Tiếp tục hoàn thiện Luật Xuất bản, đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên số

Dự phiên họp có Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh; Ủy viên BCH Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh.

Phiên họp toàn thể lần thứ ba của Ủy ban Văn hóa và Xã hội

Tham dự có Thứ trưởng Bộ VHTTDL Phan Tâm; các Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội: Đặng Xuân Phương, Triệu Thế Hùng, Lò Thị Việt Hà, Trần Thị Thanh Lam; cùng đại diện các Ủy ban, Hội đồng dân tộc của Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội.

Thúc đẩy hoạt động xuất bản phát triển trong bối cảnh chuyển đổi số

Trình bày tóm tắt Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Phan Tâm cho biết, việc sửa đổi, bổ sung Luật nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng về phát triển hoạt động xuất bản, khắc phục những hạn chế của Luật Xuất bản năm 2012.

Đồng thời, tạo hành lang pháp lý thúc đẩy hoạt động xuất bản phát triển trong bối cảnh chuyển đổi số, hội nhập quốc tế và phát triển công nghiệp văn hóa; đáp ứng các yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tế và các chiến lược, chương trình phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Thứ trưởng Bộ VHTTDL Phan Tâm trình bày tóm tắt Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản

Thứ trưởng Phan Tâm cho biết, dự thảo Luật được xây dựng trên 3 quan điểm xuyên suốt:

Thứ nhất, việc sửa đổi, bổ sung luật phải đảm bảo phù hợp với chủ trương của Đảng, thống nhất với hệ thống pháp luật và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Thứ hai, không mở rộng phạm vi điều chỉnh của Luật Xuất bản 2012 mà tập trung xử lý các vướng mắc thực tiễn, tạo động lực phát triển hoạt động xuất bản trong giai đoạn mới.

Thứ ba, tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, tăng cường phân cấp, phân quyền, phân định rõ thẩm quyền, đảm bảo tổ chức thực hiện mô hình chính quyền 3 cấp được thông suốt, liên tục, hiệu lực, hiệu quả.

Về bố cục của dự thảo Luật, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản 2012 gồm 3 điều.

Điều 1: Quy định sửa đổi, bổ sung nội dung 27/54 điều, đảm bảo việc sửa đổi, bổ sung không vượt quá 50% tổng số điều theo quy định tại khoản 4 Điều 8 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Bãi bỏ 4 điều, đồng thời thay thế các cụm từ tại một số điều để đảm bảo thực hiện tốt theo mô hình tổ chức bộ máy hiện nay của Chính phủ.

Trong 27 điều được sửa đổi, bổ sung có 17 điều về cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền đã được cụ thể hóa tại các Nghị quyết, Chỉ thị của Chính phủ; 10 điều tiếp tục được sửa đổi, bổ sung để thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng, giải quyết một số bất cập trong hoạt động xuất bản.

Điều 2: Quy định bãi bỏ lệ phí đăng ký nhập khẩu xuất bản phẩm để kinh doanh và lệ phí cấp giấy phép nhập khẩu xuất bản phẩm không kinh doanh trong danh mục phí và lệ phí ban hành kèm theo Luật Phí và Lệ phí số 97 của Quốc hội khóa XIII.

Điều 3: Quy định về hiệu lực thi hành và quy định chuyển tiếp.

Các đại biểu dự phiên họp

Thứ trưởng Bộ VHTTDL Phan Tâm cũng cho biết, các nội dung cơ bản của dự thảo Luật bám sát 6 định hướng lớn.

Thứ nhất, khẳng định rõ hơn vị trí, vai trò và nguyên tắc của hoạt động xuất bản. Dự thảo luật xác định xuất bản không chỉ thuộc lĩnh vực văn hóa, tư tưởng mà còn là một ngành kinh tế - công nghệ, một bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa, hạ tầng tri thức quốc gia, công cụ chủ đạo của giáo dục, đào tạo và phát huy sức mạnh mềm quốc gia.

Thứ hai, chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển. Dự thảo Luật đổi mới nội dung quản lý nhà nước theo hướng tăng cường quản lý bằng dữ liệu, công nghệ số và hậu kiểm. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo môi trường thuận lợi, hỗ trợ chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực và văn hóa đọc.

Dự thảo Luật chuyển từ tiền kiểm sang quản lý dựa trên dữ liệu, hậu kiểm và trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động xuất bản, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát, xử lý vi phạm. Cắt giảm 16/30 thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, tăng cường phân cấp, phân quyền về địa phương.

Thứ ba, thiết lập khuôn khổ pháp lý cho chuyển đổi số toàn diện. Dự thảo Luật hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động xuất bản trên môi trường số, bao gồm dữ liệu chuyên ngành, nền tảng số, dịch vụ trung gian phát hành, xuất bản điện tử và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI); bổ sung cơ chế quản lý, bảo vệ quyền tác giả trên môi trường mạng.

Thứ tư, hoàn thiện quy định về mô hình hoạt động, chức danh lãnh đạo, biên tập viên, nhà xuất bản. Dự thảo Luật tạo cơ sở pháp lý hình thành mô hình cơ quan xuất bản - truyền thông chủ lực quốc gia đa nền tảng, đa sản phẩm để tăng cường khả năng liên kết, tập trung nguồn lực. Quy định về quản trị, tiêu chuẩn lãnh đạo, biên tập viên được sửa đổi theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại.

