Thách thức với tân Thủ tướng Hungary Peter Magyar

Tân Thủ tướng Hungary Peter Magyar trong cuộc họp báo tại Budapest, ngày 13/4/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Việc Quốc hội Hungary bầu ông Peter Magyar làm Thủ tướng mới ngày 9/5 được xem là dấu mốc lớn của chính trường Hungary hiện đại. Sau 16 năm cầm quyền liên tiếp của Thủ tướng Viktor Orbán, kết quả bầu cử quốc hội tháng 4 vừa qua, dẫn tới đảng trung hữu Tisza của ông Peter Magyar giành chiến thắng, phản ánh rõ nhu cầu thay đổi của cử tri Hungary trong bối cảnh nền kinh tế suy yếu, lạm phát kéo dài và sự không hài lòng đối với bộ máy cầm quyền cũ ngày càng gia tăng.

Sự thay đổi tất yếu

Trong nhiều năm, ông Viktor Orbán được xem là một trong những biểu tượng tiêu biểu của làn sóng dân túy cánh hữu tại châu Âu. Chính phủ của ông theo đuổi chính sách đề cao chủ quyền quốc gia, phản đối ảnh hưởng từ Brussels, siết chặt vấn đề nhập cư và duy trì quan hệ tương đối mềm mỏng với Nga. Những chính sách này từng giúp ông Orbán giữ vững vị thế chính trị trong thời gian dài.

Tuy nhiên, sau hơn một thập niên cầm quyền, các vấn đề kinh tế - xã hội của Hungary ngày càng bộc lộ rõ. Từ cuối năm 2022, nền kinh tế nước này bắt đầu suy yếu và rơi vào suy thoái kỹ thuật năm 2023. Lạm phát có thời điểm vượt 25% - mức cao nhất trong Liên minh châu Âu (EU), khiến đời sống người dân chịu áp lực nặng nề. Sức mua của tầng lớp trung lưu và người lao động suy giảm đáng kể, đặc biệt tại các đô thị lớn như Budapest.

Trong bối cảnh đó, những thông điệp chính trị mang màu sắc ý thức hệ dần không còn đủ sức thuyết phục cử tri. Điều người dân Hungary cần hơn cả là cải thiện kinh tế, ổn định xã hội và khôi phục niềm tin vào bộ máy nhà nước. Kết quả bầu cử vì thế được xem là phản ánh mong muốn thay đổi toàn diện của xã hội Hungary hiện nay.

Những thách thức lớn

Dù giành chiến thắng mang tính lịch sử, chính phủ mới của ông Magyar sẽ phải đối mặt với hàng loạt khó khăn cả trong nước lẫn đối ngoại. Trên phương diện đối nội, thách thức lớn nhất là tháo gỡ ảnh hưởng sâu rộng mà ông Orbán để lại trong hệ thống chính trị. Cựu Thủ tướng Hungary đã xây dựng được mạng lưới quyền lực vững chắc thông qua hệ thống luật pháp, bộ máy hành chính và các cơ quan giám sát do những người thân cận nắm giữ. Dù liên minh cầm quyền mới có đủ đa số để thúc đẩy cải cách, song quá trình thay đổi sẽ không hề dễ dàng. Nhiều thiết chế nhà nước hiện vẫn chịu ảnh hưởng đáng kể của đảng Fidesz, khiến mọi nỗ lực cải tổ có nguy cơ gặp phải lực cản lớn.

Bên cạnh vấn đề thể chế, tình hình kinh tế cũng tạo áp lực rất lớn đối với chính phủ mới. Theo Fitch Ratings, thâm hụt ngân sách của Hungary dự kiến tăng lên 5,6% GDP trong năm nay, trong khi nợ công tiếp tục gia tăng. Năng suất lao động giảm, khả năng cạnh tranh suy yếu cùng tác động kéo dài của khủng hoảng năng lượng châu Âu khiến dư địa điều hành kinh tế của Budapest khá hạn chế. Chính phủ mới sẽ phải giải bài toán khó: vừa kiểm soát lạm phát, vừa duy trì tăng trưởng và bảo đảm an sinh xã hội.

