TS. Nguyễn Minh Phong: Nhiều cam kết mới tạo động lực mới cho quan hệ Việt Nam-Trung Quốc

Một năm nhiều điểm nhấn

Năm 2025 là “Năm giao lưu Nhân văn Việt-Trung”, cũng là năm kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước. Bên cạnh đó, đây cũng là năm có nhiều phát triển mới trong quan hệ kinh tế hai bên, với một số điểm nhấn sau:

Về thương mại, Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam trong hơn 20 năm liên tiếp.

Theo Cục Thống kê Việt Nam, năm 2025, kim ngạch tổng thể Việt Nam-Trung Quốc đạt 256,4 tỷ USD, tăng khoảng 26,5%, trong đó xuất khẩu đạt 70,4 tỷ USD, tăng 14,7%, còn xuất khẩu đạt 186 tỷ USD, tăng 29% so với cùng kỳ.

Đáng chú ý, nông sản được coi là một "điểm sáng" thực chất. Tính đến năm 2025, Việt Nam đã có 14 loại nông sản được phép xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc, trong đó có các loại trái cây chủ lực như sầu riêng, thanh long, chuối, xoài, mít, dưa hấu, vải, nhãn, chôm chôm, măng cụt... Đặc biệt, sầu riêng được coi là mặt hàng xuất khẩu đạt bứt phá với kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc đạt 3,4 tỷ USD

Bên cạnh đó, hai bên đã ký nhiều nghị định thư giúp tăng sản lượng xuất khẩu, chuẩn hóa tiêu chuẩn kiểm dịch và an toàn thực phẩm đối với các mặt hàng như ớt tươi, chanh leo, mít tươi, tổ yến và yến sào, khoai lang, cám gạo, thạch đen và thủy sản.

Về đầu tư, trong năm 2025, Trung Quốc dẫn đầu về số dự án mới, chiếm 31,45% tổng số dự án mới của cả nước, và đứng thứ 2 về tổng vốn đăng ký với gần 5,7 tỷ USD, tăng 20,4% so với cùng kỳ.

Sự gắn kết của các chuỗi công nghiệp Việt Nam và Trung Quốc cũng ngày càng chặt chẽ hơn trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp Trung Quốc lựa chọn Việt Nam là điểm đến ưu tiên trong chiến lược mở rộng ra nước ngoài, tập trung vào kinh tế xanh, chuyển đổi năng lượng, trí tuệ nhân tạo (AI).

Về hợp tác hạ tầng, hai bên hiện đang phối hợp hợp tác trong một số dự án hạ tầng chiến lược như ba tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn tại miền Bắc Việt Nam, gồm có tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, Lạng Sơn – Hà Nội và Móng Cái – Hạ Long – Hải Phòng, cùng dự án nhà máy đốt rác phát điện tại Sóc Sơn (Hà Nội) đang được thúc đẩy mạnh mẽ, góp phần vào quá trình hiện đại hóa và chuyển đổi xanh của Việt Nam.

Về du lịch, năm 2025, hơn 5,28 triệu lượt khách Trung Quốc đã đến Việt Nam, chiếm 25% tổng thị phần khách quốc tế. Việt Nam đã trở thành một trong những điểm đến quốc tế được du khách Trung Quốc ưa chuộng nhất và việc kết nối tương thích mã QR thanh toán từ đầu tháng 12/2025 sẽ có thêm nhiều xung lực và mở ra cơ hội thúc đẩy du lịch giữa hai quốc gia.

Về hợp tác địa phương, quan hệ hợp tác giữa các địa phương hai nước phát triển rất mạnh mẽ. Hai bên duy trì thường xuyên cơ chế giao lưu, gặp mặt và trao đổi giữa Bí thư Tỉnh ủy Vân Nam, Quảng Tây và các tỉnh phía Bắc của Việt Nam. Qua đó, tăng cường giao lưu, phát triển kinh tế, văn hóa, du lịch, đầu tư cơ sở hạ tầng giao thông…, đóng góp tích cực vào việc thúc đẩy kinh tế-thương mại giữa các địa phương nói riêng và quan hệ Việt-Trung nói chung.

