Nhà cựu ngoại giao Bỉ đối mặt với tòa án sau vụ ám sát từ 65 năm trước

Ông Etienne Davignon từng là nhà ngoại giao Bỉ ở Congo thế kỷ trước, hiện đã 93 tuổi

Quá khứ đang đuổi kịp Etienne Davignon (93 tuổi), nhà ngoại giao kỳ cựu của Bỉ bị cáo buộc tội ác chiến tranh. Ngày 20-1, các thẩm phán tại Phòng Hội đồng của Tòa án Hình sự Brussels đã nghe lời bào chữa của ông về vai trò trong vụ giết hại ông Patrice Lumumba - Thủ tướng được bầu cử dân chủ đầu tiên của Cộng hòa Dân chủ Congo năm 1961 - người đã đấu tranh cho sự giải phóng của dân tộc khỏi ách cai trị thuộc địa của Bỉ. Ông Patrice Lumumba vẫn là biểu tượng cho việc lên tiếng chống lại sự bất công, bạo lực và sự sỉ nhục của chế độ cai trị của Bỉ. Ông Patrice Lumumbabị tra tấn, bắn chết và thi thể sau đó bị hòa tan trong bồn axit.

Hiện Etienne Davignon là nghi phạm duy nhất trong vụ án vẫn còn sống. Ông ta là một trong 10 quan chức Bỉ bị nêu tên trong đơn khiếu nại năm 2011 do gia đình Patrice Lumumba đệ trình. Sau hơn 1 thập kỷ điều tra gián đoạn, các công tố viên Bỉ đã đề nghị chuyển vụ án lên Tòa án Hình sự Brussels vào tháng 6-2025, với lý do nghi ngờ Etienne Davignon có liên quan đến tội ác chiến tranh ở Congo.

Năm đó, Etienne Davignon đang làm thực tập sinh tại Bộ Ngoại giao Bỉ. Các cáo buộc chống lại ông bao gồm việc giam giữ và chuyển giao trái phép ông Lumumba, từ chối quyền được xét xử công bằng, đối xử nhục mạ và hạ thấp nhân phẩm nạn nhân. Trước khi gia đình Lumumba đệ đơn khiếu nại hình sự năm 2011, Hạ viện Bỉ đã thành lập một Ủy ban điều tra của Quốc hội vào năm 1999. Báo cáo của ủy ban được công bố 2 năm sau đó cho biết Etienne Davignon “được giao nhiệm vụ thuyết phục Tổng thống Congo (lúc bấy giờ là Joseph Kasa Vubu) cách chức Thủ tướng của ông Lumumba với lập luận pháp lý cần thiết”.

Liệu vụ giết hại nhà lãnh đạo Congo vẫn có thể được đưa ra xét xử sau 65 năm? Việc truy tố các tội ác quốc tế như diệt chủng, tội ác chống nhân loại và tội ác chiến tranh không có giới hạn thời gian, nghĩa là chúng không thể hết hạn hoặc được ân xá. Đó là lý do tại sao các vụ án kiểu này vẫn có thể được điều tra hàng thập kỷ sau đó.

Vụ ám sát Thủ tướng Lumumba đã đẩy Congo vào nhiều thập kỷ độc tài dưới thời Mobutu Sese Seko - người đã lên nắm quyền trong một cuộc đảo chính và giữ quyền lực cho đến năm 1997. Ông Wolfgang Kaleck - Tổng Thư ký của Trung tâm Hiến pháp và nhân quyền châu Âu (ECCHR) cho biết, vụ sát hại ông Lumumba “là một trong những vụ ám sát chính trị gây tổn hại nhất trong thế kỷ trước”. “Loại bạo lực này không chỉ do cá nhân gây ra mà còn do cả một bộ máy. Đó là sự phân công lao động, vì vậy mọi người đều đóng vai trò của mình. Nhiều người nói Etienne Avignon khi đó còn trẻ. Nhưng dù sao ông ấy cũng là một nhà ngoại giao ưu tú, ông ấy nằm trong số những người ưu tú của Bỉ” - ông Wolfgang Kaleck nói.

Các thành viên cộng đồng người Congo ở Bỉ đang theo dõi vụ việc một cách sát sao và đòi công lý. Các thành viên của nhóm “Ký ức thuộc địa và chống phân biệt đối xử” đã tập hợp tại Brussels vào ngày 17-1-2026 để kỷ niệm 65 năm ngày ám sát Lumumba. “Patrice Lumumba là một hình mẫu chính trị về chiến thắng thông qua sự kháng cự chủ nghĩa đế quốc và quyền lực thực dân” - Stephanie Ngalula, người tổ chức sự kiện, cho biết. Theo bà Stephanie Ngalula, việc đưa Davignon ra xét xử sẽ gửi một thông điệp rõ ràng đến người dân Congo: “Không thể có chuyện ám sát thủ tướng của một quốc gia có chủ quyền trên chính đất nước của ông ta mà không bị trừng phạt”.

Trong những tuần tới, các thẩm phán của Phòng Hội đồng Tòa án Hình sự Brussels dự kiến sẽ quyết định liệu có đưa vụ án chống lại ông Etienne Davignon ra xét xử hay không. Chính quyền Bỉ cho biết phiên điều trần tiếp theo dự kiến diễn ra vào ngày 17-3-2026. Ông Kaleck nói thêm rằng, gia đình cố Thủ tướng Lumumba đang cân nhắc việc đệ đơn kiện dân sự chống lại Chính phủ Bỉ nếu ông Etienne Davignon qua đời hoặc không bị đưa ra xét xử.

Yên Vũ