Từng bị cha đánh vì học sa sút, cậu bé tỉnh lẻ dựng nên đế chế Baidu, cược tất tay vào AI

Tỷ phú Lý Ngạn Hồng, người sáng lập, ông chủ Tập đoàn công nghệ Baidu. Ảnh: Baidu.

Dành phần lớn cuộc đời để theo đuổi thuật toán tìm kiếm, trí tuệ nhân tạo và giấc mơ xây dựng nền tảng AI mang dấu ấn Trung Quốc; ít xuất hiện trước truyền thông, nói năng điềm tĩnh và luôn đặt công nghệ lên trước hào quang cá nhân, Lý Ngạn Hồng đã dẫn dắt Baidu trải qua nhiều chu kỳ phát triển: từ "Google của Trung Quốc", đến doanh nghiệp AI hàng đầu với tham vọng xây dựng "hệ điều hành cho kỷ nguyên AI Agent".

Cậu học sinh tỉnh lẻ bị cha đánh vì thành tích học tập sa sút

Lý Ngạn Hồng sinh năm 1968 tại thành phố Dương Tuyền, tỉnh Sơn Tây. Là con trai duy nhất trong gia đình có 5 chị em, ông không được nuông chiều mà trái lại luôn chịu áp lực phải noi gương các chị, đặc biệt là người chị thứ ba – người có ảnh hưởng lớn nhất đến con đường học tập của ông.

Thời trung học cơ sở, Lý Ngạn Hồng từng khá ham chơi. Đến học kỳ hai lớp 8, lần đầu tiên ông bị cha đánh vì kết quả học tập sa sút. Cú sốc đó khiến ông thay đổi. Sau này, mẹ ông lại động viên: "Nếu con chăm chỉ được như chị ba thì tốt biết mấy".

Người chị ba đỗ Đại học Bắc Kinh trở thành mục tiêu để ông phấn đấu. Lý Ngạn Hồng lập kế hoạch học tập nghiêm ngặt và thi đỗ vào Trường THPT số 1 Dương Tuyền – trường trọng điểm của tỉnh Sơn Tây – với thành tích đứng thứ hai toàn trường.

Lý Ngạn Hồng thời sinh viên. Ảnh: Baidu.

Năm học lớp 10, chị gái đưa ông lên tham quan Đại học Bắc Kinh. Chuyến đi ấy càng thôi thúc ông quyết tâm: "Nhất định phải vào được Đại học Bắc Kinh". Năm 1987, Lý Ngạn Hồng trở thành thủ khoa của thành phố Dương Tuyền và trúng tuyển Đại học Bắc Kinh, theo học ngành Quản lý Thông tin.

Tại đây, ông sớm xác định mục tiêu du học Mỹ. Sau nhiều tháng miệt mài học tiếng Anh và chuẩn bị TOEFL, GRE. Sau khi tốt nghiệp, năm 1991 ông sang Mỹ theo học chương trình thạc sĩ Khoa học Máy tính tại Đại học Bang New York ở Buffalo.

Những năm tháng ở Mỹ và phát minh thay đổi ngành tìm kiếm

Sau khi tốt nghiệp, Lý Ngạn Hồng làm việc tại công ty con của Dow Jones, từng tham gia thiết kế hệ thống thông tin tài chính thời gian thực cho phiên bản trực tuyến của The Wall Street Journal.

Năm 1997, ông chuyển sang công ty công nghệ Infoseek tại Thung lũng Silicon – một trong những hãng tìm kiếm lớn nhất trước khi Google ra đời.

Nhận bằng sáng chế tại Mỹ. Ảnh: Baidu.

Chính trong thời gian này, ông tiếp cận, làm chủ và phát triển công nghệ Hyperlink Analysis (phân tích siêu liên kết) – thuật toán đánh giá mức độ quan trọng của một trang web dựa trên hệ thống liên kết. Công nghệ này được cấp bằng sáng chế tại Mỹ và trở thành một trong những nền tảng quan trọng của các công cụ tìm kiếm hiện đại.

