Tranh Nguyễn Phan: Dùng sắc màu hoài niệm dấu thời gian

Tác phẩm "Điệu nhảy của ngư dân và cá" của Nguyễn Phan. Ảnh: LÊ HOÀNG

Người cầm cọ tài năng

Kiến trúc sư Phan Trường Sơn, con trai cố họa sĩ cho biết, họa sĩ Nguyễn Phan, tên thật Phan Ngọc Nam, tốt nghiệp khóa 2 Trường Cao đẳng Mỹ thuật Huế năm 1962. Đây là cái nôi đào tạo mỹ thuật miền Trung Việt Nam trong nhiều năm và họa sĩ Nguyễn Phan cũng bắt đầu sự nghiệp sáng tác của mình từ ngôi trường này. Ông đã vẽ rất nhiều, với hàng trăm bức họa mang tinh thần sáng tạo không ngừng nghỉ gần như suốt cuộc đời.

Giới mỹ thuật đánh giá, tranh Nguyễn Phan có chủ đề đa dạng, sáng tác nhiều thể loại, từ cảnh quan đời thường (như “Một mình thuyền - 1990”, “Vẻ đẹp Cố đô Huế - 1991”, “Điệu nhảy của Ngư dân và Cá - 2008”) cho đến những chiêm nghiệm đầy triết lý về nhân sinh (như “Cát bụi - 1992”, “Ngai vàng, tượng đá và thành quách - 1999”, “Thức tỉnh - 2002”…).

Ngay trong các chủ đề tưởng chừng đời thường nhất, ông cũng tìm thấy những tứ họa thi vị và sáng tạo khác biệt để diễn đạt, khiến người xem bất ngờ nhận ra mà tưởng là ngẫu nhiên bắt gặp. Thế giới hội họa của ông vì thế mang đặc trưng bố cục đơn giản mà chặt chẽ, đối kháng trong thể tài nhưng thuần nhất ở cá tính; đầy ngôn ngữ trừu tượng, tuy phong cách cổ điển nhưng thủ pháp thể hiện lại mới mẻ, sâu lắng và trữ tình.

Cạnh hội họa, họa sĩ Nguyễn Phan còn tham gia thiết kế quy hoạch kiến trúc, trang trí nội ngoại thất, điêu khắc. Ông đã có nhiều công trình thiết kế được đánh giá cao, tiêu biểu như quy hoạch ý tưởng tổng quan Công viên 29/3 Đà Nẵng, thiết kế Nhà khách Tỉnh ủy Quảng Nam (cũ), thiết kế nhà Tưởng niệm Chí sĩ Phan Châu Trinh, nhà Lưu niệm Chợ Được và một số tượng đài tại Quảng Nam - Đà Nẵng như Tượng đài Vĩnh Trinh, Đài tưởng niệm Cây Cốc…

Tài năng và nỗ lực lao động, sáng tạo bền bỉ đã giúp ông hiện hữu trong lòng nhiều người yêu mỹ thuật.

Thế giới tranh hoài niệm dấu thời gian

Tác phẩm "Mẹ Việt Nam" của Nguyễn Phan.

Theo họa sĩ Nguyên Kha (Bảo tàng Đà Nẵng), triển lãm tranh Nguyễn Phan sẽ khai mạc ở Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng ngày 9/5 và mở cửa đến hết ngày 16/5/2026. Đây là triển lãm tranh cá nhân do gia đình ông tổ chức, cùng với việc ra mắt tập sách “Họa sĩ Nguyễn Phan, những năm tháng và sắc màu hoài niệm”, mang tính hồi cố, tưởng niệm và tri ân về họa sĩ.

Triển lãm sẽ giới thiệu với công chúng và giới yêu hội họa hơn 30 tác phẩm tranh sơn dầu của họa sĩ Nguyễn Phan mà gia đình còn lưu giữ. “Người ta sẽ nhìn thấy trong những bức tranh này thế giới sắc màu sinh động của cuộc sống, dù có vẻ trầm buồn song lại tràn đầy sức sống, niềm tin lạc quan”, họa sĩ Nguyên Kha nhận xét.

Nhà sưu tập Gérard Chapuis cũng nêu ý kiến: “Vào năm 1965, ở độ tuổi 25, họa sĩ Nguyễn Phan là một trong số ít tác giả Việt Nam đoạt Huy chương Bạc tại Triển lãm quốc tế Roma (Prix de Rome) với tác phẩm “Trăng Thanh bình”. Sự kiện ấy đã góp phần khẳng định vị trí của ông trong làng Mỹ thuật đương đại Việt Nam trước năm 1975, cạnh những tên tuổi như Vĩnh Phối, Đinh Cường, Tôn Thất Văn…”.

Bản thân họa sĩ Nguyễn Phan, trong cuộc đời nghệ thuật của mình, cũng đã từng viết cảm xúc: “Nghệ thuật được đặt nằm trong những giới hạn dứt khoát sẽ không gây được cảm hứng nghệ thuật khi sáng tác, mà còn làm xói mòn, hủy diệt tinh thần sáng tạo... Không gian của nghệ thuật là một không gian mênh mông màu sắc, giao hòa cùng với ánh sáng và bóng tối... là cội nguồn thiên nhiên của vũ trụ; đồng thời ở đó cũng ẩn hiện một đời người ngắn ngủi, nhưng nó luôn luôn chuyển biến và rất nhiều sinh động. Tất cả đó chính là môi trường và chất liệu sống... Từ đó, tôi yêu thích vẽ tranh bằng tất cả lòng say đắm của người nghệ sĩ...”.

Kiến trúc sư Phan Trường Sơn nhìn nhận, một cuộc đời họa sĩ sáng tạo, chỉ còn để lại với cuộc sống những tác phẩm màu sắc im lặng, nhưng ẩn chứa ở phía sau, là rất nhiều khát khao, hoài niệm và cố gắng không thôi. Đây chính là lý do để gia đình họa sĩ Nguyễn Phan mong muốn tìm thấy sự đồng điệu từ những người yêu thích hội họa và màu sắc, có thể sẽ tìm đến, gặp nhau, ở cuộc triển lãm về người họa sĩ, người luôn muốn tạo được một thế giới riêng chung trong sắc màu hoài niệm thời gian.

LÊ HOÀNG