Thụy Sĩ hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng

Các diễn giả thảo luận tại Diễn đàn Kinh tế Thụy Sĩ - Việt Nam (SVEF) 2026. Ảnh: ĐH.

Trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Thụy Sĩ – Việt Nam (SVEF) 2026 từ ngày 18-20/10 nhân chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Liên bang Thụy Sĩ Guy Parmelin, đã diễn ra phiên thảo luận bàn tròn giữa các định chế tài chính quốc tế, cơ quan xúc tiến thương mại và cộng đồng doanh nghiệp hai nước nhằm tìm kiếm giải pháp cho việc hợp tác hiệu quả bền vững giữa hai bên trong tham gia chuỗi cung ứng.

Với vai trò điều phối phiên thảo luận, TS. Philipp Rosler, Chủ tịch SVEF, đã đặt câu hỏi mang tính gợi mở cho phần thảo luận.

“Đâu là cơ hội lớn nhất và quan trọng nhất mà cộng đồng doanh nghiệp Thụy Sĩ cũng như Việt Nam nên tập trung nắm bắt ngay trong ngày đầu tiên sau khi Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và khối EFTA (bao gồm 4 nước Thụy Sỹ, Na Uy, Iceland, Liechtenstein) được ký kết?”, ông Rosler đặt câu hỏi.

Từ góc nhìn đa chiều của các tổ chức quốc tế và giới kinh doanh, các chuyên gia cho rằng câu trả lời không đơn thuần là câu chuyện cắt giảm thuế quan hay mở rộng thị phần, mà nằm ở việc xây dựng mối quan hệ đối tác bền vững, giải quyết điểm nghẽn về dòng vốn và chuẩn hóa hạ tầng kỹ thuật theo các tiêu chuẩn toàn cầu.

GỠ ĐIỂM NGHẼN VỀ VỐN CHO KHỐI DOANH NGHIỆP SME

Chia sẻ góc nhìn phân tích vĩ mô, bà Mariam Sherman, Giám đốc Quốc gia Ngân hàng Thế giới (World Bank) tại Việt Nam, đã thẳng thắn chỉ ra một nghịch lý lớn trong cấu trúc nền kinh tế.

Dù Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có độ mở kinh tế hàng đầu thế giới với 17 hiệp định thương mại tự do đã ký kết, kim ngạch xuất khẩu đạt 475 tỷ USD vào năm trước và 9 tháng đầu năm nay tiếp tục thu hút hơn 50 tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài (FDI), nhưng sự phân hóa lợi ích lại đang ngày càng gia tăng.

Theo bà Sherman, khối doanh nghiệp có vốn FDI tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu chỉ chiếm vỏn vẹn 5% tổng số lượng doanh nghiệp tại Việt Nam, song lại đóng góp tới 73% tổng kim ngạch xuất khẩu và tạo ra khoảng 30 triệu việc làm. Khi thị trường toàn cầu xảy ra các biến động bất lợi hoặc điều chỉnh chính sách thương mại, khu vực doanh nghiệp nội địa lập tức bị ảnh hưởng. Minh chứng rõ nhất là trong đợt điều chỉnh thuế quan quốc tế gần đây, xuất khẩu của khối FDI tại Việt Nam vẫn tăng trưởng mạnh tới 38%, trong khi xuất khẩu của khối doanh nghiệp thuần nội địa lại ghi nhận mức sụt giảm gần 10%.

“Khoảng trống lớn nhất của nền kinh tế Việt Nam lúc này là sự thiếu vắng mối liên kết hữu cơ giữa khối ngoại và khối nội. Các tập đoàn Thụy Sĩ và các doanh nghiệp trong khối EFTA có thể đóng vai trò then chốt trong việc chuyển giao tri thức, hỗ trợ đào tạo tay nghề kỹ thuật cao để kéo các doanh nghiệp Việt Nam tiến lên các nấc thang giá trị gia tăng cao hơn, thay vì mãi luẩn quẩn ở những công đoạn gia công, lắp ráp hay đóng gói có biên lợi nhuận thấp”, bà Mariam Sherman nhấn mạnh.

Để giúp các doanh nghiệp nội địa vốn chủ yếu là các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) vượt qua rào cản tiếp cận tài chính khi muốn mở rộng chuỗi cung ứng, đại diện World Bank đề xuất 3 nhóm giải pháp trọng tâm, bao gồm: (i) đơn giản hóa thủ tục hành chính nhằm rút ngắn thời gian thông quan, giải phóng nguồn lực tài chính cho sản xuất; (ii) đẩy mạnh tài trợ chuỗi cung ứng thông qua các doanh nghiệp đầu ngành, đi kèm với điều kiện bắt buộc phải phát triển mạng lưới nhà cung cấp linh kiện và dịch vụ nội địa tại Việt Nam; (iii) sử dụng các nguồn vốn vay ưu đãi hoặc viện trợ từ World Bank để đóng vai trò chịu rủi ro tầng đầu từ đó tạo niềm tin và thu hút các dòng vốn thương mại tư nhân cùng tham gia vào các dự án hạ tầng lớn.

Ở góc độ cơ quan xúc tiến quốc tế, bà Anja Fiedler, CEO Cơ quan Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Thụy Sĩ (S-GE), cho biết ngay từ giai đoạn chuẩn bị ký kết hiệp định, số lượng doanh nghiệp Thụy Sĩ quan tâm đến thị trường Việt Nam mà S-GE hỗ trợ đã tăng gần gấp đôi. Dù Thụy Sĩ hiện đứng thứ 20 về quy mô đầu tư trực tiếp tại Việt Nam với khoảng 2,5 tỷ USD, con số này còn rất khiêm tốn so với tiềm năng nếu nhìn vào việc Thụy Sĩ là nhà đầu tư lớn thứ 6 tại các thị trường khổng lồ như Mỹ.

