Từ cánh đồng truyền thống đến nền nông nghiệp số

Từ hệ thống quan trắc sâu rầy, cảm biến IoT, trạm bơm thông minh đến nhật ký điện tử và truy xuất nguồn gốc, khoa học - công nghệ đang từng bước thay đổi phương thức canh tác, tối ưu chi phí sản xuất và mở rộng chuỗi giá trị nông sản.

Sự chuyển dịch ấy không chỉ tạo nên những cánh đồng thông minh, mà còn đặt nền móng cho một nền nông nghiệp xanh, hiện đại và phát triển bền vững.

Nông dân xã Mỹ Hiệp ứng dụng khoa học - công nghệ trong chăm sóc vùng chuyên canh chanh, từng bước nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc.

KHI DỮ LIỆU TRỞ THÀNH “NGƯỜI BẠN ĐỒNG HÀNH” CỦA NÔNG DÂN

Điều thay đổi rõ nhất trên những cánh đồng Đồng Tháp hôm nay không phải là những cỗ máy hiện đại hay thiết bị công nghệ mới, mà chính là cách nông dân đưa ra quyết định sản xuất.

Kinh nghiệm vẫn giữ vai trò quan trọng, nhưng đang dần được bổ sung bằng dữ liệu thời gian thực từ các hệ thống quan trắc, cảm biến môi trường và nền tảng số.

Từ việc bón phân, tưới nước đến phòng trừ sâu bệnh, mỗi quyết định đều có thêm cơ sở khoa học, giúp quá trình sản xuất chính xác, hiệu quả và tiết kiệm hơn.

Anh Nguyễn Anh Tuấn (bên phải), nông dân ấp Mỹ Long 4, xã Mỹ Hiệp theo dõi dữ liệu từ hệ thống quan trắc thông minh trên điện thoại để chủ động chăm sóc vườn cây.

Sự thay đổi ấy đang hiện hữu khá rõ tại xã Mỹ Hiệp, một trong những địa phương đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ vào sản xuất nông nghiệp. Thay vì chỉ tập trung gia tăng sản lượng như trước đây, địa phương đang chuyển hướng sang xây dựng nền nông nghiệp dựa trên tiêu chuẩn chất lượng, quản trị vùng nguyên liệu và liên kết chuỗi giá trị.

Đến nay, xã được cấp 85 mã số vùng trồng với tổng diện tích 2.593 ha, gần 80 ha được chứng nhận VietGAP, vùng chuyên canh chanh không hạt gần 100 ha được doanh nghiệp liên kết tiêu thụ ổn định. Đây không đơn thuần là những con số về diện tích, mà phản ánh quá trình chuyển dịch từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất có quản trị, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường.

Anh Nguyễn Anh Tuấn (bên phải), nông dân ấp Mỹ Long 4, xã Mỹ Hiệp theo dõi dữ liệu từ hệ thống quan trắc thông minh trên điện thoại để chủ động chăm sóc vườn cây.

Là một trong những hộ sớm tiếp cận các ứng dụng số trong sản xuất, anh Nguyễn Anh Tuấn, nông dân ấp Mỹ Long 4, xã Mỹ Hiệp cho biết: “Hệ thống trạm quan trắc sâu rầy thông minh đã làm thay đổi đáng kể cách chăm sóc vườn cây của gia đình.

Trước đây thấy cây có dấu hiệu bất thường là tôi mua thuốc về phun ngay vì sợ sâu bệnh lây lan. Bây giờ thông tin về thời tiết, độ ẩm đất, dinh dưỡng hay mật độ sâu bệnh đều được cập nhật trên điện thoại. Mình xử lý đúng thời điểm nên giảm được thuốc bảo vệ thực vật, giảm chi phí mà cây vẫn phát triển tốt, trái đạt chất lượng”.

Không chỉ tạo ra thay đổi ở từng hộ dân, quá trình số hóa còn góp phần nâng cao hiệu quả quản trị của các hợp tác xã và vùng nguyên liệu. Việc quản lý quy trình sản xuất bằng dữ liệu giúp nâng cao tính minh bạch, tạo thuận lợi trong truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu của các thị trường tiêu thụ trong nước và xuất khẩu.

Hiệu quả bước đầu được thể hiện bằng những kết quả cụ thể. Các mô hình ứng dụng khoa học - công nghệ đã góp phần giúp địa phương liên kết tiêu thụ hơn 9.650 tấn nông sản, tạo giá trị gia tăng khoảng 8,1 tỷ đồng so với phương thức sản xuất truyền thống.

Ba trong năm hợp tác xã trên địa bàn đã triển khai chuyển đổi số; 34 sản phẩm OCOP được hỗ trợ đưa lên các sàn thương mại điện tử, từng bước mở rộng thị trường tiêu thụ.

TỪ ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ ĐẾN HỆ SINH THÁI SẢN XUẤT THÔNG MINH

Nếu Mỹ Hiệp cho thấy hiệu quả của chuyển đổi số trên các vùng cây ăn trái thì tại xã Tam Nông, quá trình ứng dụng khoa học - công nghệ đang được mở rộng theo hướng xây dựng hệ sinh thái sản xuất lúa thông minh.

Thay vì triển khai từng thiết bị riêng lẻ, địa phương đang từng bước tích hợp dữ liệu quan trắc, quản lý nước, cơ giới hóa và quản trị quy trình sản xuất trên cùng một cánh đồng.

