'Trải thảm đỏ' thu hút nhân lực ngành năng lượng nguyên tử

Người làm công tác an toàn bức xạ và hạt nhân có thể hưởng phụ cấp 70%

Những cơ chế này được kỳ vọng tạo sức hút đủ mạnh để xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển điện hạt nhân và ứng dụng năng lượng nguyên tử trong giai đoạn mới.

Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) đang lấy ý kiến đối với dự thảo Nghị định quy định chế độ phụ cấp ưu đãi nghề nghiệp đối với người làm việc trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử hưởng lương từ ngân sách nhà nước.

Theo đề xuất, mức phụ cấp ưu đãi nghề nghiệp dao động từ 30% đến 70%, tùy vị trí, tính chất và yêu cầu công việc.

Việc xây dựng Nghị định nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Năng lượng nguyên tử năm 2025, đồng thời hoàn thiện chính sách đãi ngộ phù hợp với tính chất đặc thù của công việc, điều kiện lao động, yêu cầu chuyên môn, trách nhiệm nghề nghiệp cũng như yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh hạt nhân.

Theo Bộ KH&CN, chính sách này sẽ góp phần thu hút, duy trì và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, bảo đảm tính ổn định của đội ngũ cán bộ làm việc trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, đồng thời tạo cơ sở pháp lý thống nhất để các bộ, ngành, địa phương, cơ quan và tổ chức liên quan triển khai chế độ phụ cấp ưu đãi nghề nghiệp.

Theo dự thảo, công chức, viên chức và người lao động hợp đồng trong cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia được đề xuất hưởng phụ cấp ưu đãi nghề nghiệp theo ba mức: 70%, 50% và 30%.

Mức phụ cấp cao nhất, 70%, được đề xuất áp dụng đối với người thực hiện các nhiệm vụ có tính chuyên môn và trách nhiệm cao như thẩm định an toàn bức xạ, an toàn và an ninh hạt nhân; cấp phép; thanh tra, kiểm tra chuyên ngành; giám sát bảo đảm an toàn bức xạ, an toàn và an ninh hạt nhân.

Nhóm này còn bao gồm những người tham gia xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, cơ chế, chính sách, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; thực hiện hợp tác quốc tế, thanh sát và bảo đảm an ninh hạt nhân; quản lý hoạt động năng lượng nguyên tử; hỗ trợ kỹ thuật về an toàn bức xạ và hạt nhân; giám sát, điều hành ứng phó sự cố bức xạ, sự cố hạt nhân; đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ.

Mức phụ cấp 50% được đề xuất áp dụng đối với người thực hiện công tác hành chính tại cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia và các đơn vị sự nghiệp công lập trực thuộc; người vận hành, cập nhật nền tảng số về an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân, an ninh hạt nhân, thanh sát hạt nhân, phát triển và ứng dụng năng lượng nguyên tử.

Trong khi đó, mức phụ cấp 30% áp dụng đối với người thực hiện công tác hỗ trợ, phục vụ tại cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia và các tổ chức sự nghiệp công lập trực thuộc.

Đối với viên chức và lao động hợp đồng tại các đơn vị sự nghiệp công lập có chức năng nghiên cứu, đào tạo trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, ứng phó sự cố bức xạ, sự cố hạt nhân và quan trắc phóng xạ môi trường, dự thảo cũng đề xuất ba mức phụ cấp 70%, 50% và 30%.

Mức phụ cấp 70% được đề xuất áp dụng đối với người thực hiện nghiên cứu cơ bản về vật lý hạt nhân; nghiên cứu, ứng dụng công nghệ bức xạ và kỹ thuật hạt nhân; công nghệ nhiên liệu và vật liệu hạt nhân; công nghệ lò phản ứng hạt nhân và an toàn lò; công nghệ chế biến sâu khoáng sản đất hiếm, sa khoáng; nghiên cứu ứng dụng trên lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu, máy gia tốc; công nghệ xử lý chất thải phóng xạ và tẩy xạ.

Đáng chú ý, người trực tiếp giảng dạy các chuyên ngành điện hạt nhân, vật lý hạt nhân, kỹ thuật hạt nhân, công nghệ hạt nhân, vật lý kỹ thuật, hóa nước, hóa phóng xạ tại các cơ sở có chức năng đào tạo trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử cũng thuộc nhóm được đề xuất hưởng mức phụ cấp cao nhất.

Mức 70% còn áp dụng đối với người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ phân tích, ghi đo bức xạ, đánh giá an toàn bức xạ, quan trắc phóng xạ môi trường; bảo đảm an toàn bức xạ, an toàn và an ninh hạt nhân; hỗ trợ kỹ thuật phục vụ quản lý nhà nước; thực hiện hợp tác quốc tế và triển khai các cam kết quốc tế trong thúc đẩy ứng dụng năng lượng nguyên tử, an toàn, an ninh và không phổ biến hạt nhân.

