Trái phiếu doanh nghiệp được xếp hạng tín nhiệm chiếm 1,6% tổng giá trị phát hành

Theo Bộ Tài chính, giá trị trái phiếu doanh nghiệp được xếp hạng tín nhiệm năm 2025 đạt khoảng 10,2 nghìn tỷ đồng, tương đương 1,6% tổng giá trị phát hành. Nhiều doanh nghiệp chưa nhận thức đầy đủ vai trò của xếp hạng tín nhiệm, đồng thời e ngại chi phí, thời gian thực hiện, rủi ro lộ lọt thông tin bảo mật hoặt kết quả xếp hạng không như kỳ vọng...

Nguồn: VnEconomy tổng hợp từ báo cáo của Bộ Tài chính (Đồ họa: PL)

Theo dự thảo Tờ trình và Báo cáo tổng kết thi hành Nghị định số 88/2014/NĐ-CP của Bộ Tài chính, thị trường xếp hạng tín nhiệm tại Việt Nam đã hình thành sau hơn 10 năm triển khai khung pháp lý và từng bước mở rộng hoạt động, song quy mô vẫn còn khiêm tốn.

TỔNG DOANH THU TOÀN THỊ TRƯỜNG ĐẠT 62 TỶ ĐỒNG NĂM 2025

Kể từ khi doanh nghiệp xếp hạng tín nhiệm đầu tiên được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh vào năm 2017, đến hết năm 2025, Việt Nam có 5 doanh nghiệp được cấp phép cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm là: Công ty Cổ phần Sài Gòn Phát Thịnh Ratings (Saigon Ratings); Công ty Cổ phần FiinRatings; Công ty Cổ phần xếp hạng tín nhiệm Đầu tư Việt Nam (VIS Rating); Công ty Cổ phần xếp hạng tín nhiệm S&I; Công ty Cổ phần XHTN Thiên Minh. Những doanh nghiệp này hiện có vốn điều lệ từ 26,875 tỷ đồng đến 194,64 tỷ đồng.

Bộ Tài chính cho biết đã thực hiện kiểm tra định kỳ việc tuân thủ quy định đối với các doanh nghiệp xếp hạng tín nhiệm theo quy định của Nghị định số 88. Qua kiểm tra, cơ quan quản lý ghi nhận một số hạn chế như: công bố thông tin chưa đầy đủ đối với các trường hợp khách hàng chuyển đổi dịch vụ hoặc thanh lý hợp đồng trước thời hạn; việc lựa chọn nhân sự tham gia hợp đồng xếp hạng tín nhiệm chưa bảo đảm yêu cầu; quy trình, quy chế nội bộ về phòng ngừa rủi ro chưa được xây dựng và triển khai đầy đủ. Trên cơ sở kết quả kiểm tra, Bộ Tài chính đã có văn bản yêu cầu các doanh nghiệp khắc phục, chấn chỉnh các tồn tại trong hoạt động xếp hạng tín nhiệm.

Đến hết năm 2025, 5 công ty trên đã ký kết 228 hợp đồng cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm. Trong đó, 174 hợp đồng xếp hạng doanh nghiệp và tổ chức phát hành, chiếm khoảng 76,3%; 37 hợp đồng phục vụ quản trị nội bộ doanh nghiệp, chiếm khoảng 16,2%; và 17 hợp đồng xếp hạng công cụ nợ, chiếm khoảng 7,5%. Trong số các hợp đồng xếp hạng công cụ nợ có 16 hợp đồng đối với trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ và 1 hợp đồng đối với trái phiếu doanh nghiệp chào bán ra công chúng.

Tổng doanh thu của các doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ xếp hạng tín nhiệm đến cuối năm 2025 ước đạt khoảng 62 tỷ đồng, tăng khoảng 20% so với năm 2024. Giá trị trái phiếu doanh nghiệp phát hành có sử dụng dịch vụ xếp hạng tín nhiệm đạt khoảng 10,2 nghìn tỷ đồng, gấp 3,1 lần so với năm 2024 và tương đương khoảng 1,6% tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp phát hành trong năm 2025.

Theo Bộ Tài chính, thị trường xếp hạng tín nhiệm tại Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn đầu phát triển. Hoạt động của các doanh nghiệp chủ yếu tập trung vào xếp hạng doanh nghiệp và tổ chức phát hành, trong khi số lượng hợp đồng xếp hạng công cụ nợ còn hạn chế.

