Từ lao tù đến bình yên Tổ quốc

Đại diện gia đình các nhân vật lịch sử được giới thiệu trong Trưng bày dự Lễ khai mạc. Nguồn: Cổng TTĐT Sở VHTT Hà Nội

Qua hệ thống tư liệu, hình ảnh và hiện vật, “Tâm son, chí thép” đưa công chúng trở lại những năm tháng đấu tranh gian khổ, nơi lòng yêu nước, niềm tin và khí tiết của người chiến sĩ cách mạng được thử thách trong những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.

Có người bước vào nhà tù khi tuổi đời còn rất trẻ; có người nhiều lần bị bắt, giam cầm, tra tấn; có người vượt ngục trở về tiếp tục hoạt động cách mạng; có người bước ra pháp trường với niềm tin sắt son vào ngày thắng lợi. Sau những bức tường lao tù, ý chí và lòng trung thành với Tổ quốc, với Nhân dân không bị khuất phục mà càng được tôi luyện.

Mạch nội dung ấy được thể hiện qua ba phần: “Sự ra đời của lực lượng Công an nhân dân”, “Tâm son, chí thép” và “Tiếp bước cha anh - Giữ vững bình yên Tổ quốc”.

Có những con người đã bước vào nhà tù khi tuổi đời còn rất trẻ. Có người trải qua nhiều nhà tù, nhiều lần bị bắt, giam cầm, tra tấn; có người vượt ngục để trở lại với cách mạng; có người bước ra pháp trường với niềm tin sắt son vào ngày thắng lợi. Trong những bức tường giam giữ tưởng như có thể khuất phục con người, họ lại biến lao tù thành nơi tôi luyện ý chí, bản lĩnh và lòng trung thành với Tổ quốc, với Nhân dân.

Từ những tổ chức tiền thân đến lực lượng Công an nhân dân

Mở đầu Trưng bày là câu chuyện về “Sự ra đời của lực lượng Công an nhân dân” - một quá trình gắn liền với yêu cầu bảo vệ Đảng, bảo vệ chính quyền cách mạng và cuộc sống bình yên của Nhân dân.

Từ năm 1930, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhiều tổ chức vũ trang và bán vũ trang như Đội Tự vệ, Đội Danh dự trừ gian, Đoàn Hộ lương diệt ác, Đội Trinh sát… lần lượt ra đời. Đây là những tổ chức tiền thân của lực lượng Công an nhân dân, làm nhiệm vụ trừ gian, bảo vệ cơ sở Đảng và hỗ trợ quần chúng đấu tranh cách mạng.

Sau thắng lợi của Cách mạng tháng 8/1945, lực lượng Công an nhân dân được thành lập ở ba miền với Sở Liêm phóng ở Bắc Bộ, Sở Trinh sát ở Trung Bộ và Quốc gia tự vệ cuộc ở Nam Bộ. Ngày 21/2/1946, trước yêu cầu bảo vệ chính quyền cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 23/SL, hợp nhất các Sở Cảnh sát với các Sở Liêm phóng toàn quốc thành một cơ quan mang tên Việt Nam Công an vụ.

Với những dấu mốc ấy, một lực lượng gắn bó với nhiệm vụ bảo vệ an ninh, trật tự và cuộc sống bình yên của Nhân dân từng bước trưởng thành qua những thử thách của lịch sử.

Những “tâm son, chí thép” giữa chốn lao tù

Nội dung “Tâm son, chí thép” giới thiệu 9 cán bộ tiêu biểu có nhiều đóng góp trong xây dựng lực lượng Công an nhân dân và sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ an ninh Tổ quốc, qua đó khắc họa rõ hơn khí tiết, bản lĩnh của người chiến sĩ cách mạng. Đó là:

Đồng chí Trần Quốc Hoàn, Bộ trưởng đầu tiên của Bộ Công an, người từng bị thực dân Pháp bắt, giam tại Boneng, Lào, Nhà tù Hỏa Lò và Nhà tù Sơn La. Sau này, trên cương vị lãnh đạo, đồng chí trực tiếp chỉ đạo công tác bảo vệ an ninh chính trị, đấu tranh trấn áp phản cách mạng, củng cố tổ chức và xây dựng lực lượng Công an nhân dân từng bước chính quy, tinh nhuệ, hiện đại.

Mai Chí Thọ, người từng bị giam tại các nhà tù Nam Định, Hỏa Lò, Sơn La, Khám Lớn Sài Gòn và Côn Đảo. Sau nhiều cương vị công tác, đồng chí trở thành Đại tướng đầu tiên của Công an nhân dân Việt Nam.

Nguyễn Tạo, người chiến sĩ kiên trung của ngành Tình báo Công an nhân dân Việt Nam, từng nhiều lần bị bắt giam và hai lần vượt ngục thành công. Trong vụ án Ôn Như Hầu năm 1946, đồng chí trực tiếp tham gia chỉ đạo điều tra, góp phần làm rõ âm mưu phá hoại của các thế lực phản cách mạng.