Bà Fiedler khẳng định các doanh nghiệp Thụy Sĩ hoàn toàn có thể tận dụng hai công cụ tài chính vượt trội để giải tỏa áp lực vốn cho các dự án hợp tác tại Việt Nam: Bảo hiểm Rủi ro Xuất khẩu Thụy Sĩ (SERV) với xếp hạng tín nhiệm AAA (đặc biệt cơ chế này chỉ yêu cầu 20% tỷ lệ nội địa hóa từ Thụy Sĩ, dành tới 80% dư địa cho các nhà cung ứng bản địa Việt Nam) và Quỹ Đầu tư Thụy Sĩ cho các Thị trường Mới nổi (SIFEM) chuyên tài trợ phát triển.

DOANH NGHIỆP SME ĐỐI MẶT VỚI RÀO CẢN TIÊU CHUẨN

Bổ sung cho giải pháp nâng đỡ khối SME, ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp vì sự Phát triển Bền vững (VBCSD), chia sẻ rằng VCCI đang phối hợp cùng các bộ, ngành và các trường đại học danh tiếng Thụy Sĩ để xây dựng các chương trình đào tạo chuyên sâu về quản trị và tiêu chuẩn ESG cho đội ngũ CEO Việt Nam.

Sự kiện có sự tham gia của đông đảo doanh nghiệp hai nước. Ảnh: ĐH.

Lấy dẫn chứng từ các tập đoàn lớn của Thụy Sĩ đã cắm rễ lâu năm tại Việt Nam như Nestlé (với quy mô đầu tư gần 700 triệu USD) hay ABB, ông Vinh khẳng định việc các tập đoàn toàn cầu đồng hành nâng chuẩn kỹ thuật canh tác bền vững cho nông dân Tây Nguyên chính là minh chứng sống động nhất cho thấy khi doanh nghiệp FDI tạo điều kiện để đối tác bản địa cùng phát triển, hiệu quả kinh tế sẽ đạt mức tối đa và bền vững nhất.

Bên cạnh các lĩnh vực truyền thống như cơ khí chính xác, thiết bị y tế (medtech), dược phẩm hay công nghệ sinh học, ông Nguyễn Việt Cường, Phó Chủ tịch Tập đoàn công nghệ CMC, cho biết Việt Nam đang có lợi thế cạnh tranh rất lớn nhờ sở hữu nguồn nhân lực kỹ sư trẻ dồi dào, có khả năng hấp thụ và đổi mới rất nhanh với các làn sóng công nghệ mới như Trí tuệ nhân tạo (AI), điện toán đám mây và blockchain. Trong khi đó, Thụy Sĩ lại sở hữu hệ sinh thái công nghệ chuyên sâu (deep tech), bảo mật dữ liệu và các trung tâm nghiên cứu hàng đầu thế giới.

Tuy nhiên, để đón nhận được dòng vốn đầu tư và hợp tác công nghệ quy mô lớn từ Thụy Sĩ và Hiệp định Việt Nam – EFTA vừa được ký kết, các doanh nghiệp công nghệ nội địa đang phải đối mặt với hai rào cản tiêu chuẩn quốc tế hết sức khắt khe.

Một là sự xuất hiện của các đạo luật thế hệ mới từ châu Âu, điển hình như Đạo luật Dữ liệu châu Âu (EU Data Act), đặt ra những yêu cầu pháp lý rất cao về an toàn thông tin, bảo vệ dữ liệu người dùng và tính minh bạch của thuật toán AI.

“Điều này đòi hỏi các hệ sinh thái hạ tầng số của Việt Nam phải thích ứng và nâng chuẩn ngay lập tức nếu muốn hợp tác với các định chế tài chính, bảo hiểm hay công nghệ châu Âu”, ông Cường nhấn mạnh.

Hai là bài toán năng lượng xanh cho hạ tầng tính toán lớn. Để vận hành các Trung tâm Dữ liệu (Data Center), AI Data Center phục vụ điện toán đám mây, áp lực về năng lượng sạch, hệ thống làm mát giảm phát thải và mục tiêu tiến tới Net Zero Carbon vào năm 2050 là rào cản vô cùng lớn. Chi phí tuân thủ các quy chuẩn môi trường này đang đẩy tổng mức đầu tư của các dự án công nghệ lên cao chưa từng thấy.

Vì vậy, tại CMC, doanh nghiệp đã chủ động lập kế hoạch xây dựng Data Center thế hệ mới cho giai đoạn 2027–2028 với quy mô vốn khoảng 300 triệu USD cho dự án. Ngay từ ban đầu, CMC đã thuê các đơn vị tư vấn và nhà thầu quốc tế ngay từ khâu thiết kế sơ khởi để đáp ứng 100% các tiêu chuẩn kỹ thuật xanh và an toàn an ninh mạng quốc tế.

Đồng thời, theo đại diện CMC, trong bối cảnh các quy chuẩn kỹ thuật thay đổi liên tục, cách tiếp cận hợp tác bền vững nhất giữa doanh nghiệp Việt Nam và các đối tác Thụy Sĩ là bắt đầu bằng những dự án thử nghiệm có quy mô vừa phải nhưng hiệu quả rõ nét. Khi tính khả thi và niềm tin được xác lập trên thực địa, các hợp đồng cung ứng và dự án đầu tư quy mô lớn sẽ tự nhiên hình thành.

Anh Nhi