TP Hồ Chí Minh - 50 năm mang tên Bác và hành trình kiến tạo đổi mới

Trong dòng chảy ấy, TP Hồ Chí Minh đã không ngừng chuyển hóa tư tưởng, đạo đức, phong cách của Người thành nguồn lực tinh thần và động lực phát triển; từ những tìm tòi, sáng tạo góp phần hình thành đường lối Đổi mới đến hành trình xây dựng đô thị văn minh, hiện đại, nghĩa tình. Vượt qua nhiều khó khăn, thử thách, Thành phố tiếp tục khẳng định vai trò tiên phong, đầu tàu của cả nước, đồng thời nuôi dưỡng khát vọng phát triển vì nhân dân, xứng đáng với niềm tự hào mang tên Bác.

Bitexco Financial Tower hay còn gọi Tháp Tài chính Bitexco là một trong những biểu tượng của Thành phố Hồ Chí Minh cao 262m được khánh thành năm 2010, trở thành tòa tháp cao nhất Thành phố cho đến khi tòa Landmark 81 khánh thành năm 2018. Ảnh tư liệu: Hồng Đạt/TTXVN

Dám nghĩ, dám làm để vượt qua thử thách

Ngày 2/7/1976, Thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tự hào là thành phố mang tên Bác, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Thành phố tiếp tục đứng lên, nỗ lực khắc phục hậu quả nặng nề của chiến tranh, giữ vững thành quả cách mạng, ổn định chính trị, khôi phục và phát triển kinh tế. Hành động ấy, đều bắt nguồn từ quyết tâm sắt đá thực hiện Lời kêu gọi của Bác Hồ: “Đến ngày thắng lợi, nhân dân ta sẽ xây dựng lại đất nước ta đàng hoàng hơn, to đẹp hơn!”.

Với góc nhìn của một nhà nghiên cứu nhiều năm gắn bó với TP Hồ Chí Minh, đồng thời là người lớn lên cùng chặng đường 50 năm Thành phố mang tên Bác, Tiến sĩ Huỳnh Văn Sinh (Khoa Lý luận cơ sở, Học viện Cán bộ Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, nửa thế kỷ kể từ ngày non sông liền một dải, Thành phố Hồ Chí Minh là minh chứng sống động cho sức sống của tư tưởng Hồ Chí Minh trong thực tiễn. Không phải những giá trị trừu tượng, tư tưởng ấy đã thấm vào từng quyết sách, từng hành động, hun đúc nên bản lĩnh tiên phong và cốt cách nghĩa tình của đô thị đầu tàu.

Theo các nhà nghiên cứu, điểm nổi bật trong hành trình phát triển của Thành phố Hồ Chí Minh là khả năng chuyển hóa những giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh thành hành động cụ thể trong thực tiễn. Đó là tinh thần đặt lợi ích của nhân dân lên trên hết, tôn trọng thực tiễn, khuyến khích đổi mới sáng tạo và dám chịu trách nhiệm trước những vấn đề mới nảy sinh. Chính những giá trị đó đã trở thành nền tảng để Thành phố vượt qua nhiều thời điểm khó khăn, đồng thời duy trì vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước.

Thành phố đã mạnh dạn “xé rào”, cử người xuống miền Tây mua gạo theo giá thị trường để “cứu đói”cho dân. Thành phố cho phép các cơ sở sản xuất chủ động khai thác nguyên vật liệu, được liên kết với các tỉnh, thực hiện kế hoạch 3 phần - 3 lợi ích (Nhà nước, doanh nghiệp, người lao động), trả lương theo sản phẩm cùng với việc tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế phát triển. Để tăng nguyên liệu đầu vào cho sản xuất, có thời điểm Thành phố phải mượn tài sản, mượn vàng của dân để đổi ngoại tệ đáp ứng yêu cầu nhập nguyên vật liệu. Dù bị bao vây cấm vận, Thành phố đã tổ chức được các hoạt động xuất nhập khẩu, từng bước lưu thông hàng hóa và tạo thêm nguồn lực cho phát triển kinh tế…

Hàng loạt đơn vị sản xuất, kinh doanh chủ động tổ chức lại sản xuất, liên kết với các tỉnh khai thác nguyên liệu, cung ứng thành phẩm, xây dựng phương án sản xuất ngoài kế hoạch được giao. Có thể kể đến Công ty Bột giặt miền Nam, Xí nghiệp thuốc lá Vĩnh Hội, Công ty Lương thực thành phố; các xí nghiệp dệt Thành Công, Thắng Lợi, Phong Phú, Phước Long; cơ khí Caric, Silico, Vinapro, Sinco, Dược Thú y… Đời sống nông dân cũng từng bước ổn định, sản xuất nông nghiệp có bước phát triển từ “vành đai trắng” trong chiến tranh chuyển thành “vành đai xanh”.

