TQ nhìn thấy cơ hội ở Greenland, nhưng khác cách ông Trump nghĩ

Người dân tham gia cuộc biểu tình, kêu gọi cho phép Greenland được tự quyết định tương lai của mình. Ảnh: Reuters.

Trong nhiều năm qua, Bắc Kinh đã gặp khó khăn trong việc tạo dựng chỗ đứng tại Greenland, một phần do sự thống nhất lập trường giữa Mỹ và Đan Mạch.

Tuy nhiên, ý định “thâu tóm” Greenland của Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể làm rạn nứt liên minh này, mở ra cánh cửa mà Trung Quốc tìm kiếm từ lâu, Guardian đưa tin.

Theo Kaja Kallas, người phụ trách chính sách đối ngoại của Liên minh châu Âu, Trung Quốc và Nga hẳn đang “hân hoan” trước các kế hoạch của ông Trump liên quan đến Greenland. Những kế hoạch mà theo bà sẽ gây chia rẽ trong NATO.

Tuy nhiên, theo ông Trump, chính các kế hoạch đó lại xuất phát từ mong muốn đối phó với mối đe dọa mà bà Kallas đã nêu.

“Hòa bình thế giới đang bị đe dọa! Trung Quốc và Nga muốn Greenland, và Đan Mạch thì không thể làm gì được”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.

Từ góc nhìn của Bắc Kinh, các động thái của ông Trump liên quan đến Greenland có thể là xu thế tạo ra cơ hội đáng kể cho Trung Quốc.

“Nếu ông Trump giành được Greenland, điều đó sẽ đồng nghĩa với sự sụp đổ của NATO”, Wang Wen, giáo sư tại Đại học Nhân dân (Bắc Kinh), nhận định.

Trung Quốc từ lâu đã quan tâm đến việc thiết lập một "Con đường tơ lụa Bắc Cực". Ảnh: Keren Su/China Span/Alamy.

Cơ hội của Bắc Kinh?

Trong nhiều năm, giới hoạch định chính sách đối ngoại Mỹ ngày càng lo ngại về sự hiện diện của Trung Quốc và Nga tại khu vực Bắc Cực.

Năm 2019, Ngoại trưởng Mỹ khi đó là ông Mike Pompeo từng cảnh báo ảnh hưởng của Bắc Kinh có thể tạo ra một “Biển Đông mới” xung quanh Bắc Cực, đồng thời cam kết tăng cường hiện diện của Mỹ tại khu vực này.

Tuy nhiên, khi nói đến Greenland, các bên liên quan của Trung Quốc đã gặp khó khăn trong việc giành được chỗ đứng đáng kể, một phần do sự phản đối từ Mỹ và Đan Mạch.

Năm 2018, Đan Mạch, được cho là dưới áp lực từ Washington, đã chặn một công ty nhà nước Trung Quốc đấu thầu mở rộng mạng lưới sân bay tại Greenland.

Trước đó hai năm, một công ty Trung Quốc cũng bị ngăn mua lại một căn cứ hải quân bỏ hoang tại hòn đảo này.

“Tôi nghi ngờ việc có bất cứ chiến lược gia Trung Quốc nào từng xem kịch bản Mỹ sáp nhập Greenland mối lo an ninh”, Andrew Small, Giám đốc Chương trình châu Á tại Hội đồng Đối ngoại châu Âu, nhận định.

“Ngược lại, họ luôn coi mạng lưới liên minh của Mỹ là một trong những lợi thế chiến lược quan trọng nhất của Washington trước Trung Quốc… việc các liên minh của Mỹ bị phá vỡ mang lại hàng loạt lợi ích cho Bắc Kinh”, ông nói.

Lập trường chính thức của Bắc Kinh là phản đối mọi nỗ lực của Mỹ nhằm làm suy yếu Hiến chương Liên Hợp Quốc, văn kiện bảo đảm chủ quyền của các quốc gia.

Mới đây, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Guo Jiakun đã kêu gọi Mỹ ngừng sử dụng cái gọi là “mối đe dọa Trung Quốc” tại Greenland làm cớ để áp thuế đối với các nước châu Âu.

