Trai làng cởi trần 'cướp cầu' trong lễ hội Thủy tổ dân ca Quan họ Bắc Ninh

Trong khuôn khổ lễ hội làng Diềm, phần chạy cờ và nghi lễ “cướp cầu” diễn ra sôi động, thu hút đông đảo người dân và du khách. Những trai làng khỏe mạnh tranh tài quyết liệt, gửi gắm ước vọng may mắn, mùa màng bội thu đầu năm.

Mỗi dịp đầu xuân, tại làng Diềm (phường Kinh Bắc, thành phố Bắc Ninh), nghi lễ “cướp cầu” lại diễn ra trong không khí sôi động, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia.

Lễ hội làng Diềm được tổ chức hằng năm vào mùng 6 tháng 2 âm lịch nhằm tưởng nhớ Đức Vua Bà – Thủy tổ dân ca Quan họ. Đây là một trong những lễ hội tiêu biểu của vùng Kinh Bắc, nổi bật với nhiều nghi thức truyền thống mang đậm dấu ấn văn hóa cộng đồng.

Trong đó, nghi lễ “cướp cầu” được xem là điểm nhấn đặc sắc. Theo quan niệm dân gian, quả cầu tượng trưng cho mặt trời nguồn sinh khí của vạn vật. Việc tranh cầu vì thế mang ý nghĩa cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no.

Tối 23/3 (tức mùng 5/2 âm lịch), tại tổ dân phố Viêm Xá, nghi lễ đã diễn ra trong tiếng trống hội rộn ràng và sự cổ vũ của đông đảo người dân. Ngay từ sớm, khu vực sân đình đã chật kín người, tạo nên không khí náo nhiệt đặc trưng của ngày hội đầu xuân.

Trai làng cởi trần, đóng khố xanh – đỏ, tượng trưng cho âm dương tham gia nghi lễ “cướp cầu” tại làng Diềm, Bắc Ninh.

Quả cầu gỗ sơn son, kích thước vừa tay, được rước từ hậu cung ra sân đình trong không khí trang nghiêm. Sau hiệu lệnh, hàng chục thanh niên trai tráng nhanh chóng nhập cuộc, chia thành hai đội Đông – Tây để tranh cầu.

Các chàng trai cởi trần, đóng khố với hai màu sắc khác nhau: khố xanh tượng trưng cho dương, khố đỏ tượng trưng cho âm, thể hiện quan niệm cân bằng trong đời sống tín ngưỡng của cư dân nông nghiệp.

Theo lệ làng, giáp Đông được kỳ vọng giành chiến thắng với tỉ số 2–1 trước giáp Tây. Người dân tin rằng khi giáp Đông biểu tượng của khí dương – thắng cuộc, đó là điềm lành, báo hiệu một năm mới thuận lợi, mùa màng bội thu.

Trong suốt quá trình tranh cầu, các đội liên tục giằng co, phối hợp để đưa quả cầu về phía mình. Không khí trở nên sôi động với những pha tranh chấp quyết liệt, tiếng reo hò vang dội khắp sân đình.

Trai làng phối hợp, tìm cách đưa quả cầu về phía đội mình giữa vòng vây đông người.

Dù diễn ra gay cấn, nghi lễ vẫn giữ được tinh thần vui tươi, đoàn kết đúng với ý nghĩa của một lễ hội truyền thống. Đối với người dân địa phương, việc giành được cầu không chỉ là chiến thắng mà còn mang theo niềm tin về may mắn, tài lộc trong năm mới.

Kết thúc nghi lễ, quả cầu được dâng lên đền Vua Bà như một cách bày tỏ lòng thành kính và tri ân. Đây cũng là nghi thức khép lại phần hội đặc sắc, để lại nhiều ấn tượng đối với người tham dự.

Quả cầu được dâng lên đền Vua Bà sau khi kết thúc nghi lễ, khép lại phần hội đặc sắc.

Lễ hội làng Diềm đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2016. Cùng với dân ca Quan họ – Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, lễ hội góp phần bảo tồn và lan tỏa những giá trị văn hóa đặc sắc của vùng Kinh Bắc.

Trong nhịp sống hiện đại, nghi lễ “cướp cầu” không chỉ là hoạt động vui xuân mà còn là cách để cộng đồng gìn giữ bản sắc, kết nối các thế hệ và quảng bá hình ảnh văn hóa địa phương đến du khách gần xa.

Lệ Giang