Trong lĩnh vực đối ngoại, ông Magyar cũng phải xử lý những hệ lụy trong quan hệ giữa Hungary với Liên minh châu Âu (EU) và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) sau nhiều năm căng thẳng dưới thời ông Orbán. Chính sách đối đầu với Brussels cùng lập trường mềm mỏng với Nga từng khiến Budapest nhiều lần rơi vào thế cô lập trong nội khối châu Âu. Trong bối cảnh xung đột Nga - Ukraine tiếp tục kéo dài và môi trường địa chính trị toàn cầu ngày càng phức tạp, việc cân bằng quan hệ với EU, Mỹ và Nga sẽ là nhiệm vụ đầy nhạy cảm đối với chính phủ mới.

Ưu tiên hàng đầu

Để thực hiện các cam kết tranh cử, ưu tiên hàng đầu của chính phủ mới nhiều khả năng sẽ là khôi phục tính minh bạch của các thể chế nhà nước. Ferenc Nemeth, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Corvinus Budapest, cho rằng ông Peter Magyar buộc phải thực hiện các cam kết cải cách nếu không muốn lặp lại “vết xe đổ” của người tiền nhiệm. Trong khi đó, Stefano Bottoni, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Hàn lâm Khoa học Hungary, nhận định đây không chỉ là thay đổi chính phủ mà còn là sự khởi đầu của một quá trình thay đổi sâu rộng hơn đối với nền chính trị Hungary.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cũng cảnh báo rằng việc phá vỡ mạng lưới quyền lực được xây dựng suốt hơn một thập niên là nhiệm vụ rất phức tạp. Chuyên gia Gregoire Roos, lãnh đạo cấp cao tại Chatham House, cho rằng vấn đề “phức tạp hơn vẻ bề ngoài” và ông Magyar sẽ không thể thay đổi toàn bộ hệ thống chỉ trong thời gian ngắn.

Một trong những mục tiêu kinh tế quan trọng nhất của chính phủ mới là khôi phục niềm tin của EU để mở khóa khoảng 17 tỷ euro quỹ hỗ trợ đang bị đóng băng. Ông Magyar đã đề xuất kế hoạch nhằm giúp Hungary tiếp cận trở lại nguồn vốn từ EU và đang tích cực đàm phán với Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen. Đây được xem là trụ cột quan trọng trong chiến lược phục hồi kinh tế của chính phủ mới.

Bên cạnh đó, Budapest cũng dự kiến thúc đẩy hệ thống thuế lũy tiến hơn, tăng đầu tư vào cơ sở hạ tầng và hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ. Chính phủ Hungary đồng thời đặt mục tiêu đưa đồng euro vào sử dụng trước năm 2030 nhằm giảm rủi ro lạm phát và tăng tính ổn định cho nền kinh tế.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng để thực hiện được các mục tiêu này, Hungary cần tiến hành những cải cách sâu rộng về tài khóa và cơ cấu kinh tế. Zsolt Darvas, chuyên gia cấp cao tại Bruegel, nhận định chính phủ mới trước hết cần rà soát lại kế hoạch ngân sách quốc gia, đáp ứng các điều kiện nhận vốn từ EU và thúc đẩy chiến lược đổi mới công nghệ.

Trong chính sách đối ngoại, chính phủ mới được dự báo sẽ đưa Hungary xích lại gần hơn với EU và NATO, đồng thời từng bước giảm sự phụ thuộc vào Nga, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng. Ông Magyar cam kết sẽ giảm dần nhập khẩu năng lượng từ Nga như một phần trong chiến lược đưa Hungary gắn kết hơn với các đồng minh phương Tây. Đây được xem là sự thay đổi đáng chú ý so với lập trường của chính quyền tiền nhiệm. Quan hệ với Ukraine cũng có thể được điều chỉnh theo hướng bớt căng thẳng hơn, dù Budapest nhiều khả năng vẫn duy trì lập trường thận trọng đối với tiến trình gia nhập EU của Kiev.

Con đường phía trước của tân Thủ tướng Magyar chắc chắn sẽ không dễ dàng. Thành công của chính phủ mới sẽ phụ thuộc đáng kể vào khả năng vượt qua sức cản từ các nhóm lợi ích cũ, đồng thời duy trì được niềm tin của người dân trong quá trình cải cách. Việc ông Magyar có thể biến kỳ vọng thay đổi của cử tri thành hiện thực hay không sẽ là phép thử lớn đối với tương lai chính trị của Hungary trong những năm tới.

Ngọc Sơn (PV TTXVN tại Trung Âu)