Hoàng Hữu Kháng, người đã trải qua nhiều nhà tù, cùng 11 bạn tù vượt ngục Chợ Chu thành công, rồi trở thành người cận vệ của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Suốt 36 năm tham gia lực lượng Cảnh vệ, trong đó có 28 năm giữ cương vị lãnh đạo Cục, đồng chí đã dành trọn tâm huyết cho nhiệm vụ bảo vệ Đảng, Nhà nước và Bác Hồ. Hoàng Hữu Kháng được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân năm 2016.

Và có một câu chuyện đặc biệt xúc động về Trần Bình, người chiến sĩ công an trẻ tuổi. Xuất thân từ một gia đình nghèo, năm 18 tuổi, đồng chí tình nguyện gia nhập Công an quận 6, Hà Nội và được chọn làm đội viên đội “Hành động”. Tháng 12/1947, trong khi thực hiện nhiệm vụ, đồng chí bị kẻ địch phát hiện, bắt và giam tại Nhà tù Hỏa Lò. Bị kết án tử hình, ngày 19/5/1949, đồng chí bị thực dân Pháp xử bắn tại cầu Đuống. Trần Bình được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1995.

Câu chuyện về Trần Bình được tái hiện bằng hoạt cảnh tại Lễ khai mạc, từ những ngày tháng bị bắt, tra tấn dã man nhưng vẫn giữ vững khí tiết, đến những phút cuối trước pháp trường. Ở đó, người chiến sĩ trẻ vẫn gửi trọn niềm tin vào thắng lợi của cách mạng, để lại tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước, ý chí bất khuất và tinh thần “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”.

Hoạt cảnh về đồng chí Trần Bình - Khí phách người chiến sĩ công an trẻ tuổi. Nguồn: Cổng TTĐT Sở VHTT Hà Nội

Cùng với đó là những câu chuyện về Lê Giản, Tổng Giám đốc đầu tiên của Nha Công an Việt Nam; Phan Trọng Tuệ, Tư lệnh đầu tiên của lực lượng Công an nhân dân vũ trang; Nguyễn Sỹ Huynh, người để lại những chiến công thầm lặng trong cuộc đấu tranh bảo vệ an ninh chính trị; Nguyễn Đức Minh, người từng vượt ngục Hỏa Lò, tiếp tục hoạt động cách mạng và sau này có nhiều đóng góp trong hoạch định chiến lược phát triển ngành Công an thời kỳ đổi mới.

Mỗi người một cuộc đời, một vị trí công tác, một hành trình đấu tranh khác nhau, nhưng gặp nhau ở một điểm chung: không khuất phục trước gian khổ, luôn đặt lợi ích của Tổ quốc và Nhân dân lên trên hết.

Tiếp nối giá trị, giữ bình yên Tổ quốc

Từ những câu chuyện của quá khứ, nội dung “Tiếp bước cha anh - Giữ vững bình yên Tổ quốc” nối mạch Trưng bày đến hình ảnh người chiến sĩ Công an nhân dân hôm nay.

Trải qua hơn 80 năm xây dựng và trưởng thành, lực lượng Công an nhân dân giữ vai trò nòng cốt trong bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội vì bình yên của Nhân dân. Những người chiến sĩ hôm nay không chỉ thực hiện nhiệm vụ bảo vệ an ninh, trật tự mà còn có mặt tại những nơi hiểm nguy để phòng, chống thiên tai, hỏa hoạn, sự cố, tai nạn, hỗ trợ Nhân dân. Trên trường quốc tế, Công an nhân dân Việt Nam ngày càng khẳng định trách nhiệm và vị thế, tham gia gìn giữ hòa bình, góp phần lan tỏa hình ảnh đất nước Việt Nam nhân văn, chủ động và tích cực hội nhập.

Vì thế, “Tâm son, chí thép” không dừng lại ở việc kể lại những trang sử đã qua. Điều trưng bày muốn gửi đến người xem còn là sự tiếp nối của một giá trị: từ những người chiến sĩ đã giữ trọn khí tiết trong lao tù đến những người đang âm thầm giữ bình yên cho cuộc sống hôm nay.

Thông qua những tư liệu, hiện vật và câu chuyện lịch sử, Trưng bày góp phần tôn vinh những cống hiến, hy sinh của các thế hệ Công an nhân dân trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; đồng thời bồi đắp lòng biết ơn, niềm tự hào và ý thức trách nhiệm, khát vọng cống hiến của thế hệ hôm nay.

Trưng bày chuyên đề “Tâm son, chí thép” diễn ra đến hết ngày 30/12/2026 tại Di tích Nhà tù Hỏa Lò, phường Cửa Nam, Hà Nội.

THẢO CHI