Nhiều chuyên gia nhận định đây là thành tựu giúp Lý Ngạn Hồng được xem là một trong những kỹ sư tìm kiếm xuất sắc nhất Trung Quốc trước khi trở về nước khởi nghiệp.

Từ bỏ "Giấc mơ Mỹ" để về nước lập nghiệp

Cuối năm 1999, khi 31 tuổi, Lý Ngạn Hồng trở về Trung Quốc để khởi nghiệp. Ngày 3/1/2000, ông cùng cộng sự Từ Dũng (Xu Yong) thuê hai căn phòng tại Khách sạn Tài nguyên Đại học Bắc Kinh ở Bắc Kinh, chính thức thành lập Baidu.

Ngày 1/1/2000, Baidu chính thức ra đời tại Trung Quan Thôn với số vốn đầu tư ban đầu khoảng 1,2 triệu USD từ các quỹ đầu tư mạo hiểm của Mỹ là Draper Fisher Jurvetson (DFJ) và IDG. Tên gọi "Baidu" (百度) được lấy từ câu thơ nổi tiếng của nhà thơ Tân Khí Tật thời Nam Tống: "众里寻他千百度”(Chúng lý tầm tha thiên bách độ - Tìm người trăm ngàn lần giữa đám đông), hàm ý sự tìm kiếm không ngừng nghỉ.

Thành lập Baidu năm 2000. Ảnh: Baidu.

Sau đó, có thêm Lưu Kiến Quốc, Quách Đam, Lôi Minh, Vương Hiếu và Thôi San San gia nhập. Bảy người này về sau được gọi là "Thất kiếm Baidu".

Thời điểm Baidu ra đời, thị trường Trung Quốc đã có nhiều công cụ tìm kiếm như Tianwang, OpenFind hay Youyou. Tuy nhiên, các hệ thống này còn chậm, dữ liệu ít và kết quả tìm kiếm thiếu chính xác.

Lý Ngạn Hồng nhìn thấy cơ hội phát triển. Chỉ sau hơn bốn tháng, Baidu hoàn thành công cụ tìm kiếm đầu tiên. Khách hàng đầu tiên là Donews (Silicon Valley Power). Sau đó, Baidu lần lượt ký hợp đồng cung cấp công nghệ tìm kiếm cho Sina, Sohu, NetEase, 263 và nhiều cổng thông tin lớn khác.

Các website này thuê công nghệ tìm kiếm của Baidu để người dùng có thể tìm kiếm nội dung ngay trên cổng thông tin của họ. Nói cách khác, Baidu bán công nghệ cho doanh nghiệp khác, chứ chưa phục vụ trực tiếp người dùng Internet.

Năm 2001, Baidu chuyển từ mô hình B2B (Business-to-Business) - mô hình kinh doanh trong đó doanh nghiệp bán sản phẩm hoặc dịch vụ cho doanh nghiệp khác, sang mô hình B2C (Business-to-Consumer) phục vụ trực tiếp người dùng cuối, xây dựng thương hiệu công cụ tìm kiếm độc lập và nhanh chóng khẳng định vị thế trên thị trường Trung Quốc, một bước đi tạo nên thành công vang dội. Ngày 22/9/2001, trang www.baidu.com chính thức ra mắt.

Đầu những năm 2000, Internet Trung Quốc tăng trưởng bùng nổ. Với khả năng xử lý tiếng Trung vượt trội, Baidu nhanh chóng vượt qua Yahoo China rồi cạnh tranh trực tiếp với Google.

Ra mắt chip của Baidu. Ảnh: Baidu.

