Lễ hội chùa Keo mùa Thu 2026 - Lan tỏa giá trị di sản nghìn năm

Dự lễ khai mạc có ông Trần Quốc Toản, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Hưng Yên; ông Hoàng Đạo Cương, Thứ trưởng Bộ VHTTDL; cùng lãnh đạo tỉnh, các sở, ban, ngành, địa phương và đông đảo nhân dân, du khách.

Di sản đặc biệt với nhiều giá trị văn hoá

Phát biểu tại buổi lễ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên Phạm Văn Nghiêm nhấn mạnh, lễ hội là dịp tưởng niệm, tri ân Đức Phật, Đức Thánh tổ Dương Không Lộ - vị Quốc sư triều Lý có nhiều công lao đối với đạo pháp, đất nước và nhân dân; đồng thời tưởng nhớ các bậc tiền nhân đã góp công xây dựng, gìn giữ và trao truyền những giá trị quý báu của chùa Keo.

Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Hưng Yên Trần Quốc Toản thực hiện nghi thức khởi trống, chính thức khai hội chùa Keo mùa Thu năm 2026 (Ảnh: hungyen.gov.vn)

Theo ông Phạm Văn Nghiêm, trong kho tàng di sản văn hóa của Hưng Yên, chùa Keo là di sản đặc biệt, không chỉ có giá trị về kiến trúc mà còn lưu giữ ký ức cộng đồng, các giá trị tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo lý và lối sống được hun đúc qua nhiều thế hệ.

Vì vậy, bảo tồn và phát huy giá trị di tích không chỉ dừng lại ở việc duy trì lễ hội hằng năm mà cần gắn với giáo dục truyền thống, xây dựng đời sống văn hóa cơ sở và phát triển du lịch bền vững.

Chùa Keo, tên chữ là Thần Quang Tự, còn được gọi là Nghiêm Quang Tự, là nơi thờ Phật và Thiền sư Không Lộ. Theo sử liệu, Thiền sư Không Lộ là người có công truyền bá Phật giáo dưới thời Lý, thế kỷ XI, đồng thời có công xây dựng chùa Nghiêm Quang. Năm 1167, vua Lý Anh Tông ban chiếu đổi tên chùa Nghiêm Quang thành Thần Quang Tự để tri ân công đức của Thiền sư.

Sau hơn 500 năm tồn tại, chùa Thần Quang bị trận đại hồng thủy năm 1611 phá hủy. Cư dân làng Keo phải di chuyển đến nơi khác, hình thành hai cộng đồng dân cư ở hai bên sông Hồng.

Nhân dân hai làng cùng phát tâm xây dựng lại chùa. Chùa Keo tại xã Vũ Tiên ngày nay được khởi dựng dưới thời Lê – Trịnh, với sự vận động, tổ chức của Quận công Hoàng Nhân Dũng và phu nhân Lại Thị Ngọc Lễ. Sau 19 năm chuẩn bị và 28 tháng thi công, công trình hoàn thành vào tháng 11.1632.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên Phạm Văn Nghiêm phát biểu tại lễ khai mạc (Ảnh: hungyen.gov.vn)

Được xây dựng theo kiểu “tiền Phật hậu Thánh”, phía trước thờ Phật, phía sau thờ Đức Thánh Dương Không Lộ, chùa Keo là minh chứng cho sự giao hòa giữa Phật giáo và tín ngưỡng thờ người có công trong đời sống tinh thần của người Việt. Qua đó, di tích phản ánh quan niệm sống trọng đạo lý, biết ơn tiền nhân và sự gắn bó giữa tôn giáo với cộng đồng làng xã trong lịch sử.

Trải qua nhiều thế kỷ, chùa vẫn bảo lưu được những nét kiến trúc độc đáo mang dấu ấn thời Lê Trung Hưng thế kỷ XVII. Hệ thống kiến trúc gỗ với kỹ thuật xây dựng và nghệ thuật chạm khắc tinh xảo, đặc biệt là gác chuông ba tầng, tạo nên giá trị nổi bật của di tích.

