Tiết kiệm điện: Bao giờ thành thói quen của mỗi hộ gia đình?

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tiếp tục tăng, tiết kiệm điện không chỉ giúp giảm chi phí cho mỗi gia đình mà còn là giải pháp quan trọng bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững. Tuy nhiên, ở không ít hộ gia đình, việc sử dụng điện tiết kiệm vẫn chưa trở thành thói quen bởi những ngộ nhận trong nhận thức và thiếu quan tâm đến hiệu quả sử dụng năng lượng.

Ngày 25-5-2026, công suất đỉnh của thành phố Hà Nội đạt 6.203 MW, sản lượng điện tiêu thụ trong ngày lên tới 125,87 triệu kWh. Ảnh: EVNHANOI

Những ngộ nhận chưa dễ thay đổi

Nắng nóng cực đoan đang trở thành trạng thái thời tiết quen thuộc tại miền Bắc. Mỗi đợt nhiệt độ vượt ngưỡng 40 độ C cũng là lúc nhu cầu sử dụng điện, đặc biệt cho các thiết bị làm mát, tăng mạnh. Theo Tổng công ty Điện lực thành phố Hà Nội (EVNHANOI), ngày 25-5 vừa qua, công suất đỉnh của thành phố đạt 6.203 MW, sản lượng điện tiêu thụ trong ngày lên tới 125,87 triệu kWh.

Tại Tọa đàm “Tiết kiệm điện mùa cao điểm: Trách nhiệm và giải pháp” do Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức, ông Hà Đăng Sơn, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh, cho rằng một bộ phận người dân vẫn hiểu chưa đầy đủ về sử dụng điện tiết kiệm.

Phổ biến nhất là quan niệm “có tiền thì có quyền dùng nhiều điện”. Tuy nhiên, điện là loại hàng hóa đặc biệt. Hệ thống điện luôn phải duy trì cân bằng cung - cầu theo thời gian thực; khi nhu cầu tăng đột biến vào giờ cao điểm, ngành điện buộc phải huy động các nguồn phát có chi phí cao hơn và tiếp tục đầu tư mở rộng nguồn điện, lưới truyền tải. Vì vậy, việc sử dụng điện lãng phí không chỉ làm tăng chi phí của mỗi hộ gia đình mà còn tạo thêm áp lực cho toàn bộ hệ thống năng lượng quốc gia.

Cũng có không ít người cho rằng, tiết kiệm điện đồng nghĩa với việc phải chấp nhận bất tiện hoặc giảm chất lượng cuộc sống. Thực tế, tiết kiệm điện là sử dụng năng lượng thông minh và hiệu quả hơn. Chỉ cần cài đặt điều hòa từ 26°C trở lên kết hợp sử dụng quạt, lựa chọn thiết bị có hiệu suất năng lượng cao, tăng cường chống nóng cho nhà ở hay tận dụng ánh sáng tự nhiên cũng có thể giảm đáng kể lượng điện tiêu thụ mà vẫn bảo đảm sự tiện nghi trong sinh hoạt.

Theo ông Vũ Thế Thắng, Phó Trưởng ban Kinh doanh EVNHANOI, mùa hè là thời điểm sản lượng điện sinh hoạt tăng mạnh do nhu cầu làm mát. EVNHANOI khuyến nghị người dân sử dụng điều hòa ở mức nhiệt hợp lý, hạn chế vận hành đồng thời nhiều thiết bị có công suất lớn vào giờ cao điểm và thường xuyên theo dõi sản lượng điện qua các ứng dụng chăm sóc khách hàng để kịp thời điều chỉnh hành vi sử dụng. Theo ông Vũ Thế Thắng, sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả không chỉ giúp giảm chi phí cho mỗi hộ gia đình mà còn góp phần giảm áp lực cho hệ thống điện Thủ đô trong những đợt nắng nóng cực đoan.

Khi tiết kiệm điện trở thành một nét văn hóa

Điều đáng quan tâm không chỉ là những ngộ nhận trong nhận thức mà còn ở thực tế văn hóa sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả vẫn chưa hình thành bền vững trong nhiều gia đình. Khi ý thức tiết kiệm chưa trở thành thói quen hằng ngày, hiệu quả của các giải pháp đầu tư nguồn điện, mở rộng lưới điện hay tuyên truyền sẽ khó đạt như kỳ vọng.

Không ít hộ gia đình theo dõi sát sao các khoản chi tiêu sinh hoạt nhưng lại ít quan tâm lượng điện tiêu thụ mỗi ngày hay thiết bị nào sử dụng nhiều điện nhất. Trong khi đó, theo các chuyên gia quản lý năng lượng, muốn tiết kiệm hiệu quả trước hết phải đo lường được mức tiêu thụ. Không thể giảm lãng phí nếu không biết điện đang được sử dụng ở đâu và lãng phí ở khâu nào.

Nhằm hỗ trợ khách hàng quản lý điện năng, những năm gần đây, EVN và các tổng công ty điện lực đã đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển các ứng dụng cho phép theo dõi sản lượng điện theo ngày, theo giờ, so sánh với các kỳ trước và cảnh báo khi mức tiêu thụ tăng bất thường. Tuy nhiên, số hộ gia đình thường xuyên khai thác các tiện ích này vẫn còn hạn chế, cho thấy việc quản lý điện năng trong sinh hoạt chưa thực sự được coi là một kỹ năng tiêu dùng cần thiết.

Thực tế, hình ảnh điều hòa cài đặt ở mức nhiệt quá thấp, đèn chiếu sáng bật suốt đêm hay nhiều thiết bị điện luôn ở chế độ chờ vẫn khá phổ biến. Những hành vi tưởng nhỏ nhưng khi cộng dồn ở quy mô hàng triệu hộ gia đình sẽ tạo nên lượng điện năng lãng phí rất lớn, làm gia tăng áp lực đối với hệ thống điện, nhất là trong các đợt nắng nóng kéo dài. Với Hà Nội, áp lực đó càng rõ nét khi phụ tải điện tăng cao vào các khung giờ cao điểm mùa hè.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao và nhu cầu điện dự báo tiếp tục tăng mạnh, việc đầu tư nguồn điện mới là yêu cầu tất yếu. Tuy nhiên, mỗi nhà máy điện hay công trình truyền tải đều cần nhiều năm chuẩn bị và nguồn lực tài chính rất lớn. Vì vậy, nhiều chuyên gia gọi phần điện năng tiết kiệm được là "nguồn điện đầu tiên" (First Fuel) - nguồn năng lượng sạch nhất, rẻ nhất và có thể huy động ngay mà không phải xây dựng thêm nguồn phát mới. Mỗi kilowatt giờ điện được tiết kiệm không chỉ giúp giảm chi phí cho người sử dụng mà còn giảm áp lực đầu tư, tiết kiệm tài nguyên và hạn chế phát thải khí nhà kính.

Thanh Hiền