Từ Khánh Hòa đến Sài Gòn ngày 30-4 lịch sử

Sau khi tham gia giải phóng Nha Trang, Phan Rang, các lực lượng quân chủ lực tiếp tục hành quân về phía nam tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh, để rồi có mặt trong thời khắc lịch sử ngày 30-4-1975 tại Sài Gòn. 51 năm sau, những ký ức của họ vẫn còn vẹn nguyên.

Đường đến Sài Gòn

Mùa xuân năm 1975, sau thắng lợi vang dội của Chiến dịch Tây Nguyên, quân ta lần lượt giải phóng Huế, Đà Nẵng, thế trận chuyển biến mạnh mẽ và dồn dập. Từ ngày 29-3 đến 1-4-1975, Sư đoàn 10 cùng các đơn vị phối hợp liên tục công phá, đập tan tuyến phòng thủ kiên cố của địch tại đèo Phượng Hoàng, mở cánh cửa chiến lược nối Tây Nguyên với vùng đồng bằng ven biển miền Trung. Con đường xuống Khánh Hòa được mở thông.

Ông Lương Văn Nhân xem lại những phần thưởng của thời trai trẻ tham gia chiến đấu giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Trưa 2-4-1975, từ Ninh Hòa, lực lượng Sư đoàn 10 bắt đầu di chuyển theo Quốc lộ 1 hướng vào Nha Trang. Dọc đường, không một tiếng súng kháng cự. Chính quyền và quân đội địch đã tan rã từ trước. "Chiều 2-4, chúng tôi tiến sát đến cầu Xóm Bóng. Nghe người dân kể, sáng hôm đó địch cho máy bay ném bom phá cầu nhưng may mắn bom không rơi trúng, nên xe vẫn qua cầu bình thường", ông Lương Văn Nhân - nguyên Chính trị viên Đại đội 11, Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 24, Sư đoàn 10 (hiện nay sống ở phường Nha Trang) nhớ lại.

Người dân Sài Gòn chào đón đoàn quân giải phóng. Ảnh tư liệu

Đoàn quân giải phóng nhanh chóng tiến vào chiếm các cơ quan đầu não của địch: Trụ sở Quân đoàn 2, dinh Tỉnh trưởng... Xe tăng quân ta chạy trên các đường lớn để thị uy. Nhân dân Nha Trang đổ ra đường, cầm cờ hoa đón chào đoàn quân chiến thắng trong không khí vừa xúc động, vừa hân hoan. Trong đêm hôm đó, lực lượng Sư đoàn 10 tiếp tục tiến vào nội thành, kiểm soát toàn bộ thị xã Nha Trang.

Ngày 3-4-1975, toàn bộ thị xã Cam Ranh và khu liên hợp quân sự Cam Ranh - một trong những căn cứ chiến lược lớn nhất của Mỹ tại miền Nam cũng được giải phóng hoàn toàn. Ngay sau khi hoàn thành nhiệm vụ giải phóng Khánh Hòa, Sư đoàn 10 lập tức hành quân về miền Đông Nam Bộ. Trải qua những chặng đường dài ngày đêm không nghỉ, đến chiều 22-4, đơn vị có mặt tại Dầu Tiếng, tỉnh Tây Ninh, tập kết, chỉnh đốn lực lượng để chuẩn bị bước vào Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.

Trong đoàn quân từ Khánh Hòa tiến về Sài Gòn năm ấy, còn có những người lính của Quân đoàn 2 tiến theo Quốc lộ 1. Sau khi Đà Nẵng thất thủ ngày 29-3-1975, quân địch lập tức dồn toàn lực xây dựng phòng tuyến Phan Rang - "lá chắn thép" phía đông nhằm bảo vệ Sài Gòn từ xa. Nhiệm vụ đánh phòng tuyến này được giao cho Quân đoàn 2 với nòng cốt là Sư đoàn 325 và Sư đoàn 3. Rạng sáng ngày 14-4-1975, pháo binh ta bắt đầu bắn cấp tập mở màn trận đánh. Sau 2 ngày nổ súng, quân ta dần chiếm lợi thế. Quân đoàn tổ chức lực lượng thọc sâu, dùng xe tăng kết hợp bộ binh Sư đoàn 325 đánh thẳng vào thị xã Phan Rang theo trục đường 1. Đúng 5 giờ ngày 16-4-1975, hàng trăm xe ô tô, xe tăng và thiết giáp ào ạt tiến đánh thị xã. Đến 7 giờ sáng cùng ngày, ta làm chủ toàn bộ thị xã và tiếp tục đánh chiếm cảng Tân Thành, Ninh Chử và sân bay Thành Sơn.

