Nữ doanh nhân cần gì để thành công trong kỷ nguyên AI?

Tại khu vực Đông Nam Á, phụ nữ đang nắm giữ một vai trò kinh tế đặc biệt quan trọng khi làm chủ khoảng 1/3 số doanh nghiệp tại Indonesia và 2/3 tại Philippines. Dẫu vậy, phần lớn các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSMEs) mới chỉ đang ở những bước đầu của hành trình chuyển đổi số.

Bà Vũ Thu Hồng (thứ ba từ trái sang) tham dự Hội thảo APEC về Thúc đẩy chuyển đổi số cho MSMEs trong bối cảnh phát triển của AI.

Theo ước tính từ Ngân hàng Thế giới và Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC thuộc Ngân hàng thế giới), việc thu hẹp khoảng cách doanh số bán hàng theo giới tính có thể mang lại thêm 280 triệu USD cho thị trường Đông Nam Á trong giai đoạn 2025-2030.

“Khoản thu nhập lớn này có thể được tạo ra nhờ việc trao quyền cho phụ nữ tham gia vào thị trường thương mại điện tử”, bà Vũ Thu Hồng - Chuyên gia tại UN Women Việt Nam nhận định.

Tuy nhiên, bước sang kỷ nguyên AI, sân chơi số không còn dừng lại ở việc đưa hàng hóa lên mạng. Kỷ nguyên mới yêu cầu lãnh đạo doanh nghiệp phải vận hành các hệ thống kinh doanh dựa trên AI một cách an toàn, minh bạch, có kỹ năng số toàn diện để chống lại các mối đe dọa mạng. Để bắt kịp và bứt phá trong nền kinh tế AI, các nữ doanh nhân bắt buộc phải tự trang bị các nhóm năng lực cốt lõi.

Đầu tiên, để ứng dụng AI thành công vào thực tế kinh doanh, các nữ chủ doanh nghiệp cần một nền tảng kỹ thuật số vững chắc. Bước khởi đầu cơ bản nhất là tiếp cận kết nối Internet ổn định, các thiết bị công nghệ với giá cả phải chăng, và đặc biệt là nâng cao hiểu biết cơ bản về AI (AI literacy). Cùng với đó, nữ doanh nhân cần biết tích hợp AI vào quy trình kinh doanh cốt lõi, từ khâu nghiên cứu thị trường, dịch vụ khách hàng, cho đến dự báo nhu cầu tiêu dùng và kiểm soát hàng tồn kho.

“AI có nhiều ứng dụng ở các cấp độ khác nhau. Vì vậy, điều quan trọng là các nhà lãnh đạo công ty phải tự quyết định mức độ tham gia của AI”, bà Vũ Thu Hồng nhận định.

Khi ứng dụng công nghệ mới, các nữ lãnh đạo cần xác định tư duy quản trị đúng đắn: AI chỉ là trợ thủ đắc lực nhằm củng cố, chứ không thể thay thế hoàn toàn khả năng phán đoán, các mối quan hệ xã hội và trách nhiệm giải trình của con người.

Bên cạnh đó, việc áp dụng công nghệ phải thích ứng hài hòa với thực tế cuộc sống đặc thù của phụ nữ. Trong bối cảnh gánh nặng từ các công việc chăm sóc không lương (việc nhà, chăm sóc gia đình) thường xuyên lấy đi quỹ thời gian quý báu để học hỏi công nghệ, các giải pháp AI cần được thiết kế linh hoạt để cân bằng với trách nhiệm gia đình, hạn chế về thời gian, cũng như đối phó với rủi ro trên môi trường mạng và thiên kiến thuật toán.

Tiếp theo là khả năng vận hành hoạt động thương mại trên môi trường điện tử một cách hiệu quả. Nữ doanh nhân cần thành thạo việc bán hàng trên các nền tảng trực tuyến, tích hợp hệ thống thanh toán kỹ thuật số và tối ưu hóa quy trình hậu cần (logistics).

Khi bước vào nền kinh tế AI, an ninh mạng không còn là câu chuyện riêng của bộ phận kỹ thuật (IT), mà đã trở thành vấn đề sống còn của quản trị và năng lực lãnh đạo doanh nghiệp. Các doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ thường tập trung vào mở rộng thị trường mà đôi khi bỏ quên việc củng cố cơ sở hạ tầng nội bộ.

Vì vậy, nữ lãnh đạo cần trang bị năng lực nhận diện các điểm yếu của hệ thống, tăng cường bảo mật thiết bị và bảo vệ các tài nguyên vô giá như: dòng tiền, bí mật kinh doanh và dữ liệu của khách hàng trước các nguy cơ lừa đảo trực tuyến. Việc ứng dụng các bộ tài liệu thực tiễn – như cuốn Cẩm nang An ninh mạng được xây dựng dựa trên 4 trụ cột của Liên hợp quốc (Phòng ngừa, Bảo vệ, Tham gia, Cứu trợ và Phục hồi) – sẽ giúp các nữ quản lý dù không có chuyên môn sâu về công nghệ thông tin vẫn có thể chủ động bảo vệ doanh nghiệp trước các mối đe dọa.

Bên cạnh đó, nữ doanh nhân cần có các kỹ năng về tiếp cận nguồn lực tài chính và huy động vốn trên thị trường để mở rộng quy mô.

Để tự tin bước vào kỷ nguyên số, các nữ chủ doanh nghiệp siêu nhỏ không thể đi một mình. Họ cần năng lực kết nối và khai thác tối đa nguồn lực từ hệ sinh thái xung quanh. Thay vì thụ động chờ giúp đỡ, nữ chủ doanh nghiệp cần chủ động tiếp cận các chương trình hỗ trợ của chính phủ và thị trường để làm rõ các bài toán: thị trường ở đâu, làm sao kết nối người mua - người bán thông qua các quy trình mua sắm đáp ứng nhu cầu chung. Ngoài ra, cần tận dụng sự hỗ trợ, chuyển giao kiến thức, kỹ năng và chia sẻ bài học kinh nghiệm thực tế (bao gồm cả các cảnh báo rủi ro khi dùng AI) từ các doanh nghiệp công nghệ đi trước.

Thước đo năng lực và sự thành công của các nữ doanh nhân trong nền kinh tế AI không nằm ở số lượng khóa học họ đã tham gia hay sự hiện diện trực tuyến đơn thuần. Hiệu quả phải được chứng minh bằng các chỉ số kinh doanh thực tế: Doanh nghiệp có cải thiện năng suất không? Doanh thu và quy mô tài sản có tăng trưởng không? Họ có ký kết được nhiều hợp đồng hơn và duy trì sự ổn định, kiên cường trên không gian số hay không?

Khi các nữ doanh nhân được trang bị đầy đủ năng lực để làm chủ và hưởng lợi thực sự từ AI, họ không chỉ giúp doanh nghiệp mình đứng vững mà còn đóng góp trực tiếp vào việc xây dựng một nền kinh tế năng suất hơn, kiên cường hơn và bao trùm hơn.

Hiền Thảo