Trẻ bị đánh ở chùa Bầu: Đừng để bé bị tổn thương thêm lần nữa trên mạng

Nếu không có đoạn video dài hơn 40 giây xuất hiện trên mạng xã hội, những gì xảy ra ở chùa Bầu (phường Vĩnh Phúc, tỉnh Phú Thọ) có lẽ khó được nhiều người biết đến nhanh như vậy.

Clip đã lên tiếng thay cho đứa trẻ

Hình ảnh một người đàn ông mặc áo nâu dùng roi đánh một em nhỏ khiến dư luận phẫn nộ. Ngày 11/8, Chủ tịch UBND tỉnh Phú Thọ Trần Duy Đông yêu cầu Sở Dân tộc và Tôn giáo chủ trì, phối hợp UBND phường Vĩnh Phúc cùng các đơn vị liên quan khẩn trương xác minh, làm rõ vụ việc và báo cáo trong ngày. Sau đó, kẻ bạo hành trẻ bị bắt tạm giam và khởi tố.

Ở góc độ ấy, mạng xã hội đã làm được một việc quan trọng: Đưa một hành vi diễn ra phía sau cánh cửa kín ra trước sự giám sát của xã hội.

Trong những vụ bạo lực mà nạn nhân là trẻ em, hình ảnh trong clip có thể trở thành bằng chứng quan trọng để tố giác và giúp cơ quan chức năng xác minh. Im lặng trước một đứa trẻ đang bị tổn thương rõ ràng không phải lựa chọn đúng.

Nhưng từ lúc đoạn video hoàn thành vai trò cảnh báo đến lúc nó bị sao chép hết tài khoản này sang tài khoản khác là một câu chuyện khác. Ghi lại bằng chứng và bảo vệ trẻ không loại trừ nhau.

Nếu có thể can thiệp an toàn, việc trước hết vẫn phải là tìm cách chấm dứt nguy hiểm, gọi người hỗ trợ hoặc báo cho cơ quan có trách nhiệm. Camera có ý nghĩa khi hình ảnh được sử dụng để bảo vệ nạn nhân và làm rõ sự việc. Nó không nhất thiết phải trở thành một đoạn video mà bất cứ ai cũng có thể tải về, đăng lại và lưu giữ không giới hạn.

Đừng để em lớn lên với một danh tính gắn mãi với “đứa trẻ trong clip bị đánh”.

Một trận đòn vài giây, video có thể tồn tại nhiều năm

Phản ứng tự nhiên khi nhìn thấy một đứa trẻ bị bạo hành là tức giận. Người ta bấm chia sẻ vì muốn nhiều người biết hơn, cơ quan chức năng vào cuộc nhanh hơn, người gây ra hành vi phải chịu trách nhiệm. Trong những giờ đầu của một vụ việc, áp lực dư luận đôi khi có ý nghĩa.

Nhưng giữa hàng nghìn lượt xem và chia sẻ có một người rất dễ bị quên, đó là đứa trẻ trong video. Vụ việc rồi sẽ lùi khỏi dòng tin. Những người hôm nay phẫn nộ sẽ tiếp tục quan tâm đến những câu chuyện khác, còn em bé ấy phải lớn lên.

Một ngày nào đó, em có thể sử dụng mạng xã hội, có bạn bè, thầy cô và những mối quan hệ mới. Khi ấy, ở đâu đó trên Internet vẫn có thể còn những bản sao ghi lại một khoảnh khắc em yếu đuối nhất: Bị người lớn đánh, khóc và không có khả năng tự bảo vệ mình.

Một trận đòn chỉ diễn ra trong vài giây. Video của nó có thể tồn tại nhiều năm. Đó là lý do bảo vệ trẻ không thể chỉ dừng lại ở việc làm mờ khuôn mặt.

