Tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật: Nhận diện rõ những điểm nghẽn để tập trung xử lý

Theo báo cáo của Bộ Tư pháp - Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo tổng rà soát hệ thống VBQPPL, tính đến ngày 30/6/2026, các cơ quan ở Trung ương và địa phương đã xác định, tổng hợp 45.792 VBQPPL còn hiệu lực và chưa có hiệu lực thuộc đối tượng, phạm vi tổng rà soát.

Đối với các VBQPPL được ban hành không theo chế độ mật, các cơ quan ở Trung ương và địa phương đã rà soát, xác định và đề xuất phương án xử lý đối với 13.084 văn bản. Trong đó, các cơ quan ở Trung ương đã rà soát, xác định và đề xuất phương án xử lý đối với 2.370 VBQPPL; UBND cấp tỉnh rà soát, xác định phương án xử lý đối với 7.939 VBQPPL; UBND cấp xã rà soát, xác định phương án xử lý đối với 2.775 VBQPPL. Những con số trên cho thấy quy mô rất lớn của nhiệm vụ tổng rà soát, đồng thời phản ánh bước đầu việc nhận diện các văn bản cần tiếp tục xử lý trong thời gian tới.

Vẫn còn những “khoảng trống” cần khắc phục

Theo đánh giá của Bộ Tư pháp, công tác tổ chức thực hiện tổng rà soát hệ thống VBQPPL đã kế thừa những kinh nghiệm từ các đợt rà soát văn bản chuyên đề trước đây, đồng thời có nhiều cách làm mới, tạo giá trị tích cực.

Các cơ quan đã thường xuyên quán triệt, thống nhất và nâng cao nhận thức về tầm quan trọng, mục đích, ý nghĩa chính trị của nhiệm vụ tổng rà soát. Việc tham mưu xây dựng và tổ chức thực hiện Đề án tổng rà soát được triển khai theo quan điểm, định hướng của Đảng, gắn với yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Vai trò tham mưu, giúp việc, theo dõi, đôn đốc, hướng dẫn và phối hợp thực hiện của Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo cũng từng bước được phát huy hiệu quả. Đáng chú ý, hoạt động thẩm định, cho ý kiến đối với kết quả tổng rà soát của các Bộ, cơ quan đã góp phần nâng cao chất lượng kết quả thực hiện.

Cùng với đó, công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo và công nghệ số bước đầu được ứng dụng để hỗ trợ rà soát văn bản, tổng hợp, phân tích thông tin, dữ liệu và số liệu. Đây được xem là hướng đi quan trọng trong bối cảnh khối lượng VBQPPL cần rà soát rất lớn.

Một cuộc họp về công tác tổng rà soát do Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu chủ trì.

Tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn bộc lộ một số hạn chế. Công tác chỉ đạo, tổ chức thực hiện tại một số cơ quan, địa phương chưa đạt hiệu quả, chưa bảo đảm thời hạn và chất lượng theo yêu cầu của Ban Chỉ đạo. Việc trao đổi, lấy ý kiến chuyên sâu về kết quả rà soát tại một số cơ quan còn hạn chế.

Việc ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng phần mềm hỗ trợ tổng hợp kết quả tại một số cơ quan, địa phương cũng chưa thành thạo. Trong khi đó, các điều kiện bảo đảm về nhân lực, kinh phí và hướng dẫn ứng dụng trí tuệ nhân tạo chuyên sâu phục vụ tổng rà soát chưa được đáp ứng kịp thời.

Về kết quả rà soát sơ bộ, cơ bản các cơ quan ở Trung ương và địa phương đã xác định được đối tượng, phạm vi thuộc trách nhiệm tổng rà soát; nhận diện các vướng mắc, bất cập, mâu thuẫn, chồng chéo, không phù hợp của quy định pháp luật thuộc phạm vi phụ trách. Trên cơ sở đó, các cơ quan bước đầu đề xuất phương án, hình thức và lộ trình xử lý văn bản. Phần lớn các cơ quan xác định lộ trình xử lý VBQPPL trong giai đoạn 2026-2027.

Dù vậy, việc xác định VBQPPL thuộc đối tượng, phạm vi tổng rà soát và thống kê số liệu tại một số cơ quan, địa phương chưa đầy đủ, chính xác, thống nhất. Một số báo cáo còn sơ sài, đánh giá chung chung, chưa cụ thể và chưa thực hiện đầy đủ theo hướng dẫn của Ban Chỉ đạo, Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo.

Đặc biệt, việc lấy ý kiến các cơ quan liên quan đối với những vấn đề liên ngành, phức tạp còn chưa đầy đủ. Việc tổng hợp, cập nhật, đánh giá các văn bản cần xử lý, nhất là những văn bản đã được xác định có bất cập, vướng mắc, mâu thuẫn, chồng chéo hoặc đã được giao quy định cụ thể, chi tiết tại văn bản của cơ quan cấp trên, vẫn cần tiếp tục hoàn thiện.

