Trần Văn Mạc – một cuộc đời sắt son với cách mạng

Ngày 22/8/2026, tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Viện Nhân học Văn hóa phối hợp với gia đình tổ chức Hội thảo khoa học “Trần Văn Mạc - Chứng nhân dòng chảy lịch sử”, nhân kỷ niệm 30 năm ngày mất của nhà cách mạng lão thành Trần Văn Mạc (1908 - 1996).

Hội thảo có sự tham dự của hơn 100 đại biểu, nhà khoa học và đại diện các cơ quan nghiên cứu, bảo tàng, di tích.

Hội thảo khoa học “Trần Văn Mạc - Chứng nhân dòng chảy lịch sử”.

Trần Văn Mạc sinh năm 1908 tại thôn Mỹ Trọng, xã Mỹ Xá, thành phố Nam Định trước đây, trong một gia đình công nhân nghèo. Từ 9 - 10 tuổi, ông đã phải lao động để giúp đỡ cha mẹ. Tuổi thơ thiếu thốn và cuộc sống của người lao động tại một trong những trung tâm công nghiệp lớn nhất Bắc Kỳ đã giúp ông sớm nhận thức về tình cảnh áp bức của công nhân và nhân dân dưới chế độ thuộc địa.

Từ một người công nhân, Trần Văn Mạc từng bước tiếp xúc với tư tưởng cách mạng. Ông tham gia hoạt động từ năm 1929 và được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930. Sự trưởng thành của ông phản ánh con đường giác ngộ của một bộ phận công nhân Việt Nam: từ đấu tranh cho quyền sống, quyền lao động đến lựa chọn con đường giải phóng dân tộc.

Trong quá trình hoạt động, Trần Văn Mạc nhiều lần bị thực dân Pháp bắt, thẩm vấn và giam giữ tại Hỏa Lò, Sơn La, Côn Đảo cùng các trại tập trung Phú Thọ, Phấn Mễ, Bá Vân. Trước những thủ đoạn mua chuộc, đe dọa và tra tấn, ông vẫn giữ vững khí tiết, bảo vệ tổ chức và đồng chí.

Đại tá, PGS.TS Nguyễn Thanh Tú, Phó Viện trưởng Viện Nhân học Văn hóa phát biểu tham luận tại Hội thảo.

Đại tá, PGS.TS Nguyễn Thanh Tú, Phó Viện trưởng Viện Nhân học Văn hóa, nhận định: “Ông là nhân cách lớn, là sự khiêm tốn của những người vĩ đại”. Sự kiên trung của Trần Văn Mạc không chỉ thể hiện ở việc chịu đựng tù đày mà còn ở khả năng vượt lên nỗi sợ, giữ tỉnh táo trong những cuộc hỏi cung và luôn đặt sự an toàn của phong trào lên trên bản thân.

Sau khi ra tù, ông tham gia hoạt động công khai trong thời kỳ Mặt trận Dân chủ Đông Dương 1936-1939, tiếp tục xây dựng phong trào và trực tiếp tham gia khởi nghĩa giành chính quyền tại thành phố Nam Định năm 1945. Sau Cách mạng Tháng Tám, ông đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ, từng giữ chức Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.

Với những cống hiến trong cách mạng và xây dựng đất nước, ông được trao tặng Huân chương Độc lập hạng Nhất cùng nhiều huân, huy chương cao quý.

Cuộc đời hoạt động của Trần Văn Mạc được ông ghi lại trong hồi ký Sắt son, vẹn tròn, tập hợp từ bốn bản thảo viết tay cùng nhiều tài liệu do ông để lại. Tác phẩm tái hiện những năm tháng hoạt động, tù đày và cuộc khởi nghĩa giành chính quyền tại Nam Định năm 1945 bằng ký ức của người trực tiếp tham gia.

Giá trị của hồi ký không chỉ nằm ở những sự kiện được kể lại mà còn ở thế giới nội tâm của người chiến sĩ cách mạng. Qua những trang viết, người đọc thấy được những giờ phút cân não trong phòng hỏi cung, cuộc đấu tranh để làm chủ nỗi sợ và ý thức bảo vệ đồng chí, tổ chức trong hoàn cảnh bị cô lập. Vì vậy, Sắt son, vẹn tròn vừa là hồi ức cá nhân, vừa là nguồn tư liệu góp phần nhận diện đời sống trong hệ thống nhà tù thực dân và phẩm chất của một thế hệ cách mạng.

Những tài liệu, hiện vật quý được gia đình hiến tặng cho Bảo tàng Đảng cộng sản Việt Nam.

Cũng tại hội thảo, gia đình Trần Văn Mạc đã hiến tặng Bảo tàng Đảng Cộng sản Việt Nam 197 đơn vị tài liệu, hiện vật. Sưu tập gồm bản thảo hồi ký viết tay; tài liệu về lịch sử và các nhà tù; giấy chứng nhận hoạt động cách mạng; thư từ; hình ảnh; huân chương, huy chương và những kỷ vật cá nhân.

PGS.TS Trần Lê Hưng, cháu nội Trần Văn Mạc, chia sẻ: “Di sản lớn nhất mà ông để lại cho con cháu không phải là vật chất, tài sản, mà là một kho tàng tinh thần vô giá: lý tưởng cách mạng”.

Các đại biểu tham dự hội thảo chụp ảnh lưu niệm.

Theo PGS.TS Phạm Văn Dương, đại diện Bảo tàng Đảng Cộng sản Việt Nam, đây là những tài liệu gốc quý giá, góp phần làm giàu di sản của Bảo tàng và giáo dục trực quan về sự hy sinh, lòng kiên trung của thế hệ tiền bối. Sưu tập sẽ được bảo quản, nghiên cứu và lựa chọn để giới thiệu tới công chúng.

Từ một người công nhân nghèo trở thành người cộng sản, từ người tù chính trị đến người cán bộ tận tụy, Trần Văn Mạc đã đi qua nhiều biến cố của lịch sử dân tộc mà vẫn giữ trọn lý tưởng ban đầu. Cuộc đời “sắt son, vẹn tròn” của ông là minh chứng về bản lĩnh, sự khiêm nhường và tinh thần phụng sự của thế hệ đã lựa chọn hy sinh vì độc lập, tự do của đất nước./.

Anh Tuyển