Một người đàn ông đi bộ tại Nuuk, Greenland. Ảnh: Reuters.

Hy vọng về “Con đường tơ lụa vùng cực”

Dù vậy, lợi ích hạn chế của Trung Quốc tại Greenland không phải do thiếu nỗ lực.

Thực chất, trong giai đoạn 2012-2017, đầu tư trực tiếp nước ngoài của Trung Quốc vào Greenland chiếm hơn 11% GDP của vùng lãnh thổ này. Tỷ lệ trên cao hơn nhiều so với các quốc gia Bắc Cực khác.

Tuy nhiên, mong muốn thu hút vốn đầu tư của Trung Quốc để giúp khai thác tài nguyên khoáng sản của Greenland đôi khi xung đột với những quan ngại an ninh của các đồng minh NATO và Đan Mạch - quốc gia kiểm soát an ninh và đối ngoại của Greenland.

Năm 2018, Trung Quốc công bố Sách trắng về chính sách Bắc Cực. Nước này tự mô tả mình là một “quốc gia cận Bắc Cực” với các lợi ích tương ứng trong khu vực.

Văn bản này nêu rõ Trung Quốc “hy vọng hợp tác với các bên để xây dựng ‘Con đường tơ lụa vùng cực’ thông qua việc phát triển các tuyến vận tải biển Bắc Cực”, qua đó gắn chiến lược Bắc Cực với sáng kiến Vành đai và Con đường do Chủ tịch Tập Cận Bình khởi xướng.

Trung Quốc cũng nhấn mạnh các cơ hội nghiên cứu khoa học tại Bắc Cực.

Tháng 10/2025, bước đi đầu tiên của "Con đường tơ lụa Bắc cực" được cho đã trở thành hiện thực.

Một tàu container Trung Quốc xuất phát từ Ninh Ba (miền Đông nước này) đã cập cảng Felixstowe ở Suffolk (Anh).

Đây là lần đầu tiên một con tàu đi từ Trung Quốc đến châu Âu thông qua Tuyến đường biển phương Bắc, chạy dọc bờ biển Bắc Cực của Nga.

Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, hành trình do một hãng vận tải container mà Trung Quốc kiểm soát vận hành chỉ mất 20 ngày, bằng khoảng một nửa thời gian thông thường.

Tuy nhiên, tuyến thương mại này sẽ phụ thuộc chủ yếu vào sự hợp tác với Nga.

Trong nhiều năm, các doanh nghiệp Trung Quốc cũng chật vật biến những dự án khai khoáng tại Greenland thành khoản đầu tư sinh lợi. Sự quan tâm công khai của ông Trump đối với Greenland có thể khiến mọi việc thêm khó khăn.

“Kể từ nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông Donald Trump, các công ty Trung Quốc tại Greenland đã vấp phải sự phản đối từ Mỹ và Đan Mạch. Bản thân Bắc Kinh dường như cũng đã không khuyến khích đầu tư vào đây trong những năm gần đây”, Patrik Andersson, thuộc Trung tâm Quốc gia Thụy Điển nghiên cứu Trung Quốc, cho biết. “Sự hiện diện của Trung Quốc tại Greenland hiện nay rất hạn chế”.

Một số ý kiến viện dẫn việc Trung Quốc nắm 6,5% cổ phần trong dự án khai thác Kvanefjeld ở miền Nam Greenland như bằng chứng cho thấy sự quan tâm của Bắc Kinh đối với nguyên tố đất hiếm tại đây.

Tuy nhiên, Andersson lưu ý rằng dự án này đã ngừng hoạt động kể từ khi giới chức Greenland cấm khai thác uranium vào năm 2021.

“Do sự phản đối của Mỹ và Đan Mạch đối với hoạt động của Trung Quốc tại Greenland, cùng nỗ lực rộng lớn hơn của phương Tây nhằm xây dựng chuỗi cung ứng đất hiếm không phụ thuộc vào Trung Quốc, khả năng các doanh nghiệp nước này được phép đầu tư vào dự án đất hiếm khác tại Greenland rất thấp”, Andersson nói.

Minh An