Trung Quốc đáp trả Mỹ, siết xuất khẩu drone và tung loạt đòn trừng phạt

Cờ Mỹ và cờ Trung Quốc tung bay bên ngoài một tòa nhà thương mại ở Bắc Kinh. Ảnh: TNS.

Trung Quốc vừa tung loạt biện pháp đáp trả Mỹ, trong đó đáng chú ý là việc siết kiểm soát xuất khẩu drone, linh kiện chủ chốt và công nghệ liên quan sang thị trường Mỹ, đồng thời đưa thêm các thực thể Mỹ vào danh sách phản chế.

Động thái được Bắc Kinh công bố cuối ngày 5/8, trong bối cảnh cuộc cạnh tranh thương mại và công nghệ giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới tiếp tục nóng lên. Trung Quốc tuyên bố các biện pháp mới nhằm bảo vệ an ninh quốc gia, thực hiện các cam kết quốc tế về không phổ biến vũ khí và đáp trả những hạn chế mới mà Washington áp đặt lên doanh nghiệp Trung Quốc.

Theo Bộ Thương mại Trung Quốc, mọi hoạt động xuất khẩu “drone, các linh kiện chủ chốt và công nghệ liên quan” sang Mỹ sẽ phải trải qua quá trình xem xét nghiêm ngặt theo từng trường hợp. Quy định có hiệu lực ngay lập tức.

Đây là điểm đặc biệt đáng chú ý bởi Trung Quốc hiện giữ vị trí thống trị trong nhiều mắt xích của chuỗi cung ứng drone toàn cầu. Việc đưa hoạt động xuất khẩu drone vào diện kiểm soát chặt có thể tạo thêm một công cụ gây sức ép lên các nhà sản xuất và doanh nghiệp quốc phòng Mỹ vốn vẫn phụ thuộc vào chuỗi cung ứng quốc tế.

Bắc Kinh tung loạt đòn đáp trả Washington

Cùng ngày công bố quy định mới về drone, Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết đã đưa 7 thực thể Mỹ vào danh sách biện pháp phản chế.

Sáu thực thể bị nhắm tới với cáo buộc hỗ trợ các biện pháp trừng phạt của Mỹ liên quan đến Khu tự trị Duy Ngô Nhĩ Tân Cương. Bắc Kinh mô tả hành vi của những thực thể này là “nghiêm trọng”.

Một công ty khác, Compliance Testing LLC, cũng bị đưa vào danh sách vì bị cáo buộc hỗ trợ Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC) triển khai các biện pháp mà Trung Quốc cho rằng gây tổn hại đến chủ quyền, an ninh và lợi ích phát triển của nước này.

Theo cơ chế phản chế, các tổ chức và cá nhân Trung Quốc bị cấm hợp tác với những thực thể nằm trong danh sách.

Động thái mới cho thấy Bắc Kinh đang sử dụng nhiều tầng công cụ cùng lúc: từ kiểm soát thương mại, công nghệ lưỡng dụng cho tới hạn chế hợp tác với các doanh nghiệp Mỹ.

Drone trở thành mặt trận mới trong cuộc đấu công nghệ

Drone từ lâu đã là một trong những điểm nhạy cảm nhất trong quan hệ Mỹ - Trung.

Các doanh nghiệp Trung Quốc hiện chiếm vị trí rất lớn trong chuỗi cung ứng drone dân dụng và thương mại toàn cầu. Vì vậy, Washington đã nhiều lần tìm cách hạn chế sự hiện diện của drone do Trung Quốc sản xuất tại thị trường Mỹ với lý do an ninh quốc gia.

Cuối năm 2025, FCC đã đưa drone nước ngoài và các linh kiện quan trọng liên quan vào danh sách thiết bị được xem là có nguy cơ đối với an ninh quốc gia, qua đó hạn chế việc cấp phép cho các mẫu drone và linh kiện mới do nước ngoài sản xuất.

Trong khi đó, Trung Quốc cũng đã nhiều lần sử dụng kiểm soát xuất khẩu đối với các sản phẩm lưỡng dụng như một công cụ chính sách.

Bộ Thương mại Trung Quốc trước đây từng áp dụng các biện pháp kiểm soát đối với một số linh kiện drone, động cơ và thiết bị chuyên dụng. Quy định năm 2024, chẳng hạn, yêu cầu giấy phép đối với một số động cơ và tải trọng hàng không không người lái đáp ứng các ngưỡng kỹ thuật nhất định.

Vì thế, quyết định mới không xuất hiện trong khoảng trống. Nó là bước tiếp theo trong quá trình hai bên ngày càng biến chuỗi cung ứng công nghệ thành công cụ cạnh tranh chiến lược.

Trung Quốc cũng cảnh báo sẽ tiếp tục đáp trả nếu Washington đưa ra thêm các biện pháp hạn chế mới.

