Trung Quốc bảo vệ toàn diện Di sản Văn hóa Thế giới Quần thể khắc đá Đại Túc

Dự án do Viện Nghiên cứu Khắc đá Đại Túc chủ trì, hướng tới việc gia cố và bảo vệ các cấu trúc tự nhiên xung quanh di tích, đồng thời từng bước mở rộng khả năng tiếp cận của công chúng đối với các hang động ít được biết đến trong quần thể di sản.

Quần thể Khắc đá Đại Túc là một trong những quần thể điêu khắc đá nổi tiếng và đồ sộ nhất Trung Quốc

Quần thể Khắc đá Đại Túc được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới, với lịch sử kéo dài từ thế kỷ IX đến thế kỷ XIII. Khu di tích nổi tiếng với hàng nghìn tượng và phù điêu Phật giáo được tạc trên vách đá, trong đó có nhiều tác phẩm quy mô lớn như tượng Quan Âm, nhưng cũng tồn tại hàng chục hang động nhỏ nằm rải rác ở các vùng nông thôn xung quanh.

Theo ông Hu Xiangqian, phụ trách quy hoạch và xây dựng của viện nghiên cứu, dự án hiện tại tập trung vào việc phục hồi và bảo vệ các hang động nhỏ này để đảm bảo toàn bộ khu di sản được bảo tồn đồng bộ.

Theo kế hoạch, đến tháng 11.2026, khoảng 22 hang động nằm ngoài khu vực bảo vệ cốt lõi của di sản sẽ được phục hồi. Đây là giai đoạn thứ ba của chương trình bảo tồn được khởi động từ năm 2021. Hai giai đoạn trước đó đã giúp bảo vệ và gia cố 46 hang động vừa và nhỏ nằm rải rác quanh khu vực Đại Túc.

Ông Jiang Siwei, Giám đốc Viện nghiên cứu, cho biết các cuộc khảo sát kéo dài nhiều năm cho thấy 68 hang động này mang giá trị lịch sử phong phú, trải dài từ thời Nhà Đường (618–907) đến Nhà Thanh (1644–1911). Tuy nhiên, do nằm ngoài trời và chịu tác động trực tiếp của khí hậu, nhiều công trình đã xuống cấp nghiêm trọng, khiến việc bảo tồn trở nên đặc biệt khó khăn.

Không giống các dự án trùng tu thông thường, chương trình lần này chủ yếu tập trung vào việc bảo vệ vật lý các vách đá và môi trường xung quanh các tác phẩm chạm khắc, thay vì can thiệp trực tiếp vào bản thân các tượng đá. Các biện pháp bao gồm gia cố các khối đá không ổn định, nén chặt nền móng, xử lý thấm nước và cải thiện hệ thống thoát nước.

Một ví dụ điển hình là vách đá Fo’er (nghĩa là “Tai Phật”) tại làng Shuili, nơi có một bức bích họa mô tả “cây bồ đề” với những chiếc lá được khắc họa sống động, bên cạnh tượng Quan Âm khoác áo choàng xanh lục.

Tuy nhiên, khí hậu ẩm ướt và lượng mưa lớn trong khu vực khiến vách đá liên tục bị thấm nước và xuất hiện nhiều vết nứt. Theo các chuyên gia, nếu không có biện pháp gia cố và chuyển hướng dòng chảy nước, khu vực này có nguy cơ sụp đổ cao.

Một trường hợp khác là hang động nhỏ tại làng Thiên Hà, nơi lưu giữ nhóm tượng điêu khắc từ thời Nam Tống (1127–1279), trong đó có tượng Bồ Tát “Nguyên Quyền”, hay còn gọi là Bồ Tát Giác Ngộ Toàn Diện. Do vị trí xa xôi và hiểm trở, địa điểm này từng thiếu sự bảo vệ tại chỗ và đã bị hư hại qua nhiều năm. Trong khuôn khổ dự án mới, hang động này đã được lắp đặt hệ thống giám sát thông minh hoạt động 24/24.

Công tác bảo tồn cũng nhận được sự tham gia của cộng đồng địa phương. Ông Wang Xuebao, một người dân sống gần khu di tích, từng dựng một túp lều nhỏ chưa đầy bốn mét vuông bên cạnh hang động để trông coi các di vật ngày đêm. “Tôi không làm điều này vì tiền. Đây là bảo vật của quốc gia và cần được bảo vệ”, ông nói.

Bên cạnh việc gia cố di tích, kế hoạch bảo tồn năm 2026 cũng bao gồm nâng cấp hạ tầng xung quanh các hang động như cải thiện lối đi, xây dựng hồ nước phòng cháy và nâng cấp các điểm quan sát. Các nhà quản lý kỳ vọng những hang động này sẽ trở thành nguồn tài nguyên mới cho phát triển du lịch văn hóa tại khu vực nông thôn Đại Túc.

Theo kế hoạch, đến cuối năm nay, khoảng 10 hang động vừa và nhỏ được bảo tồn tốt và có giá trị thẩm mỹ cao sẽ được chọn làm địa điểm thí điểm mở cửa cho công chúng tham quan.

Khi giai đoạn bảo tồn thứ ba hoàn tất, toàn bộ các hang động thuộc quần thể Khắc đá Đại Túc sẽ lần đầu tiên đạt mức bảo vệ toàn diện. Theo các chuyên gia, đây cũng là mô hình bảo tồn hiếm hoi đối với các di tích hang động ở miền Nam và Tây Nam Trung Quốc, nơi các di sản thường phân bố rải rác và dễ bị tổn thương bởi điều kiện tự nhiên.

Dự án được kỳ vọng sẽ trở thành kinh nghiệm tham khảo cho việc bảo tồn các di tích hang động cổ khác trong khu vực.

KHÁNH MY