Chùa còn lưu giữ Hương án chùa Keo, bảo vật quốc gia có giá trị đặc sắc về lịch sử, văn hóa, mỹ thuật và kỹ thuật chế tác. Năm 1962, chùa được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia; năm 2012 được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt.

Không gian trao truyền di sản qua các thế hệ

Nếu kiến trúc và hệ thống di vật lưu giữ những dấu ấn vật chất của lịch sử, lễ hội chùa Keo lại góp phần duy trì sức sống của di sản trong đời sống cộng đồng.

Được tổ chức theo lệ “xuân thu nhị kỳ”, với lễ hội mùa Xuân vào tháng Giêng và lễ hội mùa Thu vào tháng Chín âm lịch, lễ hội chùa Keo là dịp người dân tưởng nhớ công đức Đức Thánh tổ Dương Không Lộ, đồng thời thực hành, tái hiện và trao truyền các phong tục, nghi lễ truyền thống.

Các tiết mục nghệ thuật mang đậm tính sử thi, được dàn dựng công phu (Ảnh: hungyen.gov.vn)

Các tiết mục nghệ thuật mang đậm tính sử thi, được dàn dựng công phu (Ảnh: hungyen.gov.vn)

Trong không gian lễ hội, các nghi thức thờ tự, hoạt động tế lễ và những sinh hoạt văn hóa dân gian không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn góp phần củng cố mối liên kết cộng đồng. Qua việc tham gia tổ chức và thực hành lễ hội, các thế hệ có cơ hội tiếp nối những hiểu biết về lịch sử làng quê, phong tục, đạo lý và những chuẩn mực văn hóa được hình thành trong quá trình cộng đồng chung sống.

Giá trị của lễ hội vì thế không chỉ nằm ở quy mô tổ chức hay sức hấp dẫn đối với du khách mà còn ở khả năng duy trì mối quan hệ giữa di tích với cộng đồng chủ thể. Người dân vừa là người thực hành, vừa là lực lượng trực tiếp gìn giữ, trao truyền di sản. Đây cũng là yếu tố quan trọng để những giá trị văn hóa của chùa Keo tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại, thay vì chỉ được nhìn nhận như những dấu tích của quá khứ.

Điểm nhấn trong chương trình khai mạc năm nay là màn sử thi nghệ thuật gồm ba chương: “Huyền tích ngàn năm”, “Di sản lưu truyền” và “Uy linh tỏa sáng”.

Được dàn dựng công phu, chương trình tái hiện hành trình hình thành, phát triển của di sản chùa Keo, từ cội nguồn lịch sử, những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ đến sức sống của di sản trong đời sống hôm nay.

Lễ hội chùa Keo mùa Thu năm 2026 diễn ra từ ngày 19 đến 24.10, tức ngày 10 đến 15.9 âm lịch, gắn với kỷ niệm 1.010 năm ngày sinh Đức Thánh tổ Dương Không Lộ (1016-2026).

Việc tổ chức lễ hội với quy mô cấp tỉnh thể hiện sự quan tâm của địa phương đối với công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa, đồng thời tạo cơ hội giới thiệu những nét đặc sắc của chùa Keo tới nhân dân và du khách trong nước, quốc tế.

Hương án chùa Keo được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia năm 2021

Tháp chuông chùa Keo

Trong bối cảnh di sản ngày càng được nhìn nhận như một nguồn lực cho phát triển văn hóa và du lịch, việc phát huy giá trị chùa Keo cần được đặt trong mối quan hệ hài hòa giữa bảo tồn di tích, duy trì thực hành văn hóa truyền thống và đáp ứng nhu cầu tham quan, trải nghiệm của công chúng.

Khi cộng đồng tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong gìn giữ di sản, lễ hội không chỉ là cuộc trở về với lịch sử mà còn là không gian để các giá trị truyền thống được tiếp nối, lan tỏa và thích ứng với đời sống hiện đại.

AN AN