôi phục hoạt động lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz, nhấn mạnh đây là nguyện vọng chung của cộng đồng quốc tế. Tổng thống Brazil Luiz Inácio Lula da Silva bày tỏ quan ngại việc căng thẳng leo thang đang đẩy giá nhiên liệu và hàng hóa thiết yếu tăng cao, đồng thời không đồng tình với đề xuất thu phí quá cảnh của Mỹ.

Thị trường năng lượng ngay lập tức phản ứng trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung. Trong hai phiên giao dịch gần nhất, giá dầu Brent và WTI đều tăng hơn 10%. Có thời điểm dầu Brent vượt mốc 85 USD/thùng, còn dầu WTI vượt 80 USD/thùng - mức cao nhất kể từ giữa tháng 6 - trước khi hạ nhiệt nhẹ.

Đối với hoạt động hàng hải, Nhật Bản cho biết phần lớn các tàu chở dầu liên quan nước này đã rời khỏi Vịnh Persian an toàn, song vẫn còn một số tàu mắc kẹt trong khu vực. Tokyo khẳng định sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến và coi việc khôi phục tự do, an toàn hàng hải tại eo biển Hormuz là ưu tiên hàng đầu.

AN BÌNH