Mức phụ cấp 50% được đề xuất áp dụng đối với người làm công tác hành chính, quản lý khoa học và công nghệ, quản lý dự án công trình hạt nhân tại các đơn vị sự nghiệp công lập có chức năng nghiên cứu; mức 30% dành cho người thực hiện công tác hỗ trợ, phục vụ.

Đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực nghiên cứu - phát triển, ứng dụng và hỗ trợ kỹ thuật trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử (Ảnh: MST)

Nhiều ưu đãi đặc thù để thu hút nhân lực điện hạt nhân

Không chỉ đề xuất chế độ phụ cấp nghề nghiệp, chính sách thu hút và phát triển nhân lực điện hạt nhân đang được triển khai với nhiều cơ chế ưu đãi đặc thù.

Nghị định số 176/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định các chính sách ưu đãi dành cho giảng viên, sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh và cán bộ quản lý trong lĩnh vực điện hạt nhân. Nghị định có hiệu lực từ ngày 7/7/2026.

Một trong những điểm đáng chú ý là chính sách dành cho sinh viên, học viên theo học các chuyên ngành liên quan đến điện hạt nhân tại các cơ sở giáo dục trong nước.

Những người có cam kết làm việc tại nhà máy điện hạt nhân sau khi tốt nghiệp được miễn học phí, miễn phí ký túc xá. Bên cạnh hỗ trợ chi phí đào tạo, sinh viên còn được hưởng sinh hoạt phí hàng tháng bằng 2 lần mức lương cơ sở.

Đối với học viên cao học và nghiên cứu sinh, mức sinh hoạt phí hàng tháng lần lượt bằng 3,5 lần và 5 lần mức lương cơ sở.

Nghị định cũng quy định học bổng khuyến khích học tập lên tới 2,5 lần mức lương cơ sở đối với sinh viên đạt kết quả xuất sắc. Giáo trình và sách chuyên khảo phục vụ quá trình học tập được cung cấp miễn phí. Đối với người được cử đi đào tạo ở nước ngoài, chính sách hỗ trợ cũng được thiết kế theo hướng giảm tối đa gánh nặng tài chính. Người học được hỗ trợ 2 vé máy bay khứ hồi trong suốt quá trình học; được miễn lệ phí hộ chiếu, thị thực và phí sân bay.

Cùng với sinh hoạt phí hàng tháng do Nhà nước cấp, bằng từ 1,5 đến 2 lần mức cao nhất đang áp dụng cho các đề án khác của Chính phủ, chủ đầu tư nhà máy điện hạt nhân còn phải hỗ trợ thêm tối thiểu 300 USD/người/tháng.

Các chính sách này được kỳ vọng tạo điều kiện để người học yên tâm tập trung vào quá trình đào tạo, nghiên cứu và tiếp cận những công nghệ tiên tiến trong lĩnh vực điện hạt nhân.

Hỗ trợ tới 40 lần mức lương cơ sở cho một bài báo khoa học

Nghị định số 176/2026/NĐ-CP cũng dành nhiều chính sách ưu đãi nhằm xây dựng đội ngũ giảng dạy và nghiên cứu trong lĩnh vực điện hạt nhân.

Theo đó, giảng viên trực tiếp giảng dạy các chuyên ngành điện hạt nhân được ưu tiên xét duyệt các nhiệm vụ khoa học và công nghệ các cấp.

Đáng chú ý, giảng viên là tác giả chính của bài báo khoa học thuộc chuyên ngành điện hạt nhân đăng trên tạp chí quốc tế uy tín được hỗ trợ kinh phí bằng 40 lần mức lương cơ sở cho mỗi bài báo.

Đối với học viên cao học và nghiên cứu sinh, mức hỗ trợ là 35 lần mức lương cơ sở cho mỗi bài báo đáp ứng điều kiện theo quy định. Bên cạnh đó, đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý được ưu tiên cử tham gia các khóa đào tạo, bồi dưỡng ngắn hạn ở trong và ngoài nước bằng ngân sách nhà nước hoặc kinh phí của chủ đầu tư. Trong thời gian đi đào tạo, những người này vẫn được hưởng nguyên lương và các chế độ hiện hành.

Việc đồng thời đầu tư cho người học, đội ngũ giảng viên và hoạt động nghiên cứu được kỳ vọng tạo nền tảng hình thành hệ sinh thái đào tạo nhân lực điện hạt nhân, từ đào tạo cơ bản đến nghiên cứu chuyên sâu và tiếp nhận, làm chủ công nghệ.

Có nhiều chính sách ưu đãi đối với sinh viên và học viên theo học các chuyên ngành liên quan đến điện hạt nhân tại các cơ sở giáo dục trong nước. (Ảnh minh họa: VGP)

Cùng với những ưu đãi vượt trội, Nghị định cũng quy định trách nhiệm của người thụ hưởng chính sách. Người học phải có cam kết bằng văn bản với chủ đầu tư hoặc cơ quan quản lý về việc làm việc trong ngành sau khi hoàn thành chương trình đào tạo. Trường hợp không thực hiện đúng cam kết, người học phải bồi hoàn kinh phí đào tạo và các khoản hỗ trợ đã nhận theo quy định.

