Tốt nghiệp đại học sớm: Thách thức từ đào tạo dựa trên năng lực

Sinh viên Trường Đại học Quản lý và Công nghệ TPHCM trong giờ học. Ảnh: NTCC

Quy định này được kỳ vọng tạo động lực cho người học sớm gia nhập thị trường lao động, song cần gắn với yêu cầu bảo đảm chất lượng đầu ra, nhất là ở các ngành đào tạo đặc thù.

Sau 2 năm có thể tốt nghiệp

Theo ThS.LS Trịnh Hữu Chung, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Gia Định, để tốt nghiệp sớm, sinh viên cần nâng cao năng lực tự học, tận dụng học liệu số và các nền tảng học tập trực tuyến để chủ động tiếp cận kiến thức. Đồng thời, việc tham gia dự án thực tế, thực tập và trải nghiệm nghề nghiệp từ sớm tại doanh nghiệp sẽ giúp sinh viên rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn, qua đó nâng cao năng lực nghề nghiệp.

Điều 4 Dự thảo Thông tư Quy chế đào tạo trình độ đại học quy định thời gian đào tạo tối thiểu để người học hoàn thành chương trình không ít hơn 2/3 thời gian đào tạo chuẩn và thời gian đào tạo tối đa không vượt quá 2,5 lần thời gian đào tạo chuẩn của chương trình.

Theo Khung cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân hiện hành, chương trình đào tạo đại học có thời gian tương đương 3 - 5 năm học tập trung đối với người tốt nghiệp THPT hoặc người đã tốt nghiệp trình độ trung cấp, đồng thời hoàn thành đủ khối lượng kiến thức văn hóa THPT theo quy định của Bộ GD&ĐT.

Như vậy, nếu được ban hành chính thức, sinh viên đại học có thể tốt nghiệp sau 2 - 3,3 năm, trong khi thời gian tối đa hoàn thành chương trình là 7,5 - 12,5 năm.

Dự thảo cũng cho phép sinh viên theo học các chương trình đào tạo tài năng ở bậc đại học hoặc có điểm trung bình tích lũy (GPA) đạt loại giỏi được rút ngắn thời gian đào tạo, nhưng không được tốt nghiệp sớm hơn một nửa thời gian chuẩn. Theo đó, nhóm sinh viên này có thể đẩy nhanh tiến độ học tập và tốt nghiệp sau ít nhất 1,5 năm đối với chương trình đào tạo 3 năm hoặc 2,5 năm đối với chương trình đào tạo 5 năm.

Theo ThS Nguyễn Mạnh Cường (Trường Đại học Quản lý và Công nghệ TPHCM), quy định trong dự thảo có thể xem là bước cụ thể hóa những nội dung đã được đề cập tại Điều 7 và Điều 12 của Quy chế đào tạo trình độ đại học ban hành kèm Thông tư số 08/2021/TT-BGDĐT hiện đang có hiệu lực. Cụ thể, khoản 4, điểm b, Điều 7 quy định sinh viên được đăng ký học tập trong mỗi học kỳ với khối lượng tối đa không vượt quá 3/2 khối lượng trung bình của một học kỳ theo kế hoạch học tập chuẩn.

Theo tính toán, một chương trình đào tạo đại học thường có khoảng 130 tín chỉ. Nếu thời gian đào tạo chuẩn là 4 năm, tương đương 8 học kỳ (2 học kỳ/năm), trung bình mỗi học kỳ sinh viên hoàn thành khoảng 16,5 tín chỉ và có thể đăng ký tối đa 25 tín chỉ. Nếu duy trì kết quả học tập tốt, đồng thời hoàn thành đều đặn số tín chỉ đã đăng ký, sinh viên có thể hoàn thành chương trình đào tạo sau 5 học kỳ, tương đương khoảng 2,5 năm.

