Tiêm kích MiG-31 của Nga mạnh cỡ nào mà vẫn thất bại trên thị trường xuất khẩu?

Tiêm kích đánh chặn MiG-31 của Nga. Ảnh: Wikipedia/TTXVN

MiG-31 và “vùng cấm” trên không Ukraine

Trong xung đột Ukraine, tiêm kích đánh chặn MiG-31 của Nga nhiều lần được cho là đã bắn hạ máy bay Ukraine bằng tên lửa không đối không tầm xa R-37M. Với tốc độ cực cao, trần bay lớn cùng khả năng tác chiến ngoài tầm với của đối phương, MiG-31 gần như hoạt động mà không gặp sự kháng cự đáng kể từ các chiến đấu cơ Ukraine.

Theo tờ The EurAsian Times, chính tổ hợp MiG-31 kết hợp tên lửa R-37M đã tạo ra một “vùng cấm tiếp cận” trên không đối với Ukraine và cả NATO. Tên lửa Vympel R-37M, còn được mệnh danh là “đầu rìu” (axehead), có tầm bắn rất xa, được thiết kế để tiêu diệt máy bay tiếp dầu, cảnh báo sớm AWACS và các khí tài chỉ huy trinh sát trên không.

Viện nghiên cứu Royal United Services Institute (RUSI) từng cho biết vào tháng 10/2022, không quân Nga phóng trung bình khoảng 6 quả R-37M mỗi ngày nhằm vào lực lượng không quân Ukraine. Để đối phó, Ukraine thậm chí phải tìm cách tập kích các máy bay MiG-31 ngay tại sân bay, trong đó có vụ tấn công bằng UAV nhằm vào căn cứ Belbek ở Crimea hồi năm ngoái.

Không chỉ đóng vai trò tiêm kích đánh chặn, MiG-31 còn là bệ phóng cho tên lửa siêu vượt âm Kh-47M2 Kinzhal. Trong nhiều đợt tập kích lớn nhằm vào Ukraine, Nga đã sử dụng loại tên lửa này với tốc độ được công bố lên tới Mach 10 và tầm bắn hơn 2.000 km. Ukraine hiện gần như không có phương án đánh chặn hiệu quả đối với Kinzhal.

“Quái vật bầu trời” của Liên Xô

MiG-31 do Cục thiết kế Mikoyan phát triển từ nền tảng MiG-25 Foxbat thời Liên Xô, nhưng được cải tiến sâu rộng. Đây là một trong những chiến đấu cơ nhanh nhất thế giới từng được sản xuất, với nhiệm vụ chính là đánh chặn mục tiêu tốc độ cao ở khoảng cách cực xa.

Không quân Nga hiện vận hành khoảng 130 chiếc, trong khi Kazakhstan sở hữu khoảng 20 máy bay loại này. Moskva dự kiến duy trì MiG-31 trong biên chế ít nhất tới năm 2030.

Phiên bản hiện đại hóa MiG-31BM được Nga quảng bá có hiệu quả chiến đấu cao gấp 2,6 lần nguyên mẫu. Radar Zaslon-M có thể phát hiện mục tiêu cỡ máy bay cảnh báo sớm ở khoảng cách tới 400 km, đồng thời theo dõi 24 mục tiêu và tấn công cùng lúc 8 mục tiêu.

Máy bay cũng mang được tên lửa R-37 đạt tốc độ Mach 6 với tầm bắn lên tới 400 km. Ngoài nhiệm vụ không chiến, MiG-31BM còn có thể mang tên lửa chống radar, chống hạm và tấn công mặt đất.

Một ưu điểm khác của MiG-31 là khả năng phối hợp tác chiến theo biên đội. Nga cho biết bốn chiếc MiG-31 có thể liên kết dữ liệu để kiểm soát mặt trận dài tới 900 km. Máy bay cũng được trang bị hệ thống tác chiến điện tử mạnh, liên kết dữ liệu số hóa và cảm biến hồng ngoại hiện đại.

Tuy nhiên, MiG-31 không được thiết kế cho không chiến quần vòng. Giới hạn chịu tải chỉ khoảng 5G khiến nó kém linh hoạt hơn nhiều chiến đấu cơ hiện đại. Đây thực chất là một máy bay đánh chặn tốc độ cao hơn là tiêm kích đa năng cơ động.

Vì sao Ấn Độ không mua MiG-31?

Một cựu phi công thử nghiệm Ấn Độ cho biết ông từng trở thành phi công nước ngoài đầu tiên lái MiG-31BM vào năm 1999 tại nhà máy Sokol ở Nizhny Novgorod của Nga.

Ông mô tả MiG-31 là chiếc máy bay khổng lồ và đầy áp lực khi tiếp cận trực tiếp. Phần mũi lớn chứa radar cỡ lớn, cửa hút khí khổng lồ giống như một đường hầm và thân máy bay đồ sộ khiến MiG-31 trông giống một oanh tạc cơ hơn là tiêm kích.

Trong chuyến bay thử, chiếc MiG-31 leo lên độ cao 15 km và đạt tốc độ Mach 2.7. Phi công Ấn Độ đánh giá khả năng tăng tốc của máy bay cực kỳ ấn tượng, nhưng khả năng cơ động lại khá chậm chạp khi đổi hướng.

Ông cho biết radar MiG-31 có thể khóa mục tiêu máy bay dân dụng ở cự ly khoảng 185 km và khóa một chiếc MiG-21 bay thấp ở khoảng cách khoảng 40 km trong chế độ phát hiện và tiêu diệt mục tiêu bay thấp.

Theo đánh giá của ông, những ưu điểm lớn nhất của MiG-31 là tốc độ, radar và tổ hợp vũ khí tầm xa. Tuy nhiên, khả năng mang tải trọng vũ khí 9 tấn không còn quá nổi bật so với nhiều tiêm kích hiện đại nhỏ hơn ngày nay.

Nga từng nhiều lần đề nghị Ấn Độ mua MiG-31 với vai trò tiêm kích đa nhiệm tầm xa, đặc biệt nhấn mạnh khả năng mang tên lửa chống hạm tầm xa và cả năng lực chống vệ tinh (ASAT).

Dù vậy, Không quân Ấn Độ không tỏ ra mặn mà. Một trong những nguyên nhân lớn là MiG-31 vẫn bị xem là nền tảng cũ, được thiết kế chủ yếu cho nhiệm vụ đánh chặn tốc độ cao ở độ cao lớn, khó cạnh tranh với các tiêm kích đa nhiệm hiện đại.

New Delhi khi đó đã lựa chọn Su-30MKI làm xương sống không quân và cũng hài lòng với kinh nghiệm khai thác Mirage-2000 của Pháp. Ngoài ra, việc bổ sung số lượng nhỏ MiG-31 sẽ làm tăng gánh nặng hậu cần cho lực lượng vốn đang vận hành quá nhiều chủng loại máy bay.

Ngay cả Trung Quốc cũng ưu tiên các biến thể Su-30 thay vì MiG-31 dù phải đối mặt với áp lực quân sự từ Mỹ. Trong khi đó, Ấn Độ cũng không quá quan tâm tới năng lực chống vệ tinh của MiG-31 vì nước này đang tự phát triển năng lực ASAT riêng.

Hiện Không quân Ấn Độ tập trung tăng sản lượng tiêm kích nội địa Tejas, thúc đẩy chương trình tiêm kích tàng hình AMCA và tìm kiếm 114 chiến đấu cơ đa năng mới nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt phi đội chiến đấu. MiG-31 không nằm trong kế hoạch đó.

Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc (Theo EurAsian Times)