Dữ liệu từ hệ thống quan trắc sâu bệnh, thời tiết và môi trường được cập nhật liên tục trên ứng dụng điện thoại, hỗ trợ nông dân đưa ra quyết định sản xuất dựa trên dữ liệu.

Trước đây, thay vì phải thường xuyên ra đồng để kiểm tra sâu bệnh như trước, nhiều nông dân tại xã Tam Nông chỉ cần mở ứng dụng trên điện thoại để theo dõi dữ liệu từ trạm giám sát sâu rầy thông minh.

Hệ thống liên tục cập nhật mật độ côn trùng, diễn biến dịch hại và ngưỡng phòng trừ, giúp người dân đưa ra quyết định can thiệp đúng thời điểm.

Ông Hồ Phước Minh, nông dân xã Tam Nông, cho biết: “Trước đây, mỗi vụ lúa chi phí sản xuất dao động từ 1,8 đến 2 triệu đồng/công. Từ khi ứng dụng hệ thống giám sát sâu rầy, bà con chỉ phun thuốc khi mật số sâu vượt ngưỡng gây hại nên chi phí giảm còn khoảng 1,6 triệu đồng/công.

Có trạm giám sát sâu rầy, bà con biết lúc nào cần xử lý, lúc nào nên để thiên địch phát huy tác dụng. Chi phí giảm mà hiệu quả sản xuất vẫn đảm bảo.”

Theo ông Lê Văn Hùng, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Phú Xuân, xã Tam Nông: “Điều quan trọng hơn cả là công nghệ đã từng bước thay đổi nhận thức của người dân trong quá trình sản xuất.

Bà con vào ứng dụng theo dõi lượng bướm, sâu rầy mỗi ngày. Khi mật độ chưa vượt ngưỡng thì không phun thuốc. Đây là bước khởi đầu rất quan trọng để nông dân làm quen với chuyển đổi số”.

Khoa học - công nghệ đang từng bước thay đổi phương thức sản xuất lúa của nông dân Đồng Tháp theo hướng hiện đại, tiết kiệm chi phí và nâng cao giá trị.

Việc ứng dụng dữ liệu trong quản lý dịch hại không chỉ giúp giảm chi phí vật tư nông nghiệp, mà còn góp phần bảo vệ hệ sinh thái đồng ruộng, tạo điều kiện để thiên địch phát huy vai trò, giảm phát thải và hướng đến mô hình sản xuất bền vững.

Đồng thời, cơ sở dữ liệu được cập nhật liên tục cũng hỗ trợ hợp tác xã quản trị vùng nguyên liệu hiệu quả hơn, đồng bộ lịch thời vụ và nâng cao năng lực điều hành sản xuất.

Không dừng lại ở quản lý sâu bệnh, Tam Nông còn đầu tư hơn 2,3 tỷ đồng xây dựng và đưa vào vận hành hai trạm bơm nước thông minh tại Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Phú Xuân.

Hệ thống ứng dụng công nghệ biến tần, cho phép điều khiển từ xa bằng điện thoại thông minh, góp phần tối ưu điện năng, tiết kiệm nguồn nước và giảm chi phí vận hành.

Máy bay không người lái được ứng dụng phun thuốc bảo vệ thực vật trên cánh đồng lúa, góp phần giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả và giảm phát thải.

Song song đó, máy bay không người lái được đưa vào gieo sạ, bón phân và phun thuốc trên diện rộng, từng bước thay thế phương thức lao động thủ công.

Việc cơ giới hóa đồng bộ không chỉ nâng cao năng suất lao động, mà còn giảm lượng giống, giảm phân bón, giảm thuốc bảo vệ thực vật và hạn chế người dân tiếp xúc trực tiếp với hóa chất nông nghiệp.

Từ những nền tảng đó, Tam Nông đang chuẩn bị triển khai 50 ha mô hình lúa thông minh trong vụ sản xuất tới. Mô hình sẽ tích hợp đồng bộ nhiều giải pháp như: Quản lý nước, giám sát sâu bệnh, nhật ký điện tử, cơ giới hóa và quản trị quy trình sản xuất trên cùng một nền tảng dữ liệu.

Từ thực tiễn tại Mỹ Hiệp và Tam Nông có thể thấy, khoa học - công nghệ đang làm thay đổi bản chất của hoạt động sản xuất nông nghiệp.

Nếu trước đây giá trị nông sản chủ yếu được tạo ra trên đồng ruộng thì hôm nay, giá trị ấy còn được hình thành từ dữ liệu, từ khả năng quản trị quy trình sản xuất, truy xuất nguồn gốc và kết nối thị trường.

Trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng đặt ra yêu cầu cao về chất lượng, an toàn thực phẩm, phát thải carbon và minh bạch thông tin, việc ứng dụng công nghệ số không còn là lựa chọn, mà trở thành điều kiện tất yếu để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Mỗi mã số vùng trồng, mỗi nhật ký điện tử hay mỗi dữ liệu quan trắc được cập nhật đều góp phần xây dựng niềm tin của thị trường đối với nông sản Đồng Tháp.

Khi dữ liệu trở thành nguồn lực mới của sản xuất, những cánh đồng truyền thống sẽ tiếp tục tạo ra không chỉ nhiều nông sản hơn, mà còn tạo ra năng lực cạnh tranh mới cho nông nghiệp Đồng Tháp trên hành trình phát triển xanh và bền vững.

MỸ LÝ - M.T

SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TỈNH ĐỒNG THÁP PHỐI HỢP THỰC HIỆN