'Đêm dài, lắm mộng', ranh giới nào cho xung đột Mỹ-Iran và Nga-Ukraine?

Khi cuộc xung đột tại Iran bùng phát, Nga dường như có được lợi thế. Giá dầu tăng vọt, sự chú ý của phương Tây bị phân tán, trong khi Mỹ phải điều chuyển nguồn lực quân sự sang Trung Đông – tất cả dường như đều góp phần củng cố lợi thế của nhà lãnh đạo Nga trong cuộc xung đột tại Ukraine.

Thế nhưng, cuộc xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran càng kéo dài, Ukraine dường như càng tìm ra cách để trở thành một đối tác có giá trị chiến lược vượt ra ngoài chính chiến trường của mình.

Trong khi sự chú ý của thế giới dồn vào eo biển Hormuz và Biển Đỏ, ngày 25/7, Ukraine đã tiến hành cuộc tấn công nhằm vào các tàu chở hàng của Iran cùng tàu hộ tống thuộc Hải quân Nga trên biển Caspi – vùng biển tiếp giáp cả Nga và Iran.

Đòn tấn công này đã làm lộ rõ mối liên hệ giữa hai cuộc xung đột. Những mối liên kết đó vốn không mới, song hệ quả chiến lược của chúng đã thay đổi. Thay vì chỉ mang lại lợi ích cho Nga, chúng cũng khiến Ukraine trở nên có giá trị chiến lược hơn đối với Mỹ.

Hỗ trợ tác chiến

Quan hệ giữa Nga và Iran hiện đã phát triển theo hướng hợp tác tác chiến sâu rộng hơn, vượt ra ngoài mối quan hệ buôn bán vũ khí vốn đã được thiết lập từ lâu.

Theo Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy, Nga đã cung cấp cho Iran những "hỗ trợ mới", trong đó có dữ liệu trinh sát vệ tinh về bốn căn cứ quân sự của Mỹ tại Bahrain, Jordan và Kuwait – những mục tiêu vừa hứng chịu các cuộc tấn công gần đây của Iran.

Nga đã bác bỏ cáo buộc này. Tuy nhiên, nếu thông tin trên là chính xác, việc cung cấp loại hình hỗ trợ tác chiến như vậy sẽ khiến Moscow can dự trực tiếp hơn vào cuộc đối đầu với Washington trong cuộc xung đột với Iran.

Máy bay không người lái (UAV) vẫn là mắt xích quan trọng nhất trong quan hệ Nga-Iran, nhưng ngay cả ở lĩnh vực này, cục diện cũng đã thay đổi.

Ban đầu, Moscow phụ thuộc vào các UAV Shahed-136 do Iran sản xuất sau khi chiến dịch quân sự tại Ukraine rơi vào bế tắc năm 2022. Tuy nhiên, trong một sự đảo ngược vai trò đáng chú ý, Nga hiện được cho là đang cung cấp cho Iran các UAV Geran phiên bản nâng cấp, được phát triển dựa trên chính thiết kế Shahed ban đầu.

Một mặt trận, hai điểm nóng

Tuy nhiên, mối quan hệ đối tác ngày càng sâu sắc giữa Nga và Iran cũng bộc lộ những điểm dễ bị tổn thương. Và Ukraine đã tìm ra cách khai thác những điểm yếu đó, đồng thời củng cố vị thế của mình trong mắt Mỹ.

Ukraine giờ đây cũng dần can dự vào xung đột tại Iran. Dựa trên nhiều năm kinh nghiệm đối phó với các dòng UAV do Nga và Iran sử dụng, Kiev đã cử các chuyên gia quân sự tới khu vực vùng Vịnh nhằm hỗ trợ Mỹ, Israel và các đồng minh Arab vùng Vịnh tăng cường năng lực đối phó với các cuộc tấn công bằng UAV.

Cuộc tấn công mới nhất của Ukraine trên biển Caspi cũng nhắm trực tiếp vào chuỗi cung ứng giữa Iran và Nga, thay vì chỉ tập trung vào các mục tiêu hải quân của Nga như trước đây. Dòng chảy các UAV cùng những linh kiện quan trọng phục vụ sản xuất UAV vào Iran hiện đứng trước nguy cơ bị gián đoạn. Đồng thời, mạng lưới hậu cần hàng hải rộng lớn hơn của cả hai nước, cũng như các tuyến vận chuyển phục vụ việc né tránh các lệnh trừng phạt dầu mỏ của Mỹ và Liên minh châu Âu (EU), cũng bị đặt trước sức ép.

Điều đó đồng nghĩa mặt trận xung đột Nga-Ukraine có sự liên kết mật thiết với mặt trận xung đột giữa Mỹ và Iran. Một chiến dịch được Ukraine duy trì liên tục giờ đây có thể đồng thời phục vụ mục tiêu của cả hai cuộc xung đột.

