Từ bục giảng đến chiến hào: Cuộc đời oanh liệt của nữ biệt động Sáu Xuân

Trong những ngày mùa thu, chúng tôi tìm đến nhà ông Lê Văn Dược (phường Cửa Lò, Nghệ An) - cháu ruột nữ Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Lê Thị Bạch Cát. Thấy có khách đến nhà muốn tìm hiểu về cuộc đời cách mạng của người cô liệt sĩ, ông Dược không khỏi xúc động.

Nhiều năm qua, ông Dược đã cất công thu thập từng mẩu báo cũ, bản sao lý lịch để phác họa trọn vẹn chân dung người cô ruột – nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Thị Bạch Cát.

Lê Thị Bạch Cát sinh ngày 10/10/1940, tại làng Mai Bảng, xã Nghi Thủy, huyện Nghi Lộc cũ, nay là phường Cửa Lò. Cô là con út trong gia đình có 5 anh em, trong đó bố của ông Dược là con thứ hai.

Từ nhỏ, Bạch Cát đã thể hiện sự thông minh, hiền hậu và đặc biệt là ý chí nghị lực mạnh mẽ. Gia đình đã tạo điều kiện cho cô con gái út học hành chu đáo. Trong môi trường giáo dục, Bạch Cát không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn hình thành những giá trị đạo đức vững bền. Cô sớm tham gia phong trào cách mạng tại địa phương.

Chân dung nữ Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Thị Bạch Cát. Ảnh: Kim Long

Năm 1958, sau khi tốt nghiệp trường sư phạm, cô được phân công làm giáo viên Trường cấp 1 xã Nghi Tân. Dạy học ở địa phương một thời gian ngắn, cô giáo Lê Thị Bạch Cát được Ty Giáo dục Nghệ An cử đi học lớp Sư phạm thể thao tại Trường Thể dục, Thể thao Trung ương do Liên Xô đào tạo và được giữ lại làm giảng viên.

Gắn bó với nghề Sư phạm từ năm 1960 - 1965, giảng viên Lê Thị Bạch Cát đã có 7 lần chuyển qua 8 cơ quan, trong đó có 4 trường đại học, nay là Trường Đại học Vinh; Trường Đại học Sư phạm Thể dục, Thể thao Hà Nội; Đại học Thể dục, Thể thao Bắc Ninh; Trường Thể dục, Thể thao Trung ương. Nhiều năm công tác trong ngành giáo dục, nhà giáo Lê Thị Bạch Cát đã được truy tặng Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp giáo dục”.

Nhà giáo Lê Thị Bạch Cát (ngoài cùng, bên trái) trước khi tham gia cách mạng ở miền Nam. Ảnh gia đình cung cấp

Huyết tâm thư và bí danh "Sáu Xuân" giữa lòng Sài Gòn

Tháng 4/1964, trước tiếng gọi thiêng liêng của cuộc kháng chiến chống Mỹ, nhà giáo Lê Thị Bạch Cát viết “huyết tâm thư” xin gia nhập đội ngũ cán bộ chi viện cho miền Nam. Bắt đầu từ đây, bà khoác lên mình bí danh Lê Liên Xuân (thường gọi là Sáu Xuân), vượt dãy Trường Sơn vào Nam chiến đấu.

Cuối năm 1965, Sáu Xuân được Khu ủy Sài Gòn - Gia Định biệt phái lên Đà Lạt để gây dựng cơ sở. Đến giữa năm 1966, bà trở lại Sài Gòn, đảm nhận chức vụ Bí thư Quận đoàn Quận 4. Để che giấu thân phận, nữ Bí thư hóa trang qua đủ vỏ bọc: thợ may, người làm nón, tiểu thương bán rau... vừa mưu sinh, vừa bám nắm địa bàn, thu thập tin tức tình báo.

Chuẩn bị cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, Sáu Xuân được điều động làm Bí thư chi bộ võ trang tuyên truyền liên quận 2-4 (nay là Quận 1, TP.HCM). Trong một thời gian rất ngắn, bà đã trực tiếp chỉ đạo vận động lực lượng và tổ chức tập kết vũ khí bí mật.