Ngày 5/8/2005, Baidu chính thức niêm yết trên Nasdaq với giá chào bán 27 USD/cổ phiếu. Kết thúc phiên giao dịch đầu tiên, cổ phiếu tăng lên 122,54 USD (tăng hơn 350%), lập kỷ lục là cổ phiếu doanh nghiệp Trung Quốc đầu tiên vượt mốc 100 USD ngay trong ngày IPO.

Nhờ doanh thu quảng cáo tăng mạnh, Baidu lần lượt phát triển Baidu Tieba, Baidu Baike, Baidu Zhidao... và trở thành doanh nghiệp có dòng tiền mạnh nhất trong nhóm BAT.

Năm 2010, sau khi Google rút khỏi thị trường Trung Quốc vì bất đồng liên quan đến chính sách, Baidu gần như thống trị hoàn toàn lĩnh vực tìm kiếm tiếng Trung.

Đến giữa thập niên 2010, Baidu chiếm trên 70% thị phần tìm kiếm tại Trung Quốc, trở thành doanh nghiệp Internet có ảnh hưởng đặc biệt trong nền kinh tế số nước này.

Trở thành Gương mặt trang bìa của TIME. Ảnh:Time.

Từ công cụ tìm kiếm đến trí tuệ nhân tạo

Tuy nhiên, trong khi Baidu thống trị mảng tìm kiếm, Alibaba và Tencent lại bứt phá nhờ làn sóng Internet di động. Lý Ngạn Hồng từng thừa nhận Baidu đã đánh giá thấp sự thay đổi này. Ông nói: "Ban đầu tôi nghĩ điện thoại chỉ là Internet trên màn hình nhỏ hơn. Chính cách nghĩ đó khiến chúng tôi bỏ lỡ nhiều cơ hội".

Thành công trong lĩnh vực tìm kiếm cũng khiến Baidu đối mặt nhiều chỉ trích. Mô hình quảng cáo tìm kiếm và "trả phí theo xếp hạng " từng giúp công ty tăng trưởng nhanh nhưng cũng gây tranh cãi, đặc biệt sau vụ việc liên quan đến quảng cáo y tế năm 2016.

Trong khi đó, sự trỗi dậy của mạng xã hội, video ngắn và thương mại điện tử khiến vai trò của công cụ tìm kiếm truyền thống suy giảm.

Lý Ngạn Hồng nhận ra Baidu không thể chỉ sống nhờ tìm kiếm.

Ông quyết định chuyển hướng toàn diện sang AI – một quyết định khi đó bị nhiều nhà đầu tư nghi ngờ vì phải đầu tư rất lớn nhưng chưa nhìn thấy lợi nhuận.

Ngay từ năm 2013, Lý Ngạn Hồng đã tuyên bố AI sẽ là "cuộc cách mạng công nghệ lớn tiếp theo". Trong hơn một thập kỷ sau đó, Baidu đầu tư hàng chục tỷ nhân dân tệ vào: mô hình ngôn ngữ lớn, điện toán đám mây, chip AI, robot, xe tự lái Apollo, nền tảng AI doanh nghiệp. Nhiều khoản đầu tư phải mất nhiều năm mới bắt đầu sinh lời.

Khi ChatGPT tạo nên cơn sốt toàn cầu cuối năm 2022, Baidu là doanh nghiệp Trung Quốc đầu tiên tung ra mô hình ngôn ngữ lớn ERNIE Bot.

Sau đó công ty tiếp tục phát triển các thế hệ mô hình ERNIE ngày càng mạnh hơn, đồng thời đưa AI vào hầu hết dịch vụ của mình.

Thuyết trình tại Hội nghị cấp cao về kinh tế thông minh năm 2021. Ảnh: Baidu.

Từ "đua mô hình" sang "đua AI Agent"

Trong bài phát biểu tại Hội nghị Nhà phát triển AI Create 2026, Lý Ngạn Hồng đã đưa ra quan điểm gây chú ý: "Cuộc cạnh tranh AI không còn là cuộc đua mô hình, mà là cuộc đua về khả năng ứng dụng".