Các đòn tấn công nhằm vào mục tiêu của Nga và Iran trên biển Caspi có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng then chốt giúp Iran duy trì năng lực tấn công các mục tiêu của Mỹ tại vùng Vịnh, đồng thời làm suy yếu nỗ lực tác chiến của Nga. Và Ukraine đã chứng minh họ có đủ năng lực để thực hiện điều đó.

Giá trị chiến lược ngày càng lớn

Việc tiếp tục hỗ trợ Ukraine giờ đây bắt đầu mang lại nhiều ý nghĩa chiến lược hơn đối với Mỹ, ngay cả khi nhìn từ lăng kính của chính sách "Nước Mỹ trước tiên".

Hơn một năm sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rằng Tổng thống Volodymyr Zelenskyy "không có quân bài nào trong tay", Ukraine ngày càng trở nên khó bị gạt ra bên lề.

Một dấu hiệu cho thấy điều này là cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo tại Washington ngày 28/7. Ông Trump tái khẳng định cam kết cấp phép để Ukraine cùng sản xuất các linh kiện của tên lửa đánh chặn Patriot PAC-3, đồng thời đẩy nhanh việc phát triển phiên bản PAC-3 ACE có chi phí thấp hơn.

Động thái này sẽ giúp giảm áp lực đối với chuỗi cung ứng vốn hiện chỉ do Mỹ đảm nhiệm, trong bối cảnh Washington phải đáp ứng nhu cầu của hai cuộc xung đột cùng lúc.

Mặc dù chỉ hai ngày sau đó, Tổng thống Trump dường như đã có phần do dự về thỏa thuận cấp phép này, nhưng khả năng triển khai vẫn chưa bị loại bỏ.

Sức ép của Washington đối với Kiev nhằm buộc nước này nhượng bộ Moscow cũng đã giảm bớt. Đây là một dấu hiệu khác cho thấy cuộc xung đột tại Iran đã mở rộng dư địa chiến lược của Ukraine.

Cùng với các thỏa thuận hợp tác an ninh mà Ukraine ký kết với Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Qatar hồi tháng 3, những diễn biến này đang củng cố vai trò của Ukraine như một đối tác hợp tác quốc phòng không chỉ ở châu Âu mà còn tại khu vực vùng Vịnh.

Ai nắm giữ lợi thế dài hạn?

Xung đột Mỹ-Iran nhìn ở nhiều góc độ cũng đã mang đến cho Nga nhiều lợi thế. Đà tăng của giá dầu và khí đốt, xuất phát từ việc eo biển Hormuz trên thực tế bị phong tỏa, được ước tính đã mang lại cho Nga khoản doanh thu bổ sung tương đương giá trị khoảng 200 triệu thùng dầu. Lợi ích này còn được củng cố khi Washington nới lỏng việc thực thi các lệnh trừng phạt đối với những nước tiếp tục mua dầu của Nga, trong đó có Ấn Độ.

Việc các tên lửa đánh chặn Patriot được điều chuyển từ Ukraine sang Trung Đông cũng làm suy giảm năng lực phòng không của Kiev, tạo điều kiện để Nga gia tăng các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào Ukraine.

Tuy nhiên, lợi thế này có thể sẽ không bền vững đối với Điện Kremlin trong dài hạn. Hiện Tổng thống Donald Trump đã bày tỏ ủng hộ một gói trừng phạt nhằm vào các quốc gia tiếp tục duy trì quan hệ thương mại với Nga và Iran. Thượng viện Mỹ cũng vừa thúc đẩy dự luật này bằng một cuộc bỏ phiếu với sự đồng thuận hiếm thấy của cả hai đảng.

Dẫu vậy, những diễn biến trên nhiều khả năng vẫn chưa đủ để làm thay đổi căn bản cục diện của cả hai cuộc xung đột trong tương lai gần.

Các mục tiêu mà các bên theo đuổi vẫn không thay đổi. Kiev và Moscow dường như đều chưa sẵn sàng nhượng bộ về lãnh thổ, trong khi Mỹ và Iran vẫn còn cách rất xa một thỏa thuận về tương lai chương trình hạt nhân của Tehran cũng như cơ chế quản lý eo biển Hormuz.

Tất cả các bên vẫn còn đủ nguồn lực để duy trì cường độ xung đột hiện nay trong một khoảng thời gian đáng kể, đồng thời chưa có nhiều động lực để chấm dứt.

Tuy nhiên, ranh giới chiến lược giữa hai cuộc xung đột đang dần bị xóa nhòa. Hai cuộc xung đột càng kéo dài, chúng càng đan xen trong các tính toán chiến lược của Washington, Moscow và Tehran, khiến việc tiếp tục xem đây là hai vấn đề riêng rẽ ngày càng trở nên khó khăn hơn.

Châu Anh