Triển khai ESG hiệu quả: Cần cách tiếp cận 'mềm' nhưng 'chắc'

ESG vẫn mang tính “xu hướng”…

Liên quan đến vấn đề triển khai ESG tại Việt Nam, còn rất nhiều việc phải bàn luận, phân tích, từ đó tìm các giải pháp thích ứng. Theo bà Nguyễn Thị Khuyên - Phó Chủ tịch Câu lạc bộ (CLB) Đầu tư và Khởi nghiệp Doanh nghiệp trẻ Việt Nam; Chủ tịch CLB Đầu tư và Khởi nghiệp Lào Cai; Giám đốc Công ty TNHH Nasaki Việt Nam, ESG tại Việt Nam hiện nay đã được quan tâm nhiều nhưng chưa được hiểu một cách đầy đủ.

Cụ thể, bà Khuyên nhận xét, các DN lớn làm khá bài bản, nhưng với phần lớn DN nhỏ và startup, ESG vẫn còn mang tính “xu hướng”. Nhiều đơn vị đã làm những việc rất gần với ESG như tiết kiệm năng lượng, chăm lo đời sống người lao động… nhưng chưa coi đó là chiến lược dài hạn. Ở địa phương như Lào Cai, bà cho hay, DN làm ESG theo cách rất tự nhiên, gắn với phát triển bền vững địa phương. Vấn đề hiện nay là chuẩn hóa nhận thức và nâng ESG thành chiến lược rõ ràng, không chỉ dừng ở các hoạt động rời rạc…

Đồng quan điểm, TS. Đỗ Thị Hoài - Chủ tịch Tập đoàn CHC; Phó Viện trưởng Viện Nhân tài Nhân lực (Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) cho rằng, “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay cản trở việc thực thi ESG ở Việt Nam không nằm ở nhận thức đơn thuần, mà ở năng lực triển khai thực chất.

Chia sẻ về góc nhìn này, TS. Phạm Ngọc Lang - Phó Viện trưởng Viện Doanh Trí khẳng định: “Điểm nghẽn” lớn nhất khiến DN tư nhân chưa thực sự cam kết mạnh với ESG không nằm ở tài chính, mà nằm ở “tư duy ngắn hạn” và “sự thiếu hụt hệ sinh thái hỗ trợ”.

Cụ thể, đó là: 1. Rào cản chi phí và nhận thức về lợi nhuận: Nhiều DN vẫn coi ESG là một “khoản chi phí” phát sinh thay vì là một “khoản đầu tư” cho giá trị tương lai. Trong bối cảnh kinh tế biến động, việc ưu tiên sinh tồn ngắn hạn khiến họ e dè trước các cam kết đòi hỏi sự thay đổi toàn diện về công nghệ và quy trình; 2. Khoảng trống về dữ liệu và chuẩn mực: Hiện nay, Việt Nam thiếu một bộ tiêu chí ESG quốc gia chi tiết cho từng ngành nghề. DN rơi vào tình trạng “muốn làm nhưng không biết bắt đầu từ đâu”, hoặc lúng túng trong việc đo lường, báo cáo các chỉ số phi tài chính theo chuẩn quốc tế; 3. Năng lực thực thi của nhân sự: ESG không chỉ là báo cáo, nó là sự thay đổi trong quản trị. Việc thiếu đội ngũ chuyên gia nội bộ am hiểu sâu về môi trường và các chuẩn mực xã hội khiến việc thực thi trở nên hời hợt, mang tính đối phó…

Cần cách tiếp cận linh hoạt…

Chia sẻ tại Hội nghị bàn tròn với chủ đề “Thúc đẩy cam kết và thực thi ESG của các bên liên quan” vừa tổ chức mới đây, Giám đốc Công ty TNHH Nasaki Việt Nam Nguyễn Thị Khuyên cho biết, ngay từ những ngày đầu, DN đã lựa chọn định hướng phát triển gắn với ESG, không chỉ trong sản phẩm mà còn trong cách vận hành và xây dựng giá trị bền vững. Câu chuyện của Nasaki cho thấy ESG không chỉ là xu hướng mà có thể trở thành lợi thế cạnh tranh và giá trị lan tỏa tích cực đối với cộng đồng và thị trường.