Bắc Kinh: Không muốn phá vỡ quan hệ nhưng vẫn sẵn sàng ra đòn

Thông điệp từ Bắc Kinh có một sự cân bằng khá rõ: Trung Quốc không muốn đẩy quan hệ kinh tế với Mỹ vào vòng xoáy mất kiểm soát, nhưng đồng thời muốn chứng minh rằng Washington không phải bên duy nhất có khả năng sử dụng đòn bẩy thương mại và công nghệ.

Một quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ cho biết Washington “rất thất vọng” trước quyết định của Trung Quốc.

Theo phía Mỹ, dù Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình duy trì quan hệ cá nhân tương đối gần gũi, việc hai bên liên tục mở rộng các biện pháp trả đũa sẽ khó tạo ra một giải pháp lâu dài.

Giới phân tích cũng nhìn nhận động thái của Bắc Kinh là một hình thức “leo thang có tính toán”, thay vì một bước đi nhằm phá vỡ hoàn toàn quan hệ thương mại.

Điểm quan trọng nằm ở chỗ cả Mỹ và Trung Quốc đều đang cố giảm sự phụ thuộc vào đối phương trước khi những điểm yếu trong chuỗi cung ứng có thể bị biến thành vũ khí.

Trung Quốc đang mở rộng “vũ khí” kiểm soát xuất khẩu

Alicia Garcia-Herrero, chuyên gia kinh tế trưởng khu vực châu Á - Thái Bình Dương và Trung Đông tại ngân hàng đầu tư Pháp Natixis, cho rằng Bắc Kinh đang mở rộng chiến thuật từng được sử dụng trong cuộc chiến đất hiếm.

Theo cách nhìn này, Trung Quốc không chỉ kiểm soát các nguyên liệu đầu vào như gallium hay germanium mà đang tiến dần lên các mắt xích có giá trị gia tăng cao hơn.

Drone là một ví dụ điển hình.

Nếu đất hiếm cho phép Bắc Kinh tạo sức ép thông qua nguồn nguyên liệu mà nhiều ngành công nghiệp Mỹ cần, thì drone và linh kiện drone cho phép Trung Quốc tác động trực tiếp tới một lĩnh vực công nghệ có cả ứng dụng dân sự lẫn quân sự.

Đây cũng là lý do các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với hàng hóa lưỡng dụng ngày càng trở nên quan trọng trong cuộc cạnh tranh Mỹ - Trung.

Bộ Thương mại Trung Quốc hồi tháng 6 từng đưa 10 thực thể Mỹ, trong đó có các doanh nghiệp drone, quốc phòng và đất hiếm, vào danh sách kiểm soát xuất khẩu. Theo quy định khi đó, các nhà xuất khẩu Trung Quốc bị cấm cung cấp hàng hóa lưỡng dụng cho những thực thể này, trừ trường hợp đặc biệt được cấp phép.

Điều này cho thấy chính sách kiểm soát xuất khẩu của Bắc Kinh đang được triển khai theo hướng ngày càng có mục tiêu, thay vì chỉ tập trung vào những nguyên liệu thô.

Xu Tianchen, chuyên gia kinh tế cấp cao của Economist Intelligence Unit, cho rằng động thái mới của Bắc Kinh về bản chất là phản ứng tương xứng với những biện pháp của Washington hơn là một bước leo thang hoàn toàn mới.

Theo ông, chuyến thăm Washington được lên kế hoạch của ông Tập Cận Bình vào tháng 9 cũng là yếu tố khiến Bắc Kinh có lý do để tránh đẩy căng thẳng vượt quá tầm kiểm soát.

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa cạnh tranh công nghệ sẽ hạ nhiệt.

Matteo Giovannini, chuyên gia tài chính cấp cao tại Industrial and Commercial Bank of China, cho rằng tín hiệu quan trọng nhất là kiểm soát xuất khẩu đang không còn được xem như một công cụ chính sách đặc biệt.

Nó đang trở thành một phần bình thường của cuộc cạnh tranh chiến lược.

Cuộc đối đầu vì thế đang dịch chuyển từ thuế quan sang những thứ khó nhìn thấy hơn nhưng có sức ảnh hưởng lớn hơn: công nghệ then chốt, chuỗi cung ứng, khoáng sản chiến lược và hàng hóa lưỡng dụng.

Với drone, Bắc Kinh đang nắm một lợi thế đặc biệt: Trung Quốc không chỉ là một nhà xuất khẩu lớn mà còn là trung tâm của một hệ sinh thái sản xuất trải dài từ động cơ, cảm biến, camera, pin, bộ điều khiển đến phần mềm.

Nếu các biện pháp kiểm soát được mở rộng, tác động có thể không chỉ dừng ở những công ty Mỹ bị đưa vào danh sách mà còn lan sang toàn bộ chuỗi cung ứng drone.

Và đó mới có thể là phần đáng chú ý nhất trong thông điệp mới của Bắc Kinh: cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung đang ngày càng ít xoay quanh chuyện đánh thuế hàng hóa, và ngày càng nhiều xoay quanh câu hỏi ai có quyền kiểm soát những mắt xích mà đối phương khó thay thế.

Theo SCMP, Reuters

Huyền Chi