Luật Trẻ em quy định trẻ em có quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và bí mật gia đình; đồng thời được pháp luật bảo vệ danh dự, nhân phẩm và uy tín. Theo Nghị định 56/2017/NĐ-CP, hình ảnh cá nhân, thông tin về gia đình, nơi ở, trường lớp, kết quả học tập và các mối quan hệ bạn bè của trẻ cũng thuộc nhóm thông tin về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân cần được bảo vệ.

Điều này đặc biệt đáng lưu ý bởi một đứa trẻ có thể được nhận diện mà không cần nhìn rõ mặt. Tên ngôi trường, địa điểm xảy ra vụ việc, hoàn cảnh gia đình, giọng nói, quần áo, những người xuất hiện bên cạnh hoặc chính câu chuyện được kể kèm video đôi khi đã đủ để những người sống quanh em nhận ra.

Tháng 1/2025, Bộ Thông tin và Truyền thông ban hành Bộ Quy tắc ứng xử về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Với người sử dụng Internet, Bộ Quy tắc yêu cầu không chia sẻ thông tin bí mật đời sống riêng tư của trẻ khi chưa có sự đồng ý theo quy định. Với tổ chức truyền thông và người sáng tạo nội dung, nguyên tắc đầu tiên là ưu tiên lợi ích của trẻ và bảo đảm bí mật đời sống riêng tư, bí mật cá nhân.

UNICEF đặt quyền lợi và phẩm giá của trẻ lên trước lợi ích của một câu chuyện báo chí; khuyến cáo không công bố hình ảnh hoặc thông tin có thể đặt trẻ vào nguy cơ, kể cả khi danh tính đã được thay đổi hoặc che giấu.

Vì thế, câu hỏi không chỉ là: “Đã che mặt trẻ chưa?“ mà còn là: “Có thực sự cần cho thêm hàng nghìn, hàng triệu người xem lại khoảnh khắc này không?“.

Lên tiếng đủ mạnh, rồi biết dừng đúng lúc

Nói như vậy không có nghĩa những hình ảnh ghi lại dấu hiệu bạo lực với trẻ phải bị giấu đi. Nếu tất cả đều im lặng, nhiều hành vi có thể tiếp tục phía sau những cánh cửa đóng kín. Điều cần phân biệt là bằng chứng cần được đưa đến đâu và hình ảnh cần được phổ biến đến mức nào.

Người chứng kiến có thể ghi lại bằng chứng khi cần thiết rồi báo công an, chính quyền, Tổng đài Quốc gia bảo vệ trẻ em 111 hoặc những người có khả năng can thiệp. Bộ Quy tắc ứng xử về bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng cũng hướng người dùng tới việc phản ánh, tố giác nội dung xâm hại trẻ em tới các cơ quan chức năng thay vì chỉ lan truyền nó.

Mạng xã hội càng có nhiều lựa chọn hơn. Thay vì tải video về rồi đăng lại, người dùng có thể gửi đường dẫn tới cơ quan chức năng, phản ánh nội dung cho nền tảng hoặc chia sẻ thông tin về vụ việc mà không phát tán lại toàn bộ cảnh một đứa trẻ bị đánh. Sự phẫn nộ vẫn có thể được thể hiện mà không cần biến nỗi đau của trẻ thành hình ảnh lưu hành vô thời hạn.

Vụ việc ở chùa Bầu trước hết cần được cơ quan chức năng xác minh đầy đủ và xử lý theo quy định. Nhưng sau khi tiếng nói cảnh báo đã tới nơi cần tới, có một trách nhiệm khác bắt đầu: trả lại cho đứa trẻ quyền được bước ra khỏi đoạn video ấy. Đừng để em lớn lên với một danh tính gắn mãi với “đứa trẻ trong clip bị đánh”.

Điều xã hội cần lưu giữ là câu hỏi vì sao bạo lực có thể xảy ra, cách ngăn nó tái diễn và trách nhiệm bảo vệ trẻ em chứ không phải hình ảnh một đứa trẻ trong khoảnh khắc em bất lực nhất.

Phương Đông