Lĩnh vực phân phối lưu thông đã chuyển biến theo hướng ngày càng toàn diện và sâu sắc hơn, kết hợp cải tạo với xây dựng, tổ chức lại mạng lưới tiểu thương rộng lớn; liên kết và mở rộng giao lưu hàng hóa với các tỉnh; thúc đẩy xuất nhập khẩu qua nhiều đơn vị như Direximco, Imex Saigon, Cholimex, Ficonimex, Pharimex…

Với sự linh hoạt và bám sát thực tiễn, Thành phố từng bước tháo gỡ cơ chế cũ, phát triển sản xuất, giải quyết việc làm và ổn định đời sống nhân dân. Theo bà Phạm Phương Thảo, nguyên Chủ tịch HĐND Thành phố Hồ Chí Minh, vượt qua khó khăn chồng chất trong 10 năm đầu sau giải phóng, Thành phố đã giữ vững thành quả cách mạng, khôi phục và phát triển kinh tế trong điều kiện bị bao vây cấm vận và chiến tranh biên giới ở hai đầu đất nước.

Tiến sĩ Huỳnh Văn Sinh cho rằng, bản lĩnh tiên phong của Thành phố bắt nguồn từ tư tưởng “lấy dân làm gốc” của Bác, tin vào sức sáng tạo của nhân dân, lấy thực tiễn làm thước đo chân lý. Nhờ đó, bước ra từ muôn vàn khó khăn sau chiến tranh, Thành phố không trông chờ, ỷ lại mà chủ động “bung ra” sản xuất, thí điểm cơ chế thị trường để tháo gỡ ách tắc của mô hình tập trung, quan liêu, bao cấp.

Những tìm tòi từ thực tiễn không chỉ giúp Thành phố vượt qua giai đoạn khó khăn nhất sau chiến tranh mà còn tạo nên những kinh nghiệm quý báu, góp phần hình thành tư duy đổi mới của Đảng trong những năm tiếp theo.

Sau ngày đất nước thống nhất, Thành phố Hồ Chí Minh đối diện muôn vàn khó khăn từ hậu quả chiến tranh, thiếu hụt lương thực, đình trệ sản xuất đến những ràng buộc của cơ chế cũ. Trong hoàn cảnh đó, bằng tinh thần năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, Thành phố đã tìm những cách làm mới từ thực tiễn cuộc sống, góp phần quan trọng mở đường cho công cuộc Đổi mới của đất nước.

Từ thực tiễn Thành phố đến Đổi mới

Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII (1991) đã khẳng định: “Thành phố Hồ Chí Minh cần tiếp tục phát huy vai trò là trung tâm kinh tế, văn hóa và khoa học - kỹ thuật lớn của cả nước, đi đầu trong việc thực hiện đường lối đổi mới, nhất là về phát triển các thành phần kinh tế, thu hút đầu tư nước ngoài và mở rộng thương mại đối ngoại”. Ảnh tư liệu (minh họa): Hồng Đạt/TTXVN

Trước thềm Đổi mới (1986), Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những "cái nôi" của nhiều mô hình kinh tế mang tính “xé rào” lịch sử. Lãnh đạo Thành phố đã mạnh dạn thực hiện nhiều thử nghiệm mới nhằm giải phóng sức sản xuất và tháo gỡ những điểm nghẽn của nền kinh tế. Các cơ sở sản xuất được trao thêm quyền chủ động xây dựng kế hoạch, tìm kiếm nguyên liệu và tiêu thụ sản phẩm. Thành phố cũng thực hiện nhiều giải pháp điều hành linh hoạt, từng bước xóa bỏ cơ chế “tem phiếu”, mở rộng kinh tế đối ngoại để thu hút nguồn lực cho phát triển.

Với tinh thần cởi mở của người dân và đội ngũ lãnh đạo dám nghĩ dám làm, Thành phố Hồ Chí Minh đã triển khai hàng loạt chính sách về thu hút đầu tư nước ngoài, xây dựng khu chế xuất, tự do hóa thương mại - dịch vụ và cải cách hành chính. Một trong những chính sách đột phá và mang tính thử nghiệm sớm nhất là thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) theo Luật Đầu tư Nước ngoài tại Việt Nam, ban hành vào năm 1987.