Ông giới thiệu chỉ số DAA (Daily Active Agents – số lượng AI Agent hoạt động hằng ngày) như một cách đo mới để đánh giá sức mạnh của hệ sinh thái AI, thay vì chỉ nhìn vào số token hay kích thước mô hình. Theo ông, trong tương lai sẽ có hàng tỷ AI Agent hoạt động mỗi ngày và AI sẽ chuyển từ vai trò trả lời câu hỏi sang chủ động thực hiện công việc cho con người.

Một CEO mang phong cách kỹ sư

Khác với Jack Ma hay Elon Musk, Lý Ngạn Hồng hiếm khi tạo ra những phát biểu gây sốc. Ông được đánh giá là người điều hành theo phong cách kỹ sư: tập trung vào công nghệ, ít xuất hiện trên mạng xã hội, ưu tiên nghiên cứu hơn tiếp thị, luôn nhấn mạnh giá trị lâu dài của đầu tư. Các cộng sự cho biết Lý Ngạn Hồng dành nhiều thời gian đọc báo cáo kỹ thuật hơn là báo cáo tài chính.

Triết lý quản trị của ông cũng khá đơn giản: "Hãy đầu tư cho những điều có giá trị trong 10 năm tới, thay vì chỉ chạy theo kết quả quý sau".

Lý Ngạn Hồng cũng viết sách về kinh tế AI. Ảnh: Baidu.

Tham vọng lớn nhất: biến Baidu thành công ty AI

Nếu giai đoạn đầu Lý Ngạn Hồng xây dựng Baidu như một công cụ tìm kiếm, thì mục tiêu hiện nay lớn hơn rất nhiều. Ông muốn Baidu trở thành nền tảng AI cơ bản của Trung Quốc, cung cấp mô hình ngôn ngữ lớn, dịch vụ đám mây AI, AI Agent, robot, xe tự hành và hệ sinh thái dành cho doanh nghiệp.

Đây cũng là lý do Baidu đầu tư mạnh vào điện toán đám mây và các nền tảng AI mở, thay vì chỉ phát triển chatbot.

Theo ông, giá trị thực của AI không nằm ở việc tạo ra một chatbot thông minh hơn, mà ở khả năng giúp doanh nghiệp tự động hóa quy trình, giảm chi phí và tạo ra năng suất mới.

Di sản của Lý Ngạn Hồng

Sau hơn 25 năm kể từ ngày thành lập Baidu, Lý Ngạn Hồng không chỉ được xem là người sáng lập công cụ tìm kiếm lớn nhất Trung Quốc, mà còn là một trong những kiến trúc sư của ngành AI nước này.

Từ một kỹ sư trẻ rời Sơn Tây sang Mỹ học tập, rồi trở về khởi nghiệp với vài triệu USD vốn đầu tư, ông đã xây dựng Baidu thành tập đoàn công nghệ có ảnh hưởng sâu rộng trong các lĩnh vực tìm kiếm, điện toán đám mây, xe tự lái và trí tuệ nhân tạo.

Giới thiệu với chủ tịch Tập Cận Bình và các nhà lãnh đạo Trung Quốc về công ty. Ảnh: Baidu.

Dù Baidu hiện phải cạnh tranh quyết liệt với Alibaba, Tencent, ByteDance cũng như các startup AI mới nổi như DeepSeek hay Moonshot AI, Lý Ngạn Hồng vẫn kiên định với niềm tin rằng AI sẽ định hình nền kinh tế số trong nhiều thập kỷ tới.

Có lẽ, cũng giống như tên gọi "Baidu" được lấy từ câu thơ "Tìm người giữa ngàn lần kiếm tìm", hành trình của Lý Ngạn Hồng là câu chuyện về một người không ngừng theo đuổi công nghệ, từ kỷ nguyên công cụ tìm kiếm cho đến cuộc cách mạng AI đang làm thay đổi thế giới.

Thu Thủy