Quy định này nhằm bảo đảm nguồn lực đầu tư của Nhà nước thực sự phục vụ mục tiêu xây dựng đội ngũ nhân lực cho ngành điện hạt nhân, hạn chế tình trạng được đào tạo bằng chính sách ưu đãi nhưng không tiếp tục làm việc trong lĩnh vực đã cam kết.

Phát triển đội ngũ đủ sức làm chủ công nghệ hạt nhân

Cùng với chính sách đãi ngộ, Chính phủ đã phê duyệt Đề án “Đào tạo, bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực quản lý nhà nước, nghiên cứu - phát triển, ứng dụng và hỗ trợ kỹ thuật trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử”.

Đề án đặt mục tiêu xây dựng nguồn nhân lực đủ về số lượng, có cơ cấu hợp lý và bảo đảm chất lượng, đáp ứng yêu cầu phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử, đồng thời bảo đảm an toàn bức xạ, an toàn hạt nhân và an ninh hạt nhân.

Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu 100% nhân lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử ở trung ương và địa phương được đào tạo, bồi dưỡng, đủ năng lực thực thi nhiệm vụ. Một trong những mục tiêu quan trọng là hình thành đội ngũ nghiên cứu - ptriển nòng cốt có trình độ cao, đủ khả năng tiếp thu, làm chủ, chuyển giao và phát triển công nghệ trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, phục vụ triển khai điện hạt nhân và mở rộng ứng dụng bức xạ, đồng vị phóng xạ.

Đồng thời, Việt Nam sẽ xây dựng đội ngũ nhân lực có khả năng vận hành an toàn, hiệu quả lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu, phục vụ nghiên cứu khoa học, đào tạo và sản xuất đồng vị phóng xạ.

Đến năm 2035, nhân lực của cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia được đào tạo, bồi dưỡng để tự chủ 70% năng lực thẩm định, đánh giá, thanh tra, kiểm tra, giám sát an toàn và an ninh đối với các dự án điện hạt nhân và 100% đối với dự án lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu.

Tầm nhìn đến năm 2050, Việt Nam hướng tới xây dựng đội ngũ nhân lực cơ quan an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia có đủ năng lực thẩm định, cấp phép, thanh tra, giám sát và ứng phó sự cố đối với các loại hình lò phản ứng hạt nhân, bao gồm lò phản ứng công suất lớn và lò phản ứng mô-đun nhỏ.

Hoàn thiện hành lang pháp lý cho các dự án hạt nhân

Song song với chính sách phát triển nguồn nhân lực, hành lang pháp lý và thủ tục hành chính trong lĩnh vực an toàn bức xạ, hạt nhân cũng đang tiếp tục được hoàn thiện. Bộ KH&CN vừa ban hành Quyết định số 3097/QĐ-BKHCN ngày 11/7/2026 cônbố 12 thủ tục hành chính mới ở cấp trung ương trong lĩnh vực an toàn bức xạ và hạt nhân.

Các thủ tục bao quát những khâu quan trọng trong vòng đời nhà máy điện hạt nhân, từ phê duyệt địa điểm xây dựng, cấp giấy phép xây dựng, phê duyệt chương trình vận hành thử, cấp phép vận hành thử, vận hành chính thức đến chấm dứt hoạt động.

Đối với lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu, các thủ tục tương tự cũng được quy định, gồm phê duyệt địa điểm, cấp phép xây dựng, phê duyệt chương trình vận hành thử, cấp phép vận hành thử, cấp phép vận hành và chấm dứt hoạt động.

Việc đồng thời hoàn thiện chính sách đãi ngộ, triển khai chiến lược đào tạo nhân lực và xây dựng hệ thống thủ tục quản lý cho thấy nguồn nhân lực đang trở thành một trong những trụ cột quan trọng trong quá trình phát triển lĩnh vực năng lượng nguyên tử.

Trong bối cảnh yêu cầu về chuyên môn, trách nhiệm nghề nghiệp và an toàn, an ninh hạt nhân ngày càng cao, các chính sách mới được kỳ vọng tạo sức hút đủ mạnh để thu hút và giữ chân chuyên gia, nhà khoa học, giảng viên, cán bộ quản lý cũng như khuyến khích người trẻ lựa chọn theo đuổi lĩnh vực đặc thù này.

Đây cũng là điều kiện quan trọng để Việt Nam từng bước xây dựng đội ngũ nhân lực đủ năng lực tiếp thu, làm chủ và phát triển công nghệ hạt nhân, đáp ứng yêu cầu phát triển điện hạt nhân và ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình trong giai đoạn mới.

Nguyệt Thương