Song song thu hút FDI, Khu chế xuất Tân Thuận thành lập năm 1989, trở thành mô hình thí điểm cho cả nước về tập trung sản xuất hàng xuất khẩu, đơn giản hóa thủ tục hải quan. Thành công của Tân Thuận tạo tiền đề cho Khu chế xuất Linh Trung được xây dựng đầu thập niên 1990. Trong lĩnh vực dịch vụ tài chính – ngân hàng, Thành phố Hồ Chí Minh thể hiện vai trò dẫn dắt khi thí điểm mở cửa cho các chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động từ đầu thập niên 1990.

Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII (1991) đã khẳng định: “Thành phố Hồ Chí Minh cần tiếp tục phát huy vai trò là trung tâm kinh tế, văn hóa và khoa học - kỹ thuật lớn của cả nước, đi đầu trong việc thực hiện đường lối đổi mới, nhất là về phát triển các thành phần kinh tế, thu hút đầu tư nước ngoài và mở rộng thương mại đối ngoại”. Đây là văn kiện đầu tiên xác định Thành phố Hồ Chí Minh là “trung tâm” đa lĩnh vực, đồng thời được giao “nhiệm vụ tiên phong” triển khai các chính sách mở cửa kinh tế.

Theo Tiến sĩ Huỳnh Văn Sinh, tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm ấy đã khai sinh những mô hình tiên phong như khu chế xuất, khu công nghiệp, thị trường chứng khoán. Mạch nguồn đổi mới tiếp tục chảy qua các cơ chế đặc thù và mô hình chính quyền đô thị. Mỗi thử nghiệm từ thực tiễn Thành phố vừa giải phóng sức sản xuất tại chỗ, vừa cung cấp cơ sở khoa học để Trung ương hoạch định, nhân rộng thành đường lối chung cho cả nước.

Trải qua 40 năm thực hiện đường lối Đổi mới của Đảng, với tinh thần năng động, sáng tạo, đi trước, dẫn đầu, Thành phố Hồ Chí Minh đã nỗ lực phấn đấu tạo sự chuyển biến căn bản về kinh tế - văn hóa - xã hội, luôn giữ vững ổn định chính trị, không ngừng xây dựng, củng cố hệ thống chính trị ngày càng vững mạnh. Thành phố tiên phong đi trước xây dựng, phát triển nhiều mô hình mới trong kinh tế thị trường, sản xuất hàng hóa.

Cùng với phát triển kinh tế, Thành phố đặc biệt chú trọng các chính sách an sinh xã hội. Nhiều chương trình xóa đói giảm nghèo, đền ơn đáp nghĩa, chăm lo người có công, hỗ trợ người yếu thế được triển khai hiệu quả và trở thành những mô hình tiêu biểu của cả nước. Những giá trị nhân văn ấy góp phần làm nên bản sắc của Thành phố mang tên Bác, một đô thị không chỉ năng động, sáng tạo mà còn nghĩa tình và giàu trách nhiệm xã hội.

Những mô hình mới về phát triển kinh tế là sản phẩm lao động thể hiện trí tuệ, sự nhạy bén, thích ứng nhanh với quá trình và xu thế hội nhập kinh tế thế giới của Thành phố. Theo bà Phạm Phương Thảo, nguyên Chủ tịch HĐND Thành phố Hồ Chí Minh, thực tiễn sinh động của Thành phố đã giúp hình thành đường lối Đổi mới của Đảng và các chính sách pháp luật, tạo nên bước phát triển mới, đưa đất nước vượt qua khủng hoảng kinh tế - xã hội, trở thành nước đang phát triển có thu nhập trung bình cao như hiện nay.

Nửa thế kỷ mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, Thành phố không chỉ ghi dấu bằng những thành tựu kinh tế - xã hội mà còn bằng tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Từ những quyết sách vượt khó sau ngày thống nhất đến các mô hình tiên phong góp phần hình thành đường lối Đổi mới, Thành phố Hồ Chí Minh đã chuyển hóa tư tưởng Hồ Chí Minh thành động lực phát triển, tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu và đóng góp quan trọng cho sự phát triển của đất nước.

Tiến Lực (TTXVN)