Đoàn quân giải phóng tiến về Sài Gòn. Ảnh tư liệu

Phòng tuyến của địch ở Phan Rang sụp đổ, Quân đoàn 2 thừa thắng tiến qua Bình Thuận, Bình Tuy, hướng về Xuân Lộc (nay thuộc tỉnh Đồng Nai) - cứ điểm phòng thủ cuối cùng bảo vệ Sài Gòn từ phía đông. Đại tá Nguyễn Văn Bang, khi ấy là chiến sĩ của Trung đoàn 46, Sư đoàn 325 (hiện nay ở phường Nam Nha Trang) nhớ lại: "Chúng tôi hành quân suốt ngày đêm. Những khi dừng nghỉ, tôi cứ ôm nòng khẩu súng DKZ ngủ ngồi".

Những trận quyết chiến cuối cùng

Chiến thắng Xuân Lộc mở toang cánh cửa để các cánh quân triển khai Chiến dịch Hồ Chí Minh. Sư đoàn 325 (Quân đoàn 2) được giao nhiệm vụ đánh chiếm Chi khu Long Thành và Chi khu Nhơn Trạch tiến về Sài Gòn theo hướng đông nam. Sau 1 ngày đêm chiến đấu, đến chiều 27-4-1975, Sư đoàn 325 đã làm chủ hoàn toàn Chi khu Long Thành, phá vỡ một mắt xích quan trọng trên tuyến phòng thủ vòng ngoài hướng đông nam Sài Gòn. Ngay đêm đó, quân ta tiếp tục hành quân đánh Chi khu Nhơn Trạch. "Khi lệnh chỉ huy hô xung phong vang lên, anh em lao vào trận địa. Địch dùng lon sữa bò kéo dây làm chuông báo hiệu. Khi quân ta chạm phải dây, tiếng chuông vang lên, súng địch bắn ra rất rát. Tôi ở tiểu đội hỏa lực DKZ có nhiệm vụ diệt các ổ đề kháng, nhưng cứ mỗi lần bắn, đạn lóe sáng lại lộ vị trí. May ở đó là nghĩa địa nên anh em nấp vào rìa các ngôi mộ để tránh đạn, di chuyển vị trí, rồi tiếp tục xốc tới", Đại tá Nguyễn Văn Bang hồi tưởng.

Đại tá Nguyễn Văn Bang (thứ 3 từ trái qua) gặp lại đồng đội trong lần về viếng Nghĩa trang liệt sĩ Long Thành, tỉnh Đồng Nai.

Suốt đêm 27-4 đến sáng 28-4, tuy lực lượng Sư đoàn 325 nhiều lần xung phong nhưng vẫn chưa chiếm được Nhơn Trạch. Bản thân ông Bang cũng bị thương. Đến đêm 28-4, được tăng cường thêm xe tăng yểm trợ, trận địa mới được công phá. Tàn quân địch tháo chạy về hướng Sài Gòn, lột bỏ cả quân trang, quân dụng vứt đầy trên đường dẫn xuống bến phà Cát Lái. Sáng 30-4-1975, Sư đoàn 325 vượt sông Đồng Nai đánh chiếm căn cứ hải quân Cát Lái.