Từ thực tiễn hoạt động của DN mình, bà Khuyên đưa ra lời khuyên: Với startup, ESG không cần làm lớn, chỉ cần làm đúng và làm ngay từ đầu; Làm tốt ESG sẽ giúp DN tăng giá trị thương hiệu, tăng uy tín, dễ gọi vốn và phát triển bền vững.

Để không tạo ra “cú sốc” cho DN, đặc biệt là khối DN vừa và nhỏ, TS. Phạm Ngọc Lang khuyến nghị, chính sách cần đi theo chiến lược “cái gậy và củ cà rốt” với một lộ trình phân tầng: Thứ nhất, phân nhóm đối tượng ưu tiên: Bắt buộc áp dụng sớm nhất đối với các DN niêm yết, DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và các ngành phát thải cao (như dệt may, thép, xi măng). Khối các DN nhỏ và vừa sẽ có lộ trình kéo dài hơn và bắt đầu từ những yêu cầu đơn giản nhất; Thứ hai, tín dụng xanh và ưu đãi thuế: Nhà nước cần có các cơ chế tái cấp vốn, hỗ trợ lãi suất cho các dự án chuyển đổi xanh. Việc giảm thuế thu nhập DN hoặc ưu đãi thuế nhập khẩu thiết bị bảo vệ môi trường là những “củ cà rốt” thiết thực nhất.

Thứ ba, hệ thống “Hướng dẫn thực hiện” thay vì chỉ “Ra lệnh”: Cần xây dựng các bộ công cụ (toolkit) miễn phí và tổ chức các chương trình đào tạo chuyên sâu để giúp SMEs tự đánh giá mức độ sẵn sàng ESG của mình; Thứ tư, minh bạch hóa báo cáo: Chuyển dần từ việc khuyến khích sang bắt buộc công bố thông tin phi tài chính trong báo cáo thường niên theo các chuẩn mực như GRI (Global Reporting Initiative - Sáng kiến Báo cáo Toàn cầu) hay SASB (Sustainability Accounting Standards Board - Hội đồng Chuẩn mực Kế toán bền vững) để tạo áp lực từ chính thị trường và nhà đầu tư.

Theo Phó Viện trưởng Viện Nhân tài Nhân lực (Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) TS. Đỗ Thị Hoài, để triển khai hiệu quả ESG tại Việt Nam, cần một cách tiếp cận “mềm” nhưng “chắc”, tức là có lộ trình rõ ràng nhưng không gây “sốc” cho DN.

Về chính sách, TS. Đỗ Thị Hoài cho rằng, cần 3 cơ chế trọng tâm: Chuẩn hóa khung ESG quốc gia theo từng ngành nghề; Cơ chế khuyến khích đi trước (ưu đãi thuế, tín dụng xanh, ưu tiên đấu thầu); Lộ trình bắt buộc theo quy mô DN, không áp dụng đồng loạt. Tại Tập đoàn CHC, DN triển khai ESG theo hướng thực tiễn: Về Môi trường (E): Phát triển sản phẩm sơn xanh, thân thiện môi trường, tối ưu quy trình sản xuất giảm phát thải; Về Xã hội (S): Xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ phụ nữ khởi nghiệp xanh, tạo sinh kế bền vững; Về Quản trị (G): Chuẩn hóa hệ thống vận hành, minh bạch trong quản trị và phát triển đối tác.

Và kinh nghiệm “xương máu” mà bà Hoài và các cộng sự của mình rút ra là, nên bắt đầu từ những việc nhỏ nhưng đo lường được; Gắn ESG trực tiếp với doanh thu và thương hiệu; Xây dựng ESG như một lợi thế cạnh tranh, không phải nghĩa vụ. Cũng theo Chủ tịch Tập đoàn CHC, Hiệp định thương mại thế hệ mới chính là “đòn bẩy mạnh nhất” thúc đẩy ESG tại Việt Nam. Bởi vì: Các tiêu chuẩn về môi trường, lao động, truy xuất nguồn gốc không còn là lựa chọn, mà là điều kiện bắt buộc để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu; DN muốn xuất khẩu buộc phải nâng cấp toàn diện theo chuẩn ESG; Tạo ra áp lực tích cực, giúp thị trường Việt Nam phát triển minh bạch và bền vững hơn.

Đoan Trang