Về hợp tác tài chính-thanh toán, kể từ ngày 3/4, du khách Trung Quốc đến Việt Nam du lịch có thể sử dụng ví điện tử Alipay để quét mã thanh toán tại các điểm. Giao dịch được xử lý thông qua hạ tầng kết nối giữa NAPAS và các đối tác quốc tế (Ant International, UnionPay), với Vietcombank đóng vai trò ngân hàng thanh quyết toán. Hệ thống tự động quy đổi giữa Nhân dân tệ và VNĐ sẽ giúp giảm phụ thuộc vào ngoại tệ trung gian.

Có thể thấy, việc thanh toán trực tiếp bằng nội tệ giúp doanh nghiệp và người dân tránh được rủi ro biến động tỷ giá và tiết kiệm chi phí chuyển đổi ngoại tệ. Bên cạnh đó, kết nối thanh toán QR không chỉ phục vụ du lịch, mà còn mở đường cho thương mại điện tử xuyên biên giới phát triển mạnh mẽ hơn.

Nhiều cam kết mới tạo động lực mới

Những năm gần đây, Lãnh đạo cấp cao hai nước thường xuyên trao đổi các chuyến thăm, theo đó nhiều cam kết và thỏa thuận hợp tác kinh tế mới đã được ký kết, củng cố vững chắc hơn và mở ra nhiều cơ hội, động lực mới cho hợp tác Việt-Trung.

Đặc biệt, từ ngày 14-15/4/2025, Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã có chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam theo lời mời của Lãnh đạo cấp cao Việt Nam. Đây là chuyến công du nước ngoài đầu tiên của Chủ tịch Tập Cận Bình trong năm 2025, không chỉ khẳng định Việt Nam luôn là ưu tiên hàng đầu trong chính sách ngoại giao láng giềng của Trung Quốc, mà hai nước còn ký kết kỷ lục 45 văn kiện hợp tác, bao gồm cả các lĩnh vực truyền thống từ kinh tế, thương mại, nông nghiệp, văn hóa đến các lĩnh vực mới như AI, kết nối hạ tầng, bảo đảm an sinh xã hội.

Trong thời gian tới, không gian hợp tác giữa hai nước còn rất rộng lớn, đặc biệt là trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa-du lịch và giao lưu nhân văn. Sự tương đồng trong chiến lược phát triển về đổi mới sáng tạo, kinh tế số và động lực tăng trưởng mới sẽ là nền tảng để hai nước tăng cường kết nối chiến lược, cụ thể trên một số khía cạnh chính sau:

Một là, hai nước có thể tập trung nhiều hơn vào yêu cầu nâng cao hiệu quả hợp tác thực chất, tập trung vào chuỗi công nghiệp và chuỗi cung ứng theo hướng chiều sâu, gắn kết chặt chẽ hơn các chuỗi sản xuất; khuyến khích đầu tư vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, tận dụng hiệu quả thị trường rộng lớn của Trung Quốc để mở rộng xuất khẩu hàng hóa Việt Nam.

Hai là, trong giai đoạn 2026-2030, hai nước tập trung vào các lĩnh vực mang tính chiến lược và hạ tầng bền vững, theo đó ưu tiên kết nối đường sắt tốc độ cao và đường bộ cao tốc xuyên biên giới, đặc biệt là các hành lang kinh tế phía Bắc (Hà Nội - Hải Phòng) kết nối với các tỉnh miền Nam của Trung Quốc.

Ba là, hai nước cần hoàn thiện đề án thí điểm mô hình "hai nước - hai khu" tại Lào Cai (Việt Nam) - Vân Nam (Trung Quốc) để tạo không gian giao thương đặc thù. Đồng thời, triển khai chiến lược "AI+" và tích hợp công nghệ số vào quản trị chuỗi cung ứng, thương mại điện tử xuyên biên giới; hợp tác phát triển điện gió, điện mặt trời và các giải pháp lưu trữ năng lượng giúp giảm phát thải ròng…

Với nền tảng chính trị vững chắc, động lực đổi mới không ngừng được củng cố, cùng kết quả hợp tác kinh tế ngày càng sâu rộng, quan hệ kinh tế Việt Nam-Trung Quốc được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát triển theo hướng ổn định, lâu dài và hiệu quả hơn trong thời gian tới.

Hải Yến