Theo lộ trình quy định, từ ngày 1/1/2023, một số trường hợp phát hành trái phiếu doanh nghiệp ra công chúng phải có kết quả xếp hạng tín nhiệm; từ ngày 1/1/2024 áp dụng đối với một số trường hợp phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Từ ngày 1/1/2026, theo Luật Chứng khoán sửa đổi và Nghị định số 245/2025/NĐ-CP, trái phiếu doanh nghiệp chào bán ra công chúng và trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ cho nhà đầu tư cá nhân đều phải được xếp hạng tín nhiệm.

Bộ Tài chính đánh giá nhu cầu sử dụng dịch vụ xếp hạng tín nhiệm chịu ảnh hưởng từ diễn biến của thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Trong một số thời điểm, thị trường trái phiếu chịu tác động của biến động kinh tế vĩ mô, thị trường tài chính và tâm lý nhà đầu tư, làm giảm số lượng doanh nghiệp phát hành cũng như nhu cầu sử dụng dịch vụ xếp hạng tín nhiệm.

Bộ Tài chính cũng cho biết nhận thức của một bộ phận doanh nghiệp về vai trò của xếp hạng tín nhiệm còn hạn chế. Một số tổ chức phát hành chưa chủ động sử dụng dịch vụ khi không thuộc trường hợp bắt buộc do cân nhắc chi phí, thời gian thực hiện, lo ngại việc cung cấp thông tin hoặc kết quả xếp hạng không đạt kỳ vọng.

MỞ RỘNG PHẠM VI HOẠT ĐỘNG CHO CÁC CÔNG TY XẾP HẠNG TÍN NHIỆM

Dự thảo lần 1 Nghị định quy định về dịch vụ xếp hạng tín nhiệm nhằm thay thế Nghị định số 88/2014/NĐ-CP gồm 6 chương, 48 điều, quy định toàn diện về điều kiện kinh doanh, hoạt động cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm, trách nhiệm của doanh nghiệp xếp hạng tín nhiệm, tổ chức được xếp hạng tín nhiệm và cơ quan quản lý nhà nước.

Một trong những nội dung đáng chú ý là dự thảo nâng mức vốn điều lệ tối thiểu đối với doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ xếp hạng tín nhiệm từ 15 tỷ đồng lên 25 tỷ đồng. Doanh nghiệp phải duy trì mức vốn điều lệ thực góp không thấp hơn mức tối thiểu trong suốt quá trình hoạt động. Mức vốn này chỉ áp dụng đối với hoạt động kinh doanh dịch vụ xếp hạng tín nhiệm và chưa bao gồm yêu cầu về vốn đối với các lĩnh vực kinh doanh khác theo quy định của pháp luật.

Dự thảo cũng mở rộng phạm vi hoạt động của doanh nghiệp xếp hạng tín nhiệm. Ngoài việc cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm đối với (1) doanh nghiệp, tổ chức và (2) công cụ nợ, doanh nghiệp được phép cung cấp (3) dịch vụ thông tin về xếp hạng tín nhiệm, (4) đào tạo, bồi dưỡng, cập nhật kiến thức liên quan đến hoạt động xếp hạng tín nhiệm và (5) các dịch vụ khác theo quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, việc cung cấp các dịch vụ trên phải bảo đảm không phát sinh xung đột lợi ích. Dự thảo quy định doanh nghiệp xếp hạng tín nhiệm (1) không được mua, nắm giữ cổ phiếu, phần vốn góp hoặc công cụ nợ của tổ chức được xếp hạng trong thời gian thực hiện hợp đồng; (2) không được cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm cho người có liên quan; (3) không được có quan hệ góp vốn hoặc sở hữu hưởng lợi với tổ chức được xếp hạng. Đối với người quản lý, chuyên viên phân tích và thành viên Hội đồng xếp hạng tín nhiệm, dự thảo cũng quy định nhiều trường hợp không được tham gia hoạt động xếp hạng khi có khả năng phát sinh xung đột lợi ích.