Sinh viên Trường Đại học Gia Định trong giờ học tại phòng máy tính. Ảnh: NTCC

Mở rộng cơ hội cho sinh viên xuất sắc

Ủng hộ chủ trương này, Nguyễn Đoàn Bảo Duy, sinh viên năm thứ ba Trường Đại học Luật TPHCM, cho rằng đây là quy định linh hoạt, tạo điều kiện để người học chủ động rút ngắn thời gian đào tạo. Duy cho biết, nhiều sinh viên đã tham gia thực tập tại doanh nghiệp từ năm thứ hai nhằm trải nghiệm môi trường làm việc và văn hóa doanh nghiệp. Vì vậy, việc học tập hiệu quả, tận dụng thời gian nghỉ hè để tích lũy tín chỉ là điều kiện quan trọng giúp sinh viên tốt nghiệp sớm.

“Những sinh viên có năng lực vượt trội tốt nghiệp sớm không chỉ giảm được chi phí sinh hoạt, đặc biệt với các bạn có hoàn cảnh khó khăn, mà còn có cơ hội sớm khẳng định năng lực bản thân và phát triển sự nghiệp”, Duy chia sẻ.

Theo ThS.LS Trịnh Hữu Chung - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Gia Định, việc cho phép rút ngắn thời gian học phản ánh xu hướng đào tạo lấy người học làm trung tâm, đồng thời tăng tính linh hoạt cho hệ thống giáo dục đại học. Với người học, đặc biệt là sinh viên giỏi, việc được rút ngắn thời gian đào tạo xuống còn 2/3 thời gian chuẩn là sự ghi nhận đối với năng lực và nỗ lực cá nhân. Những sinh viên có tư duy tốt, khả năng tự học cao sẽ tiết kiệm đáng kể chi phí cơ hội, chi phí sinh hoạt và sớm gia nhập thị trường lao động.

Ở góc độ nhà trường, quy định này tạo điều kiện để các cơ sở giáo dục đại học tiếp tục đổi mới chương trình đào tạo theo hướng linh hoạt, cá nhân hóa và tăng cường ứng dụng công nghệ trong giảng dạy. Tuy nhiên, theo ThS Chung, rút ngắn thời gian đào tạo không đồng nghĩa với giảm chuẩn đầu ra hay cắt giảm khối lượng kiến thức cốt lõi. Yêu cầu quan trọng nhất vẫn là sinh viên phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về kiến thức, kỹ năng và năng lực nghề nghiệp theo quy định.

Tại Trường Đại học Gia Định, nhiều chương trình đào tạo hiện được thiết kế theo hướng tinh gọn, giúp sinh viên có thể tốt nghiệp sau 3 năm thay vì 4 năm như mô hình truyền thống. “Tuy nhiên, triết lý của nhà trường không phải là học nhanh để ra trường sớm, mà là tối ưu thời gian đào tạo để sinh viên có thêm cơ hội trải nghiệm doanh nghiệp, thực tập nghề nghiệp và tích lũy kinh nghiệm thực tế trước khi bước vào thị trường lao động”, ThS Chung cho biết.

Sinh viên Trường Đại học Bình Dương học tập tại thư viện trường. Ảnh: NTCC

Chất lượng phải được đo bằng chuẩn đầu ra

Việc tốt nghiệp đại học sớm giúp sinh viên tài năng nhanh chóng gia nhập thị trường lao động. Tuy nhiên, nhiều ý kiến đặt câu hỏi liệu thời gian đào tạo được rút ngắn có đủ để người học tích lũy đầy đủ kiến thức và kỹ năng nghề nghiệp cần thiết.

Ở góc độ quản lý giáo dục, ThS.LS Trịnh Hữu Chung cho rằng đây là băn khoăn có cơ sở và cần được xem xét thận trọng. Thực tế cho thấy, chất lượng đào tạo không phụ thuộc hoàn toàn vào số năm học mà phụ thuộc vào cách thiết kế chương trình, phương pháp giảng dạy, chuẩn đầu ra và mức độ chủ động của người học.

Nếu chương trình được xây dựng khoa học, loại bỏ các nội dung trùng lặp, tăng cường học tập trải nghiệm, ứng dụng công nghệ và gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp, sinh viên hoàn toàn có thể đạt được năng lực nghề nghiệp trong thời gian ngắn hơn.

