Tri ân quá khứ, bồi đắp sức mạnh tương lai

Có lẽ hiếm có quốc gia nào có nhiều nghĩa trang liệt sĩ như Việt Nam. Dọc dải đất hình chữ S, có hàng nghìn nghĩa trang liệt sĩ. Mỗi nghĩa trang không chỉ là nơi an nghỉ của những người con ưu tú, mà còn là một tượng đài của lòng biết ơn, của đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” đã trở thành cốt cách của dân tộc. Thế nhưng, giữa hàng vạn phần mộ ấy, vẫn còn những tấm bia thiếu thông tin, những ngôi mộ chưa xác định được danh tính. Hàng chục năm qua, biết bao người mẹ chưa thể nguôi nỗi nhớ con, người vợ chưa thôi mong ngóng ngày chồng trở về, những thế hệ con cháu vẫn đau đáu đi tìm nguồn cội của sự hy sinh.

Bởi vậy, Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không đơn thuần là một nhiệm vụ hành chính. Đó là sự tiếp nối đạo lý dân tộc bằng hành động cụ thể, là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và hơn hết, là mệnh lệnh từ trái tim của mỗi người dân hôm nay đối với thế hệ cha anh đã hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc.

Tại Hà Nội, ngay từ những ngày đầu triển khai chiến dịch, thành phố đã cho thấy một cách làm bài bản và quyết liệt. Trong 6 tháng đầu năm 2026, Hà Nội đã hoàn thiện đồng bộ hệ thống văn bản chỉ đạo, thành lập các tổ công tác liên ngành, thống nhất quy trình khảo sát, lấy mẫu, bàn giao mẫu và số hóa dữ liệu trên toàn bộ 126 xã, phường. Thành phố đã hoàn thành khảo sát, gắn định danh cho 340 nghĩa trang liệt sĩ. Song song với đó, Công an thành phố thành lập 5 đoàn công tác lưu động với gần 100 cán bộ, chiến sĩ trực tiếp xuống cơ sở thu nhận mẫu sinh phẩm ADN của thân nhân liệt sĩ; dữ liệu của hơn 22.900 thân nhân liệt sĩ đã được cập nhật lên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Những con số ấy cho thấy sự vào cuộc đồng bộ, nghiêm túc và đầy trách nhiệm của Thủ đô.

Phía sau quyết tâm ấy là một khối lượng công việc vô cùng lớn và nhiều khó khăn không hề dễ dàng. Hà Nội hiện quản lý hơn 54.200 phần mộ liệt sĩ, trong đó mới có 23.202 phần mộ đầy đủ thông tin; hơn 25.800 phần mộ chỉ có một phần thông tin và còn tới 8.059 phần mộ chưa xác định được danh tính, cần lấy mẫu phục vụ giám định ADN.

Song, khó khăn lớn nhất không nằm ở kỹ thuật lấy mẫu, mà ở khoảng trống của lịch sử. Nhiều hồ sơ đã thất lạc qua chiến tranh và thời gian; thông tin trên bia mộ bị mờ, sai lệch hoặc không còn khả năng đối chiếu; nhân chứng ngày càng ít; nhiều thân nhân liệt sĩ đã cao tuổi, sức khỏe hạn chế hoặc đã qua đời... Vì thế, hành trình này không chỉ là cuộc chạy đua với tiến độ của một chiến dịch, mà còn là cuộc chạy đua với thời gian, với ký ức đang dần xa và với trách nhiệm không cho phép chậm trễ.

Điều đáng trân trọng là Hà Nội không áp dụng một khuôn mẫu cứng nhắc cho tất cả địa phương, mà để mỗi xã, phường lựa chọn giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế. Chính sự linh hoạt ấy cần tiếp tục được phát huy để tạo nên đột phá trong giai đoạn quyết định. Muốn về đích trước cả nước, Thủ đô phải biến chiến dịch này thành hành động của toàn xã hội.

Trước hết, cần tiếp tục coi số hóa dữ liệu là “chìa khóa” của quá trình xác định danh tính. Mỗi hồ sơ, mỗi phần mộ, mỗi mẫu ADN phải được cập nhật đồng bộ, kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành để rút ngắn thời gian đối chiếu, xác minh. Cùng với đó là đẩy mạnh tuyên truyền, vận động các gia đình liệt sĩ chủ động cung cấp thông tin, tham gia lấy mẫu ADN, bởi mỗi mẫu gen hôm nay có thể là cơ hội để một người lính được gọi lại đúng tên mình sau hàng chục năm khuyết danh.

Quan trọng hơn, chiến dịch cần được nhìn nhận như một nhiệm vụ chính trị thường xuyên chứ không chỉ là hoạt động cao điểm. Chính quyền cơ sở, lực lượng công an, quân đội, các ngành chức năng, đoàn thể, các nhà khoa học, các đơn vị giám định ADN và cộng đồng phải tiếp tục phối hợp chặt chẽ, rà từng hồ sơ, đối chiếu từng thông tin, không bỏ sót bất cứ manh mối nào.

Một dân tộc chỉ thực sự bước tới tương lai khi không bỏ quên những người đã làm nên quá khứ. Mỗi hài cốt được xác định danh tính là một trang lịch sử được viết trọn vẹn. Mỗi người lính được trở về với tên tuổi của mình là thêm một lời hứa của Tổ quốc được thực hiện.

Hà Trang