Tuy nhiên, trong đợt 2 của cuộc Tổng tiến công, yếu tố bất ngờ không còn. Ngày 5/5/1968, Sáu Xuân cùng đồng đội phải rút vào hẻm 83 Đề Thám để cầm cự trước đợt phản công ác liệt của địch. Bị trúng pháo, một đồng đội hy sinh, bản thân Sáu Xuân và hai chiến sĩ khác bị thương nặng.

Với cương vị chỉ huy, Sáu Xuân dứt khoát ra lệnh cho hai đồng chí lành lặn rút lui để bảo toàn lực lượng, còn mình và hai người bị thương quyết tử ở lại chặn hậu. Giữa vòng vây kẻ thù, Sáu Xuân rút chốt quả lựu đạn cuối cùng ném thẳng về phía địch, anh dũng ngã xuống khi mới 28 tuổi.

Những hình ảnh được ông Lê Văn Dược lưu giữ trong quá trình đi tìm tư liệu về liệt sĩ Lê Thị Bạch Cát. Ảnh: Kim Long

Niềm mong mỏi sau nửa thế kỷ

Sự hy sinh oanh liệt của đội trưởng biệt động Lê Thị Bạch Cát (Sáu Xuân) đã trở thành biểu tượng kiên trung, truyền lửa cho phong trào cách mạng hai miền Nam - Bắc. Để tri ân bà, Đảng bộ và chính quyền Nhân dân TP.HCM đã dựng bia tưởng niệm tại hẻm 83/2 Đề Thám và lập bàn thờ tại Đình Nhơn Hòa (Quận 1). Tại quê hương Cửa Lò hiện cũng có một con đường và ngôi trường vinh dự mang tên bà.

Ngày 20/9/2024 – 56 năm sau ngày bà ngã xuống, Chủ tịch nước đã ký quyết định truy tặng liệt sĩ Lê Thị Bạch Cát danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ông Lê Văn Dược, người cháu ruột đại diện dòng họ đón nhận danh hiệu cao quý này xúc động kể: "Nhận quyết định vào cuối chiều, tôi trằn trọc cả đêm vì quá vui mừng. Sau hơn nửa thế kỷ, những cống hiến của cô Bạch Cát đã được Đảng và Nhà nước ghi nhận xứng đáng".

Gia đình liệt sĩ Lê Thị Bạch Cát trong ngày đón nhận danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân cuối năm 2024. Ảnh: Kim Long

56 năm sau ngày hi sinh, Đảng và Nhà nước đã truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho liệt sĩ Lê Thị Bạch Cát. Ảnh: Kim Long

Niềm tự hào đã trọn vẹn, nhưng trong lòng ông Dược và dòng họ vẫn còn một nỗi day dứt lớn: đến nay vẫn chưa tìm thấy hài cốt của liệt sĩ Bạch Cát. Dù thời gian trôi qua, gia đình vẫn gửi gắm hy vọng vào “Chiến dịch 500 ngày đêm” tìm kiếm hài cốt liệt sĩ đang được triển khai, mong một ngày sớm nhất được đưa nữ biệt động kiên trung trở về với đất mẹ quê hương.

Ông Hoàng Ngọc Cừ, Trưởng phòng Văn hóa - xã hội phường Cửa Lò chia sẻ: Địa phương rất tự hào khi có Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Thị Bạch Cát.

Hằng năm vào các dịp kỷ niệm ngày thương binh liệt sĩ hay ngày giỗ của liệt sĩ Lê Thị Bạch Cát chính quyền địa phương đều đến thắp hương, tưởng nhớ công ơn của liệt sĩ.

Bên cạnh đó, chính quyền địa phương cũng tổ chức một số chương trình để lồng ghép, giáo dục cho học sinh học tập theo gương nhà giáo, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Thị Bạch Cát.

KIM LONG