Trong khi đó, ở hướng tây bắc, Sư đoàn 10 thuộc Quân đoàn 3 được giao nhiệm vụ thọc sâu đánh chiếm sân bay Tân Sơn Nhất, một trong những mục tiêu then chốt của toàn chiến dịch. Sau 2 ngày chiến đấu liên tục (ngày 27 và 28-4), lực lượng mới mở thông được 2 tuyến đường huyết mạch từ phía tây bắc vào nội ô. Đến sáng 29-4, cánh quân của Quân đoàn 3 đã vào đến đất Củ Chi. Sau khi đẩy lùi lực lượng thiết giáp địch chốt chặn tại cánh đồng Tân Phú Trung, cánh cửa phía tây bắc Sài Gòn được mở ra. Ông Lương Văn Nhân kể: "Chiều tối 29-4, chúng tôi đã nhìn thấy đường băng sân bay, các máy bay nằm xa xa, nhưng chưa có lệnh tiến công nên phải ém quân lại".

Thanh niên, học sinh Sài Gòn vui mừng trong Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Ảnh tư liệu

Sáng 30-4, Sư đoàn 10 sử dụng Trung đoàn 24 thọc sâu đánh chiếm sân bay Tân Sơn Nhất; Trung đoàn 28 phối hợp đánh từ ngã tư Bảy Hiền vào chiếm Bộ Tổng tham mưu địch. "Trung đoàn 24 gặp sự kháng cự quyết liệt, nhất là tại cổng số 5 sân bay. Địch bắn cháy một số xe ta và gây không ít thương vong ở khu vực Lăng Cha Cả. Tiểu đoàn 4 đi đầu bị thiệt hại nặng. Từ phía sau vượt lên, tôi thấy nhiều anh em ở đơn vị cũ bị thương nhưng không thể dừng lại", ông Lương Văn Nhân nhớ lại.

Gần 11 giờ ngày 30-4, toàn bộ lực lượng Trung đoàn 24 đã làm chủ sân bay Tân Sơn Nhất. Đường phố Sài Gòn khi ấy vắng lặng khác thường. Quần áo, súng ống của lính chế độ cũ vứt ngổn ngang 2 bên đường. Rồi từ những chiếc radio nhỏ, giọng Tổng thống Dương Văn Minh tuyên bố đầu hàng vô điều kiện vang lên trên Đài Phát thanh Sài Gòn. Đại tá Nguyễn Văn Bang xúc động khi hồi tưởng về giây phút trọng đại của lịch sử dân tộc: "Nằm ở trạm quân y Sư đoàn 325, ngày nào tôi cũng mở đài của ta và của địch để theo dõi tin tức. Trưa 30-4, Đài Phát thanh Sài Gòn đang phát sóng bỗng nhiên im bặt. Sau đó một lúc, tôi nghe tiếng Tổng thống Dương Văn Minh tuyên bố đầu hàng vô điều kiện. Mọi người đều vỡ òa cảm xúc. Nhiều thương binh reo hò sung sướng đến tột cùng. Bao nhiêu năm mơ ước, cuối cùng ngày thống nhất đất nước cũng đã đến".

Xe tăng của quân giải phóng tiến vào Sài Gòn ngày 30-4-1975. Ảnh tư liệu

Ngày 30-4-1975 là ngày thống nhất và đoàn tụ của dân tộc Việt Nam. 51 năm đã qua, những người lính tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh vẫn nhớ như in hình ảnh người dân Sài Gòn tay cầm cờ hoa đổ ra đường chào đón đoàn quân giải phóng trong buổi trưa 30-4 năm ấy. Và trong đêm đầu tiên trên đất Sài Gòn ngày giải phóng, họ nhớ về quê hương, nhớ những đồng đội đã ngã xuống trên đường tiến quân, có những người vừa hy sinh ngay trước giờ chiến thắng. Câu chuyện của những người lính năm xưa chỉ là những lát cắt nhỏ trong bức tranh toàn cảnh của cuộc đấu tranh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Song, chính qua những lát cắt ấy, thế hệ hôm nay mới thấu hiểu rằng, để đất nước thống nhất, hòa bình và phát triển phải đánh đổi bằng xương máu của bao người.

XUÂN THÀNH - HỒNG NGUYỆT