Trung Quốc hồi hương thành công hai tập của 'Vĩnh Lạc Đại Điển'

Hai tập bản thảo quý hiếm của Vĩnh Lạc Đại Điển, có niên đại từ thời nhà Minh (1368-1644) vừa được hiến tặng cho chi nhánh Hàng Châu của Cục Lưu trữ Quốc gia về Xuất bản và Văn hóa Trung Quốc (CNAPC).

Sự kiện đánh dấu thêm một cột mốc trong nỗ lực lâu dài của Trung Quốc nhằm hồi hương và bảo tồn các di sản văn hóa đang lưu lạc ở nước ngoài.

Trung Quốc vừa hồi hương thành công hai tập "Vĩnh Lạc Đại Điển". Ảnh: Cục Lưu trữ Quốc gia về Xuất bản và Văn hóa Trung Quốc

Giá trị đặc biệt của Vĩnh Lạc Đại Điển

Được Hoàng đế Vĩnh Lạc (vị vua thứ ba thời nhà Minh) cho biên soạn vào năm 1403, Vĩnh Lạc Đại Điển tập hợp hơn 7.000 đầu sách và tư liệu cổ của Trung Quốc, bao quát nhiều lĩnh vực như văn học, nghệ thuật, lịch sử, địa lý, triết học và tôn giáo từ thời kỳ Tiền Tần (trước năm 221 TCN) đến đầu thời nhà Minh.

Bộ sách gồm 11.095 tập viết tay với khoảng 370 triệu ký tự và được Bách khoa toàn thư Britannica ca ngợi là "bộ bách khoa toàn thư lớn nhất thế giới".

Để bảo tồn bộ sách đồ sộ này, Hoàng đế Gia Tĩnh (vị vua thứ 12 thời nhà Minh) đã ra lệnh sao chép toàn bộ tác phẩm, quá trình kéo dài trong 5 năm. Tuy nhiên, do những biến động lịch sử, trong số các tập còn sót lại hiện chỉ có 241 tập được lưu giữ tại Trung Quốc, còn lại nằm rải rác ở nước ngoài.

Hai tập vừa hồi hương gồm tập Hồ, bao gồm các chương 2268 và 2269, cùng tập Tang lễ, gồm các chương 7391 và 7392.

Trong đó, tập Hồ ghi chép về 436 hồ và địa danh, đồng thời lưu giữ nhiều trích đoạn từ các sách địa phương chí và thơ cổ. Tập Tang lễ ghi lại các nghi lễ tang lễ chính thức dành cho hoàng đế và hoàng hậu.

Theo ông Weng Lianxi, chuyên gia về sách quý hiếm và nhà nghiên cứu tại Bảo tàng Cung điện Bắc Kinh, giá trị lớn nhất của Vĩnh Lạc Đại Điển nằm ở khả năng "bảo tồn sách", bởi tác phẩm lưu giữ một số lượng lớn các văn bản cổ đã thất truyền từ cuối thời Vĩnh Lạc.

Ông Weng cho biết, việc hồi hương tập Hồ đã giúp nối lại đầy đủ chuỗi chương còn sót lại từ 2260 đến 2283, vốn trước đây bị phân tán, qua đó lấp đầy một khoảng trống quan trọng trong tư liệu lịch sử và mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới.

Hành trình hồi hương đầy gian nan

Việc đưa hai tập sách quý này trở về Trung Quốc không hề dễ dàng. Sau khi xuất hiện tại một nhà đấu giá ở Pháp vào tháng 5.2020, chúng được một nhà sưu tập tư nhân Trung Quốc mua lại và phối hợp với các học giả cùng nhiều tổ chức để hoàn tất quá trình hồi hương.

Hành trình đưa các bản thảo về nước gặp nhiều trở ngại do thủ tục xuất khẩu, vận chuyển quốc tế và yêu cầu bảo quản nghiêm ngặt đối với những tài liệu cổ dễ hư hỏng.

Hai tập sách chính thức trở về Trung Quốc vào đầu năm 2022 và sau đó được hiến tặng cho CNAPC để bảo tồn, phục vụ nghiên cứu và công chúng tiếp cận.

Nhà sưu tập cho biết việc hiến tặng giúp hai tập sách trở thành một phần của di sản văn hóa công cộng, đồng thời bày tỏ mong muốn góp phần đưa những bảo vật thất lạc trở về quê hương và được gìn giữ lâu dài.

Đối với giới bảo tàng, việc tiếp nhận hai tập sách lần này cũng được xem là mô hình mới trong công tác hồi hương di sản văn hóa, thông qua sự phối hợp giữa cơ quan nhà nước, giới học giả và các nhà sưu tập tư nhân.

"Vĩnh Lạc Đại Điển" được hoàn thành vào năm 1408. Dưới thời Hoàng đế Gia Tĩnh, triều đình đã cho sao chép toàn bộ tác phẩm nhằm đề phòng bản gốc bị thất lạc.

Tuy nhiên, tung tích bản gốc đến nay vẫn chưa được xác định. Đến năm 1794, dưới triều đại nhà Thanh (1644-1911), hơn 1.000 tập đã biến mất.

Năm 1860, khi liên quân Anh - Pháp tiến vào Bắc Kinh, nhiều bản sao của Vĩnh Lạc Đại Điển bị cướp bóc hoặc phá hủy. Theo các ghi chép lịch sử, một số bản còn sót lại bị đốt, thậm chí bị sử dụng làm vật liệu xây dựng tạm thời.

Những tổn thất tiếp tục kéo dài vào cuối thời nhà Thanh khi tình trạng bất ổn chính trị khiến nhiều di sản văn hóa Trung Quốc bị phân tán ra khắp thế giới.

Hiện nay, chỉ còn hơn 400 tập của bộ sách tồn tại trên toàn cầu, tương đương chưa đến 4% tổng số bản gốc. Trong đó, chỉ 241 tập được lưu giữ tại Trung Quốc, số còn lại nằm ở nước ngoài.

KHÁNH MY