Theo Dự thảo lần 1, doanh nghiệp xếp hạng tín nhiệm có thể bị thu hồi giấy phép nếu không duy trì điều kiện về vốn, cổ đông hoặc nhân sự trong 6 tháng liên tiếp; thực hiện các hành vi bị nghiêm cấm; không cung cấp dịch vụ xếp hạng tín nhiệm trong 2 năm liên tiếp sau khi được cấp phép; gian lận hồ sơ hoặc vi phạm nghiêm trọng quy định của nghị định. Sau khi bị thu hồi giấy phép, doanh nghiệp không được nộp hồ sơ đề nghị cấp lại Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh trong thời hạn 3 năm.

Dự thảo bổ sung yêu cầu doanh nghiệp phải thành lập bộ phận kiểm soát nội bộ độc lập với bộ phận kinh doanh và các bộ phận tham gia hoạt động xếp hạng tín nhiệm. Bộ phận này có nhiệm vụ xây dựng cơ chế phòng ngừa, phát hiện và xử lý xung đột lợi ích; giám sát việc tuân thủ quy định pháp luật và quy trình nội bộ; theo dõi tính độc lập, khách quan của hoạt động xếp hạng; đồng thời hằng năm phải được tổ chức kiểm toán đánh giá.

Dự thảo yêu cầu doanh nghiệp xếp hạng tín nhiệm phải công bố trên trang thông tin điện tử các thông tin về giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh, vốn điều lệ thực góp, danh sách cổ đông hoặc thành viên góp vốn sở hữu trên 5% vốn điều lệ, phương pháp xếp hạng, quy trình hoạt động, báo cáo kết quả xếp hạng tín nhiệm, các trường hợp chấm dứt hợp đồng, thu hồi kết quả xếp hạng và danh sách các khách hàng có mức phí dịch vụ chiếm trên 5% tổng doanh thu từ hoạt động xếp hạng tín nhiệm trong năm tài chính trước.

Dự thảo cũng chuẩn hóa quy trình hoạt động xếp hạng tín nhiệm. Theo đó, doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ các bước từ ký kết hợp đồng, phân công chuyên viên phân tích, thành lập Hội đồng xếp hạng tín nhiệm, rà soát xung đột lợi ích, thu thập thông tin, phân tích, đánh giá, công bố kết quả, theo dõi và cập nhật kết quả xếp hạng trong suốt thời gian hợp đồng còn hiệu lực. Trường hợp phát hiện sai sót trong quá trình đánh giá, doanh nghiệp có trách nhiệm thu hồi kết quả xếp hạng đã công bố và nêu rõ lý do.

Đối với phương pháp xếp hạng tín nhiệm, dự thảo yêu cầu doanh nghiệp phải xây dựng phương pháp đánh giá thống nhất cho từng loại nghĩa vụ nợ và từng ngành nghề. Phương pháp phải kết hợp đánh giá định lượng và định tính, đồng thời xem xét các nhóm rủi ro như rủi ro vĩ mô, rủi ro thị trường và môi trường kinh doanh, rủi ro chiến lược, rủi ro quản trị, rủi ro nhân sự, rủi ro tài chính và các yếu tố rủi ro khác. Doanh nghiệp phải định kỳ rà soát, cập nhật phương pháp và công khai những nội dung cơ bản trên trang thông tin điện tử.

Dự thảo cũng nâng yêu cầu về nhân sự đối với doanh nghiệp xếp hạng tín nhiệm. Tổng giám đốc hoặc Giám đốc phải có trình độ đại học trở lên thuộc các chuyên ngành kinh tế, tài chính, ngân hàng, kế toán, kiểm toán, thống kê hoặc quản trị kinh doanh và có ít nhất 10 năm kinh nghiệm làm việc trực tiếp trong lĩnh vực liên quan. Doanh nghiệp phải có tối thiểu 5 thành viên Hội đồng xếp hạng tín nhiệm và tối thiểu 5 chuyên viên phân tích đáp ứng tiêu chuẩn theo quy định. Đối với từng hợp đồng xếp hạng, Hội đồng xếp hạng tín nhiệm phải có ít nhất 3 thành viên.

Một điểm mới khác là dự thảo bổ sung trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hợp đồng xếp hạng tín nhiệm. Theo đó, hợp đồng phải quy định trách nhiệm của doanh nghiệp xếp hạng tín nhiệm đối với các thiệt hại phát sinh do sai sót trong quá trình cung cấp dịch vụ.

Mỹ Văn