Trách nhiệm trước lịch sử

Vì vậy, Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ không đơn thuần là một chương trình hành động có thời hạn, mà là sự tiếp nối đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” bằng trách nhiệm và bằng lương tri của cả xã hội. Lãnh đạo Đảng và Nhà nước đã khẳng định đây là “mệnh lệnh từ trái tim”, đó không chỉ là lời hiệu triệu đối với các lực lượng thực hiện nhiệm vụ, mà còn là lời nhắc nhở rằng, sự tri ân không được dừng lại ở ký ức hay những nghi lễ tưởng niệm, mà phải được hiện thực hóa bằng hành động cụ thể.

Ý nghĩa ấy càng trở nên sâu sắc khi nhìn vào thực tế triển khai. Chỉ riêng Hà Nội hiện vẫn còn hơn 8.000 phần mộ chưa xác định được danh tính cần lấy mẫu hài cốt để giám định ADN. Phần lớn trong số đó là những ngôi mộ từ thời kỳ kháng chiến chống Pháp, trải qua nhiều lần di chuyển, tôn tạo, biến đổi địa hình và điều kiện tự nhiên. Mỗi năm trôi qua, nguồn tư liệu lịch sử vơi đi, nhân chứng già yếu dần, ký ức của những người từng trực tiếp chôn cất đồng đội cũng ngày một phai mờ - đó là khó khăn lớn nhất của chiến dịch.

Bởi vậy, điều đáng lo không phải là khối lượng công việc đồ sộ, mà là tâm lý bằng lòng với tiến độ thông thường. Nếu coi đây chỉ là một nhiệm vụ hành chính, chúng ta sẽ dễ chấp nhận sự chậm trễ bằng những lý do khách quan. Nhưng đối với hàng nghìn gia đình liệt sĩ đã chờ đợi hàng chục năm, mỗi ngày kéo dài thêm đều là một ngày hy vọng bị níu lại. Thời gian lúc này không còn là đơn vị tính của tiến độ công việc mà trở thành thước đo trách nhiệm. Càng để muộn, cơ hội xác định danh tính càng nhỏ đi khi dấu vết sinh học mai một, nhân chứng không còn và những mảnh ghép cuối cùng của lịch sử dần mất theo năm tháng.

Đối với Hà Nội, trách nhiệm ấy càng lớn hơn khi Thủ đô đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để đi đầu trong thực hiện chỉ đạo của Trung ương. Việc hoàn thành khảo sát, định danh toàn bộ 340 nghĩa trang liệt sĩ; thành lập các tổ công tác từ thành phố đến cơ sở; xây dựng quy trình lấy mẫu, bàn giao mẫu và số hóa dữ liệu; cập nhật hàng chục nghìn thông tin thân nhân lên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đã tạo nên nền tảng quan trọng cho giai đoạn tiếp theo. Nhưng nền tảng chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành hiệu quả thực chất.

Muốn vậy, trước hết phải tiếp tục quán triệt tinh thần “6 rõ” trong toàn bộ quá trình tổ chức thực hiện chiến dịch. Rõ người chịu trách nhiệm, rõ phần việc, rõ thời hạn, rõ kết quả, rõ cơ chế phối hợp và rõ trách nhiệm của người đứng đầu.

Cùng với đó, Hà Nội cần phát huy mạnh lợi thế của một đô thị số. Dữ liệu về nghĩa trang, hồ sơ liệt sĩ, dữ liệu dân cư và kết quả giám định ADN phải được kết nối thành một hệ thống thống nhất, đồng bộ và có khả năng chia sẻ liên thông. Công nghệ không thể thay thế ký ức của lịch sử, nhưng có thể giúp những ký ức còn lại được lưu giữ đầy đủ hơn, đối chiếu nhanh hơn và chính xác hơn.

Quan trọng không kém là phát huy sức mạnh của nhân dân. Việc đẩy mạnh tuyên truyền không chỉ nhằm nâng cao nhận thức, mà phải khơi dậy ý thức trách nhiệm và sự chủ động tham gia của toàn xã hội. Khi mỗi người dân coi việc cung cấp một thông tin là góp phần đưa một liệt sĩ trở về với tên tuổi của mình, Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ sẽ thực sự trở thành phong trào nhân văn rộng lớn.

Với truyền thống nhân văn, nghĩa tình, với tiềm lực khoa học, công nghệ của thành phố và các đơn vị trung ương đóng trên địa bàn cùng sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, Hà Nội có đủ điều kiện để đi đầu trong hành trình ấy. Bởi sau tất cả những con số, những kế hoạch và những tiến độ, điều thôi thúc mỗi bước chân của chiến dịch vẫn là một mệnh lệnh giản dị nhưng thiêng liêng: Không để bất cứ liệt sĩ nào của Tổ quốc mãi nằm lại trong sự chờ đợi vô danh.

Hà Trang