Trung Quốc đối mặt với rủi ro kinh tế nghiêm trọng nhất từ sự gián đoạn eo biển Hormuz

Trong khi Israel mở rộng chiến dịch không kích và xung đột với Iran leo thang, Trung Quốc kêu gọi bảo vệ tự do hàng hải qua Hormuz nhằm tránh cú sốc năng lượng lan rộng toàn khu vực (trong ảnh: Tàu của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tại một lễ kỷ niệm ở Vịnh Persian). Ảnh: THX/TTXVN

Trung Quốc đang đứng trước những thách thức kinh tế chưa từng có khi căng thẳng quân sự tại Iran đe dọa trực tiếp đến eo biển Hormuz. Dù không phải là bên tham chiến, nhưng với vị thế quốc gia nhập khẩu năng lượng lớn nhất thế giới, Trung Quốc có thể trở thành bên chịu tổn thương nặng nề nhất từ cuộc khủng hoảng này.

"Điểm nghẽn" đối với nền kinh tế Trung Quốc

Theo mạng tin châu Âu EUToday.net ngày 4/3, mối đe dọa đối với Trung Quốc không chỉ dừng lại ở việc giá cả leo thang mà là nguy cơ gián đoạn nguồn cung kéo dài. Eo biển Hormuz, nằm giữa Iran và Oman, là tuyến đường thủy huyết mạch vận chuyển khoảng 20 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương 1/5 lượng dầu toàn cầu. Đặc biệt, khoảng 83% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đi qua đây được xuất sang thị trường châu Á.

Đối với Bắc Kinh, an ninh năng lượng tại đây là vấn đề sống còn. Bloomberg đưa tin, các quan chức Trung Quốc đã gây sức ép ngầm lên Iran nhằm bảo vệ hoạt động vận chuyển, đặc biệt là các lô hàng từ Qatar và vùng Vịnh. Trong một động thái công khai hiếm hoi và trực diện, Trung Quốc đã kêu gọi tất cả các bên bảo vệ hàng hải qua eo biển này thay vì những lời kêu gọi kiềm chế chung chung như trước đây.

Tác động dây chuyền đến công nghiệp và sản xuất

Rủi ro kinh tế hiện hữu khi áp lực nguồn cung kết hợp với yếu tố thời điểm mùa vụ. Theo Reuters, các nhà máy lọc dầu lớn của Trung Quốc đã bắt đầu cắt giảm sản lượng: Tập đoàn Hóa dầu Chiết Giang đang đẩy nhanh bảo trì tổ máy công suất 200.000 thùng/ngày, làm giảm 20% sản lượng. Công ty Lọc dầu và Hóa dầu Phúc Kiến đóng cửa tổ máy lọc dầu thô nhỏ nhất.

Việc cắt giảm này xảy ra đúng lúc Trung Quốc bước vào giai đoạn nhu cầu tiêu thụ nhiên liệu và công nghiệp tăng cao sau mùa đông. Nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, các nhà nhập khẩu Trung Quốc sẽ buộc phải cạnh tranh nguồn cung dầu thô và LNG trên thị trường giao ngay đang khan hiếm cùng các đối thủ châu Á khác.

Không chỉ năng lượng, lĩnh vực xuất khẩu cũng bị ảnh hưởng. Xuất khẩu thép - mặt hàng mà Trung Đông chiếm tới 16% thị phần (thị trường lớn thứ hai của Trung Quốc) - đang sụt giảm mạnh do chi phí vận chuyển, bảo hiểm tăng cao và thiếu hụt tàu. Điều này gây áp lực ngược lại, làm gia tăng nguồn cung dư thừa trong nội địa Trung Quốc.

Kho dự trữ chiến lược: "Khoảng đệm" hay chỉ là sự trì hoãn?

Dù đối mặt rủi ro, Trung Quốc được đánh giá là có vị thế tốt hơn một số nước nhập khẩu khác nhờ chiến lược tích trữ dầu trong suốt năm 2025. Theo tính toán của Reuters, lượng dầu thô dư thừa của nước này đạt trung bình 1,13 triệu thùng mỗi ngày vào năm 2025 và được cho là tăng mạnh vào đầu năm 2026.

Tuy nhiên, nguồn dự trữ này chỉ giúp trì hoãn thời điểm vấn đề trở nên nghiêm trọng chứ không giải quyết được gốc rễ chiến lược. Trung Quốc hiện nhập khẩu khoảng 50% lượng dầu thô từ Trung Đông. Dầu chiết khấu từ Nga có thể bù đắp một phần nhưng không thể thay thế được số lượng khổng lồ từ vùng Vịnh, cũng như không thể loại bỏ các chi phí phát sinh từ việc tăng phí bảo hiểm và cước vận tải biển.

Nỗ lực ngoại giao trong vòng xoáy bạo lực

Trên mặt trận ngoại giao, Bắc Kinh đang nỗ lực ngăn chặn một cuộc chiến tranh khu vực toàn diện. Trong cuộc điện đàm với Ngoại trưởng Israel Gideon Sa'ar ngày 3/3, Nhà ngoại giao hàng đầu Trung Quốc Vương Nghị đã bày tỏ lập trường cứng rắn: Phản đối các cuộc tấn công quân sự của Mỹ và Israel vào Iran, kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức và quay lại bàn đàm phán, chỉ trích việc sát hại lãnh đạo tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei là hành động "thiếu thiện chí" và nhằm lật đổ chế độ.

Ông Vương Nghị nhấn mạnh rằng các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ vốn đã đạt tiến triển đáng kể về hạt nhân và an ninh, nhưng đã bị gián đoạn bởi xung đột vũ trang. Tuy nhiên, những nỗ lực này dường như chưa mang lại kết quả khi quân đội Israel tuyên bố đã thực hiện hơn 1.600 phi vụ, phá hủy khoảng 300 bệ phóng tên lửa của Iran trong chiến dịch "Sư Tử Gầm".

Sự khác biệt về vị thế địa kinh tế khiến Trung Quốc dễ bị tổn thương hơn Mỹ trước sự gián đoạn dòng chảy hàng hóa kéo dài tại vùng Vịnh. Trong khi Mỹ chủ yếu chịu tác động bởi giá dầu toàn cầu, thì toàn bộ hệ thống sản xuất và lọc dầu của Trung Quốc lại gắn liền với sự thông suốt của eo biển Hormuz. Sự thành công trong chính sách ngoại giao của Bắc Kinh hiện nay không nằm ở những tuyên bố, mà phụ thuộc vào việc liệu các tàu chở dầu có thể tiếp tục di chuyển qua "điểm nghẽn" này hay không.

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc