Tiết kiệm điện là yêu cầu chiến lược đối với cả nền kinh tế

Các đại biểu tham gia trao đổi tại Tọa đàm với chủ đề “Tiết kiệm điện mùa cao điểm: Trách nhiệm và giải pháp”. Ảnh: Minh Khôi

Đó là nội dung được các đại biểu chia sẻ tại Tọa đàm với chủ đề “Tiết kiệm điện mùa cao điểm: Trách nhiệm và giải pháp” do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức sáng 22-6 tại Hà Nội.

Những kỷ lục mới về tiêu thụ điện liên tiếp được thiết lập

Những kỷ lục mới về tiêu thụ điện liên tiếp được thiết lập ngay từ cuối tháng 5 đến nay cho thấy, áp lực ngày càng lớn đối với hệ thống điện quốc gia trong bối cảnh nắng nóng cực đoan gia tăng dưới tác động của biến đổi khí hậu. Trong khi đó, nguy cơ xuất hiện El Nino trong những tháng tới không chỉ làm gia tăng nhu cầu sử dụng điện mà còn có thể ảnh hưởng đến nguồn cung, đặc biệt là nguồn thủy điện.

Đồng thời tình hình thế giới cũng ảnh hưởng nghiêm trọng tới chuỗi cung ứng xăng dầu - nguyên liệu quan trọng cho sản xuất điện. Vì vậy, bài toán bảo đảm điện cho tăng trưởng kinh tế, đời sống người dân và mục tiêu phát triển bền vững đang trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và khuyến công (Bộ Công Thương) chia sẻ tại tọa đàm. Ảnh: Minh Khôi

Chia sẻ tại tọa đàm, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và khuyến công (Bộ Công Thương) Đặng Hải Dũng cho biết, thời gian gần đây, công suất cực đại của hệ thống điện đã vượt 58.000 MW và sản lượng điện có những ngày đạt trên 1 tỷ kWh. Đây là mức tiêu thụ rất lớn, phản ánh rõ nét quá trình phát triển và tăng trưởng mạnh mẽ của nền kinh tế. Khi kinh tế tăng trưởng, nhu cầu về điện năng cho sản xuất, kinh doanh và các hoạt động kinh tế - xã hội cũng gia tăng tương ứng.

Tốc độ tăng trưởng năng lượng luôn gắn liền với tốc độ tăng trưởng kinh tế. Trong thời gian qua, Bộ Chính trị đã đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số. Vì vậy, Bộ Công Thương dự báo nhu cầu năng lượng nói chung và điện năng nói riêng sẽ tiếp tục tăng mạnh trong thời gian tới. Trên cơ sở triển khai đồng loạt các dự án trên phạm vi cả nước, nhu cầu sử dụng điện chắc chắn sẽ còn gia tăng.

Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) Ngô Sơn Hải cho biết, thời gian qua, biến động của thị trường thế giới ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ cũng như giá nhiên liệu đầu vào cho phát điện. Hiện nay, các nhà máy điện của EVN sử dụng hai nguồn than là than nhập khẩu và than trong nước. Than trong nước chủ yếu thông qua TKV và Công ty Đông Bắc. Than nhập khẩu hiện nay cũng mua của TKV và Công ty Đông Bắc. Nguồn LNG (cho khí cho phát điện) nhập khẩu qua PV GAS, một đơn vị thuộc Tập đoàn Dầu khí.

Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) Ngô Sơn Hải chia sẻ tại tọa đàm. Ảnh: Minh Khôi

Ông Ngô Sơn Hải thông tin, ngay từ tháng 3-2026, EVN đã chỉ đạo tất cả các đơn vị phát điện phối hợp với các đơn vị cung cấp than điều chỉnh lại các kế hoạch cung cấp than cũng như cung cấp khí. Thực tế cho thấy thời gian vừa qua, đặc biệt là giai đoạn nắng nóng, than và khí vẫn đảm bảo cho phát điện.

“Để đảm bảo cung ứng điện, bên cạnh việc đáp ứng nguồn than, khí cho các nhà máy độ sẵn sàng của các nhà máy phát điện cũng phải bảo đảm thì mới cung ứng được điện. Về phần nguồn, EVN chiếm tỷ trọng chỉ khoảng 37%, bao gồm EVN và các nhà máy của EVN. Vì thế, để bảo đảm cung ứng điện, cần sự vào cuộc đồng bộ của tất cả các đơn vị phát điện trong hệ thống điện”, ông Ngô Sơn Hải chia sẻ.

Trong bối cảnh đó, tiết kiệm điện vì thế không còn là giải pháp tình thế, mà là yêu cầu mang tính chiến lược đối với cả nền kinh tế, nhất là với yêu cầu tự chủ năng lượng. Đặc biệt, cuối năm 2025, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20-8-2025 về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 - một trong những nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị.

“Trong văn bản này đã 13 lần nhắc đến yêu cầu tiết kiệm điện, tiết kiệm năng lượng, với các mục tiêu rất cụ thể như tỷ lệ tiết kiệm năng lượng trên tổng tiêu thụ năng lượng cuối cùng so với kịch bản phát triển bình thường khoảng 8 - 10%”, ông Đặng Hải Dũng chia sẻ.

Trước những thách thức đó, Chính phủ và Bộ Công Thương đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Trong đó, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả được xác định là một trong những trụ cột quan trọng bên cạnh các lĩnh vực than, dầu khí và các nguồn năng lượng khác.

Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 09 và Chỉ thị số 20 nhằm thúc đẩy phát triển điện mặt trời mái nhà, đồng thời tăng cường các giải pháp nâng cao hiệu quả vận hành và tối ưu hóa hệ thống điện. Một số cơ chế như điều chỉnh biểu giá điện theo giờ cao điểm cũng sẽ được triển khai trong thời gian tới.

Ngoài ra, Bộ Công Thương cũng tập trung hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện tiềm năng tiết kiệm năng lượng thông qua kiểm toán năng lượng; thúc đẩy chuyển đổi công nghệ; đồng thời nghiên cứu, xây dựng các giải pháp tài chính hỗ trợ doanh nghiệp.

Tiết kiệm điện - Giải pháp cấp thiết hay chiến lược lâu dài

Các đại biểu tham gia trao đổi tại Tọa đàm với chủ đề “Tiết kiệm điện mùa cao điểm: Trách nhiệm và giải pháp”. Ảnh: Minh Khôi

Qua những phân tích của các đại biểu tại tọa đàm có thể thấy nhu cầu điện ở Việt Nam sẽ tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới. Chia sẻ về vấn đề này, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và khuyến công (Bộ Công Thương) Đặng Hải Dũng nhấn mạnh rằng, tiết kiệm năng lượng nói chung và tiết kiệm điện nói riêng là một trong những chiến lược của chúng ta thời gian tới.

"Thực tế từ 2011 trở lại đây, cũng đặt ra chiến lược và đã ban hành Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả lần đầu tiên năm 2010. Năm ngoái, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi bổ sung Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả. Qua đó chúng ta định hình hoạt động tiết kiệm năng lượng và tiết kiệm điện là một nội dung trọng tâm trong phát triển kinh tế thời gian tới.

Ngoài vấn đề bảo đảm an ninh năng lượng, chúng ta còn có các vấn đề về thị trường, bảo đảm tính cạnh tranh quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh của thị trường chung. Cụ thể, châu Âu từ 2026 đã áp thuế carbon, hệ thống chứng chỉ carbon lên các sản phẩm nhập từ thị trường bên ngoài. Đồng thời họ cũng đưa ra rất nhiều vấn đề về hạn chế năng lực thâm nhập, tiếp cận thị trường của họ liên quan đến các vấn đề như ESG, phát triển bền vững, hàng rào xanh...", ông Đặng Hải Dũng cho hay.

Nhiệt độ tăng thêm 1 độ C trong các đợt nắng nóng cực đoan, phụ tải cực đại của miền Bắc có thể tăng thêm hàng trăm MW. Ảnh: EVNHANOI.

Nếu như năm 2010, phiên bản đầu tiên, Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả mang tính chất khuyến khích, vận động, thúc đẩy. Đến năm 2025, đã sửa đổi mang tính chất tăng cường hơn việc quản lý năng lượng trong sản xuất kinh doanh và sử dụng. Sau Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả, từ Nghị quyết 70 cho đến các chỉ thị gần đây đều tăng cường kỷ cương trong sản xuất, tiêu dùng và sử dụng năng lượng.

Trong đó, chính phủ yêu cầu tất cả đối tượng liên quan, từ các cơ quan công sở nhà nước cho đến doanh nghiệp, xây dựng kế hoạch, đặt KPI, chỉ tiêu liên quan đến sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả và định mức tiêu hao năng lượng trong sản xuất.

Các vấn đề tiếp theo liên quan đến xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn, cũng sẽ nâng dần lên, bởi vì tiêu chuẩn, quy chuẩn này ảnh hưởng trực tiếp đến vấn đề sản xuất, nhất là khi đưa hàng xuất khẩu ra nước ngoài. Khi hệ thống thuế carbon áp dụng, các vấn đề về tiêu thụ năng lượng chiếm khoảng 70-80% hàm lượng carbon sẽ đánh thuế. Chính vì vậy, việc thắt chặt tiêu chuẩn, quy chuẩn trong thời gian tới theo Chỉ thị 10 đã yêu cầu tăng tối thiểu 5% cho các hoạt động từ sản xuất cho đến tiêu dùng các dịch vụ.

Bộ Công Thương cũng đang trình dự thảo đầu tiên về xây dựng Quỹ Sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả. Luật đã cho phép xây dựng quỹ này. Quỹ có mục tiêu, ngoài công cụ hỗ trợ kỹ thuật ra còn có công cụ hỗ trợ về tài chính để các doanh nghiệp sử dụng khi muốn thay đổi, nâng cấp về công nghệ, bảo đảm tiết kiệm năng lượng.

Ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh chia sẻ tại Tọa đàm. Ảnh: Minh Khôi

Ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh cho rằng, Việt Nam đã sớm quan tâm đến sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả thông qua Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả năm 2010 cùng nhiều chương trình tuyên truyền của Bộ Công Thương và EVN. Nhờ đó, phần lớn doanh nghiệp đã nhận thức rõ lợi ích của tiết kiệm điện do tác động trực tiếp đến chi phí, lợi nhuận và chất lượng sản xuất.

Tuy nhiên, ở khu vực dân cư - chiếm khoảng 30% tổng nhu cầu điện, nhận thức về tiết kiệm điện vẫn còn hạn chế. Nhiều người vẫn cho rằng có khả năng chi trả thì có quyền sử dụng điện tùy ý, chưa thấy được tác động của việc tiêu thụ điện lãng phí đối với toàn hệ thống. Bên cạnh đó, đặc thù của ngành điện và cơ chế giá điện hiện nay khiến người dân khó hiểu vì sao sử dụng càng nhiều thì chi phí càng cao.

“Không thể quản lý được những gì không đo đếm được. Muốn tiết kiệm điện hiệu quả, trước hết phải theo dõi, đánh giá và kiểm soát được mức tiêu thụ của mình”, ông Hà Đăng Sơn nhấn mạnh.

Nhân viên EVNHANOI kiểm tra hệ thống cung cấp điện tại phường Tây Hồ. Ảnh: PV

Phó Tổng Giám đốc EVN Ngô Sơn Hải nhấn mạnh, tiết kiệm điện không chỉ giúp giảm chi phí cho người sử dụng mà còn góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững. Khuyến nghị người dân sử dụng điện hiệu quả trong mùa nắng nóng, lãnh đạo EVN cho rằng, điều hòa là thiết bị tiêu thụ điện lớn nhất trong các hộ gia đình, do đó nên cài đặt ở mức khoảng 26 độ C, đóng kín cửa khi sử dụng và bảo dưỡng định kỳ để duy trì hiệu suất vận hành. Đồng thời, hạn chế sử dụng đồng thời nhiều thiết bị công suất lớn trong khung giờ cao điểm từ khoảng 18h đến 22h-23h.

Bên cạnh đó, người dân và doanh nghiệp nên ưu tiên đầu tư các thiết bị có hiệu suất năng lượng cao. EVN hiện cung cấp nhiều công cụ trực tuyến hỗ trợ tính toán mức tiêu thụ điện, đánh giá hiệu quả sử dụng năng lượng và kiểm toán năng lượng, giúp người dùng lựa chọn các giải pháp tiết kiệm điện phù hợp.

Để hỗ trợ khách hàng, EVN đã xây dựng hệ thống 5 tổng công ty điện lực cùng các trung tâm chăm sóc khách hàng và đường dây nóng hoạt động thường xuyên, sẵn sàng tư vấn, giải đáp các vấn đề liên quan đến sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả.

Đình Hiệp