Tuy nhiên, không phải người học nào cũng phù hợp với lộ trình tăng tốc. Việc tốt nghiệp sớm cần được xem là cơ hội dành cho những sinh viên có đủ năng lực và điều kiện học tập phù hợp, thay vì trở thành áp lực chung. “Dù học trong 2 năm, 3 năm hay 4 năm, người học vẫn phải đáp ứng cùng một chuẩn đầu ra về chuyên môn, kỹ năng và năng lực nghề nghiệp”, ThS Chung nhấn mạnh.

Theo ThS Nguyễn Mạnh Cường, chương trình đào tạo cần xác định chuẩn đầu ra chính xác với sự tham gia góp ý của chuyên gia và doanh nghiệp. Đồng thời, các cơ sở đào tạo cần áp dụng phương pháp đánh giá chuẩn đầu ra khách quan, hiệu quả. Đây là yêu cầu cốt lõi mà mọi sinh viên phải đáp ứng để được công nhận tốt nghiệp trong thời gian quy định.

Không thể áp dụng đại trà với mọi ngành học

Đối với những ngành đào tạo đặc thù như y khoa, sư phạm..., đòi hỏi nhiều thời gian thực hành, ThS Trịnh Hữu Chung cho rằng cần có sự phân biệt rõ giữa các nhóm ngành. Với những lĩnh vực có tính ứng dụng cao, yêu cầu nhiều giờ thực hành, thực tập hoặc liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng con người như y khoa, điều dưỡng, dược học, giáo dục hay một số ngành kỹ thuật chuyên sâu, việc rút ngắn thời gian đào tạo cần được cân nhắc kỹ lưỡng.

Theo ông, đây là những ngành mà kinh nghiệm thực hành, khả năng xử lý tình huống thực tế và chuẩn năng lực nghề nghiệp giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Trong nhiều trường hợp, thời gian trải nghiệm thực tiễn là yếu tố khó có thể thay thế hoàn toàn bằng công nghệ hay các phương thức học tập trực tuyến.

“Tôi cho rằng sự linh hoạt về thời gian đào tạo là cần thiết, nhưng phải đặt trong bối cảnh đặc thù của từng ngành học, không thể áp dụng máy móc cho tất cả chương trình đào tạo. Quan điểm của các trường đại học hiện nay không phải là rút ngắn bằng mọi giá, mà là tối ưu hóa thời gian học tập, đồng thời bảo đảm chất lượng đầu ra và trách nhiệm nghề nghiệp của người học sau tốt nghiệp”, ThS Chung nói.

Theo Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Gia Định, để tạo điều kiện cho sinh viên giỏi đẩy nhanh tiến độ học tập, các trường cần xây dựng nhiều lộ trình đào tạo phù hợp. Sinh viên có năng lực nổi trội có thể lựa chọn tiến độ nhanh hơn, trong khi những người cần thêm thời gian vẫn được học theo lộ trình phù hợp mà không chịu áp lực chạy đua.

Các chuyên gia cho rằng mục tiêu cuối cùng của giáo dục đại học không phải là đào tạo nhanh nhất, mà là đào tạo hiệu quả nhất. Việc sinh viên tốt nghiệp sớm chỉ thực sự có ý nghĩa khi người học có đủ năng lực chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và khả năng thích ứng với thị trường lao động trong bối cảnh mới.

ThS Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh, đào tạo đại học theo hệ thống tín chỉ là phương thức ghi nhận kiến thức và kỹ năng của người học. Mỗi tín chỉ đều quy định thời lượng học tập tối thiểu (50 giờ) để tích lũy. Vì vậy, vấn đề cốt lõi là chương trình đào tạo phải xác định đúng chuẩn đầu ra, bảo đảm người học được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng đáp ứng yêu cầu công việc.

Dự thảo Quy chế đào tạo trình độ đại học cho phép những học sinh THPT thuộc diện miễn thi tốt nghiệp (lọt vào vòng lựa chọn đội tuyển dự thi quốc tế trở lên) được đăng ký học tích lũy tín chỉ tại các trường đại học. Nhờ đó, các em có thể rút ngắn thời gian hoàn thành chương trình và nhận bằng đại học trong tương lai. Bộ GD&ĐT cũng lần đầu tiên dự kiến bổ sung quy định về ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong đào tạo đại học, trong đó nêu rõ nguyên tắc và trách nhiệm của giảng viên, sinh viên...

Hà An