Thứ năm, hình thành hệ sinh thái xuất bản và phát triển công nghiệp nội dung. Mở rộng đối tượng tham gia liên kết xuất bản, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp công nghệ, truyền thông, cơ sở giáo dục tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Bổ sung cơ chế khai thác, chuyển thể, thương mại hóa nội dung và phát triển sản phẩm phái sinh.

Thứ sáu, tăng cường bảo vệ quyền tác giả, phòng chống in lậu và bảo vệ người làm xuất bản. Bổ sung các quy định chặt chẽ để phòng, chống in lậu, in nối bản trái phép và vi phạm bản quyền trên môi trường số; xác định rõ trách nhiệm của các nền tảng số.

Đồng thời, bổ sung quy định nhằm bảo vệ biên tập viên và người làm xuất bản trước các hành vi đe dọa, cản trở, góp phần xây dựng môi trường xuất bản an toàn, lành mạnh và chuyên nghiệp.

Đề nghị giao Chính phủ quy định chi tiết về cơ chế hậu kiểm trong phát hành xuất bản phẩm

Trình bày tóm tắt dự thảo Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương cho biết, Ủy ban tán thành với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản.

Hồ sơ dự án luật trình Quốc hội được chuẩn bị đầy đủ. Cơ quan chủ trì soạn thảo đã khẩn trương, nghiêm túc, cầu thị trong việc tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ dự án Luật.

Dự thảo Luật phù hợp với Hiến pháp, cơ bản đồng bộ với hệ thống pháp luật và tương thích với các điều ước quốc tế liên quan mà Việt Nam là thành viên.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương trình bày tóm tắt dự thảo báo cáo thẩm tra

Ủy ban nhất trí với phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của dự thảo Luật và đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo quan tâm hơn đến nguồn lực triển khai thi hành Luật, nhất là các quy định về chuyển đổi số, xuất bản phẩm điện tử, xuất bản số và phát triển công nghiệp văn hóa.

Về một số nội dung cơ bản của dự thảo luật, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương cho biết, Ủy ban cơ bản tán thành với các chính sách được quy định trong dự thảo luật và có ý kiến về một số nội dung cụ thể như sau:

Về chính sách của nhà nước đối với hoạt động xuất bản: Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát, thiết kế các chính sách theo hướng quy định khái quát, tránh trùng lặp, thể hiện tính đặc thù của hoạt động xuất bản, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Bảo đảm sự nhất quán của các nhóm chính sách giữa các lần chỉnh lý dự thảo luật; cân nhắc việc mở rộng đối tượng thụ hưởng một số chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng; xác định rõ đối tượng thụ hưởng dự kiến của chính sách đầu tư xây dựng và phát triển các tập đoàn xuất bản truyền thông chủ lực, cơ quan truyền thông chủ lực quốc gia.

Về mô hình tổ chức hoạt động của nhà xuất bản: Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát kỹ lưỡng khoản 2, khoản 3 Điều 12 liên quan đến mô hình cơ quan xuất bản truyền thông chủ lực quốc gia, đặc biệt về điều kiện thành lập và các đơn vị sự nghiệp trực thuộc, bảo đảm phù hợp với chủ trương đường lối của Đảng và hạn chế phát sinh bộ máy không cần thiết.

Các đại biểu dự phiên thảo luận

Về nội dung có tính chất xuất bản trên không gian mạng: Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát kỹ để bảo đảm không mâu thuẫn, chồng chéo với quy định của pháp luật báo chí, thông tin điện tử, an ninh mạng, sở hữu trí tuệ; đồng thời bảo đảm tính khả thi trong điều chỉnh các nền tảng phát hành xuyên biên giới cung cấp xuất bản phẩm vi phạm pháp luật vào thị trường Việt Nam.

Về cấp, cấp lại, thu hồi giấy phép thành lập và đình chỉ hoạt động của nhà xuất bản: Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc kế thừa quy định về nội dung đình chỉ hoạt động của nhà xuất bản với hình thức là quyết định xử lý vi phạm hành chính và thiết kế một khoản riêng về tạm dừng hoạt động xuất bản với ý nghĩa là hình thức quyết định nội bộ của nhà xuất bản; bổ sung cụm từ "xuất bản" sau cụm từ "tạm dừng hoạt động" để tránh hiểu nhầm dừng toàn bộ hoạt động của nhà xuất bản.

Về hoạt động phát hành xuất bản phẩm: Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo chỉnh lý theo hướng giao Chính phủ quy định chi tiết về cơ chế hậu kiểm trong phát hành xuất bản phẩm, đặc biệt đối với hoạt động phát hành trên không gian mạng và các sàn thương mại điện tử nhằm bảo vệ an ninh tư tưởng và phòng chống phát hành xuất bản phẩm lậu.

Về nhập khẩu xuất bản phẩm: Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu đánh giá kỹ lưỡng thực tiễn hoạt động xuất nhập khẩu, quy mô hoạt động và khả năng đáp ứng của hệ thống quản lý nhà nước; xây dựng cơ chế kiểm tra bảo đảm chặt chẽ, khả thi, giữ vững an ninh văn hóa tư tưởng.

XUÂN TRƯỜNG; ảnh: TRẦN HUẤN