Kết quả sơ bộ cũng chưa thể hiện rõ việc cập nhật và đề xuất phương án xử lý VBQPPL nhằm kịp thời thể chế hóa đầy đủ, toàn diện các nghị quyết, kết luận của Trung ương tại Hội nghị lần thứ 2 và lần thứ 3 khóa XIV. Đồng thời, kết quả tổng rà soát cần tiếp tục được cập nhật, gắn với các định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI và các kế hoạch liên quan.

Tập trung xử lý điểm nghẽn, gắn tổng rà soát với định hướng lập pháp

Trong thời gian tới, yêu cầu được đặt ra là phải tập trung cao nhất cho công tác lãnh đạo, chỉ đạo tổ chức thực hiện tổng rà soát; bảo đảm đầy đủ nguồn lực, kinh phí, tăng cường kiểm tra, theo dõi, đôn đốc, tập huấn, hướng dẫn và kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng chủ trì một cuộc họp về triển khai công tác tổng rà soát.

Các cơ quan cần khẩn trương rà soát, đánh giá kỹ và hoàn thiện toàn bộ kết quả sơ bộ đã thực hiện, bảo đảm thông tin, số liệu chính xác; dữ liệu dùng chung trên phần mềm phải đầy đủ, thống nhất. Đồng thời, cần tổ chức thực chất việc trao đổi, tham vấn, lấy ý kiến chuyên sâu, trong đó chú trọng ý kiến phản ánh, kiến nghị của các đối tượng chịu sự tác động trực tiếp của pháp luật.

Việc phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị cần được tăng cường, cùng với tiếp tục đẩy mạnh truyền thông về nhiệm vụ tổng rà soát hệ thống VBQPPL.

Đối với việc hoàn thiện và xử lý kết quả, các cơ quan được yêu cầu nghiên cứu kỹ, thực hiện nghiêm các tài liệu hướng dẫn của Ban Chỉ đạo, Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo và cơ quan có thẩm quyền, bảo đảm việc rà soát được thực hiện thống nhất, đầy đủ, chính xác.

Trên cơ sở ý kiến đánh giá, chỉ đạo của Ban Chỉ đạo, ý kiến thẩm định của Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo và góp ý của các Bộ, ngành, cơ quan, tổ chức liên quan, các cơ quan phải khẩn trương cập nhật, hoàn thiện kết quả tổng rà soát.

Đối với các báo cáo chuyên đề, cần xác định cụ thể, toàn diện những chủ trương, đường lối của Đảng cần được thể chế hóa thành pháp luật; đồng thời khẩn trương rà soát, cập nhật, đề xuất phương án xử lý VBQPPL để kịp thời thể chế hóa các chủ trương được xác định trong các nghị quyết, kết luận của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.

Việc đề xuất lộ trình, phương án xử lý văn bản phải đặt trong tổng thể định hướng xây dựng, hoàn thiện pháp luật hiện nay, gắn với các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, hoàn thiện và vận hành hiệu quả mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đồng thời, phải bám sát Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, xác định rõ những vấn đề trọng tâm, trọng điểm, tập trung tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong năm 2026 và 2027.

Các cơ quan cũng cần chủ động tham mưu xử lý hoặc xử lý theo thẩm quyền đối với những văn bản đã rõ nội dung vướng mắc, bất cập; các văn bản đã có trong chương trình, kế hoạch xây dựng; những nội dung, văn bản cần bãi bỏ, tạm ngưng hiệu lực toàn bộ hoặc một phần và những quy định cần hướng dẫn áp dụng pháp luật.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh phát biểu trong một cuộc họp báo cáo Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu về tổng rà soát.

Đối với Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật, kiến nghị tiếp tục quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo việc thực hiện và xử lý kết quả tổng rà soát; tăng cường quán triệt ý nghĩa chính trị của nhiệm vụ này, yêu cầu kết quả tổng rà soát của từng cơ quan, đơn vị, địa phương phải chỉ rõ và giải quyết được những “điểm nghẽn” của quy định pháp luật trong ngành, lĩnh vực, địa bàn phụ trách.

Đối với Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, kiến nghị tăng cường phối hợp giữa các cơ quan của Quốc hội với các Bộ, ngành và cơ quan liên quan; nghiên cứu, sử dụng kết quả tổng rà soát sơ bộ, gắn việc xử lý kết quả rà soát với triển khai Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI.

Ban Chỉ đạo tổng rà soát hệ thống VBQPPL được kiến nghị tiếp tục chỉ đạo, hướng dẫn, đôn đốc việc hoàn thiện kết quả; yêu cầu các cơ quan phân loại chính xác những vấn đề, văn bản cần xử lý, xác định thứ tự ưu tiên và phương án xử lý tổng thể, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, đồng thời tăng cường cơ chế phối hợp để giải quyết các vấn đề phức tạp, liên ngành.

Qua kết quả sơ bộ, tổng rà soát không chỉ nhằm “đếm” số lượng văn bản mà quan trọng hơn là nhận diện đầy đủ những bất cập, mâu thuẫn, chồng chéo và điểm nghẽn trong hệ thống pháp luật. Đây sẽ là cơ sở quan trọng để lựa chọn đúng vấn đề cần ưu tiên xử lý, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, thống nhất, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

H.Hoài